ХУУЧИРСАН МЭДЭЭ: 2018/06/27-НД НИЙТЛЭГДСЭН

Д.Даваадорж: В, С вирусийн халдвар 20-30 жилийн дараа элэгний хавдар, хатуурлаар илэрдэг

СОНГДО ЭМНЭЛЭГ
2018 оны 6 сарын 27
СОНГДО зөвлөж байна
Зураг зураг

“Монгол Улсад сүүлийн 10 жил элэгний өвчлөл ихсэж байна. Ялангуяа вирусийн гаралтай өвчлөл өндөр бүртгэгдсэн. Тэр дундаа В, С, дельта, В вирусийн хавсарсан халдвар их тохиолдож буй.

2013 онд Монголын эрдэмтэд  АНУ-ын СТС-ийн эрдэмтэдтэй хамтран судалгаа хийхэд нийт монголчуудын 400 мянга орчим нь В болон С вирусийн халдвартай гэж бүртгэгдсэн. Энэ нь нийт хүн амын 10 гаруй хувь юм. Иймээс элэгний үрэвсэл, элэгний хатуурал, түүний хүндрэл болох элэгний хавдар өндөрсөж, сүүлийн 4-5 жилд Монгол Улс элэгний өвчлөлөөрөө дэлхийд тэргүүн байранд бичигдэж байна.

Дэлхийн дунджаас дөрөв дахин өндөр бүртгэгдсэн. Энэ бол аюул гамшгийн дохио” гэж “Улаанбаатар Сонгдо” эмнэлгийн зөвлөх эмч АУ-ны доктор, профессор Д.Даваадорж хэлсэн юм. Түүнтэй ярилцсанаа хүргэе.  

-Элэгний өвчлөл өндөр байгаагийн гол шалтгаан нь юу вэ? 

-Өнгөрсөн зууны 60, 70, 80-аад оны үед манай улсад нийгэм тогтвортой байсантай холбоотой хүн амын өсөлт нэмэгдсэн. Үүнийг дагаад хүүхдийн өвчлөл ч мөн нэмэгдсэн байдаг. Эрс тэс уур амьсгалтай учраас амьсгалын замын болон бусад вирусийн халдвар тархаж байсан. Энэ үед эмнэлгийн тусламж иргэн бүрт хүрч чадаагүйгээс иргэд өөрсдөө тариур буцалгаж хэрэглэдэг байсныг хүн бүр мэднэ. Үүний үр дагавар нь 2000-аад оноос хойш илэрч буй. Мөн үүн дээр 1990-ээд оны хямралын үед нийгэм хямралд орж, архидалт нэмэгдсэнээр вирусийн халдвараа идэвхжүүлж, улам хүндрүүлсэн.

Вирусийн халдвар 20-30 жилийн дараа элэгний хавдар, хатуурлаар илэрдэг. Үүнээс шалтгаалж 2000 оноос хойш элэгний өвчлөл огцом өссөн мэт харагдаж байгаа юм. 2007 оноос эрүүл мэндийн салбарынхан уг өвчний талаар эрчимтэй судалж, анхаарлаа хандуулан ажиллаж буй.  

-Иргэдийн эрүүл мэндийн боловсрол тааруу, тэр дундаа элэгний өвчлөлийн талаар ойлголт багатай нь өвчлөл даамжрахад нөлөөлсөн болов уу?

-Орчин үеийн залуус эрүүл мэндийн боловсрол дутмаг байгаа нь олон зүйлээс ажиглагдаж байна. Жишээ нь, шивээс хийлгэх, гоо сайхны газруудад хөмсөг, уруул шивүүлэх, хумсаа янзлуулах тохиолдол цөөнгүй. Мөн шүдний болон эмэгтэйчүүдийн эмнэлэгүүдийн ариутгалын ажил дутмаг байгаагаас шүдний болон эмэгтэйчүүдийн эмнэлгээс халдвар авах тохиолдол буурдаггүй.

Элэгний өвчлөл ихсэх бас нэг хүчин зүйл нь иргэдийн хавтгайрсан архидалттай холбоотой. Ер нь ямар нэгэн тохиолдлоор шалтаг гаргаж архи уух нь ихэссэн. Дээр үед нэг сард хоёр удаа архи уусан хүнийг архичин гэж дууддаг байсан бол өнөө цагт ийм хүнийг “уудаггүй хүн” гэж нэрлэх болж. Гуравдугаарт, 1990-ээд оноос хойш нийт хүн амын дунд таргалалт нэмэгдсэн. Үүнээс шалтгаалж элэгний өөхлөлт ихсэж байгаа юм. 

-Сүүлийн жилүүдэд төрөөс уг өвчнийг анагаах, урьдчилан сэргийлэх тал дээр их анхаарч байгаа. Үр дүн хэр байна вэ? 

-Засгийн газраас 2015 оноос элэгний өвчлөлд анхаарч эхэлсэн. Элэг шилжүүлэн суулгах технологи нэвтрүүлэхэд хөрөнгө болон бусад зүйлсээр маш их дэмжлэг үзүүлж, 2016 оноос “Элэг бүтэн Монгол” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Уг хөтөлбөр нь элэгний В, С вирус болон бусад эмгэгийг бууруулахад чиглэсэн. Тиймээс вирус илрүүлэх шижилгээг үнэгүй хийж, хэрэглэх эмийг даатгалаар олгодог болсон зэрэг олон ажил хийж байна. Энэ нь өвчнийг тодорхой хэмжээнд бууруулж байгаа. Гэвч тогтолцоондоо ч юм уу эсвэл удирдлага болон хэрэгжүүлэгч байгууллагаасаа шалтгаалаад хүссэн үр дүнд хүрч чадахгүй байна. 

-В, С вирустэй хүмүүст ямар эмчилгээ хийж байгаа вэ? 

-В, С, дельта вирус нь цус, цусан бүтээгдэхүүнээр, арьс гэмтсэн үед арьсаар дамждаг вирусийн халдвар юм. В вирусийн халдвар нь дангаараа тохиолдвол өвчлөл харьцангуй удаан, уршиг багатай байдаг. Харин дельта вирустэй хавсарвал өвчлөлийг хурдасгаж, хурц хэлбэртэй болгодог. Манайд хийсэн судалгаагаар В вирустэй нийт иргэдийн 50-60 хувь нь дельта вирустэй хавсарсан байдаг. Энэ нь богино хугацаанд элэгний хатуурал, хавдар болох үндсэн шалтгаан болж буй.

В вирусийн оношилгоог улсын болон хувийн том эмнэлгүүдэд хангалттай хийж байгаа. Үүгээрээ дамжуулан эмчилгээний хяналт, үр дүнг тодорхойлдог. В вирусийг бүрэн устгана гэж байхгүй тул эсрэг хоёр төрлийн эмийг дэлхий нийтээрээ хэрэглэдэг. Энэ нь вирусийг тогтмол бага түвшинд барина гэсэн үг. Тиймээс уг эмчилгээ хийлгэж байгаа хүн насан туршдаа эм хэрэглэнэ гэсэн үг. Харин В болон дельта вирус хавсарсан тохиолдолд уртасгасан үйлчилгээтэй интерфро эмчилгээг 48-72 долоо хоногийн турш хийлгэдэг. Гэхдээ үр дүн нь 50 хувьтай. Уг эмчилгээг хийлгэснээр элэгний хатуурал болон хавдар үүсэх магадлал 5-10 жилээр хойшилдог. Тэгэхээр тодорхой хэмжээний үр дүнтэй гэсэн үг. 

С вирусийн хувьд 2015 оноос “Харвони” эмийн эмчилгээ хийж байна. Түүнээс хойш 20 мянга гаруй хүнд уг эмчилгээг хийж, 90-ээс дээш хувийн үр дүнтэй ажиллаж буй. Энэ үр дүнгийн талаар Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага болон АНУ, Европ, Азийн элэгний томоохон хуралд мэдээлэгдэж, үүний төлөө ажилласан залуучууд эхний үр дүнгээ сонсоод баяртай байгаа. Манай улсад энэхүү эмчилгээг хийхэд миний бие болон ЭМЯ, “Оном” сан, манай үндэсний мэргэжилтнүүд болох АШУҮИС, Улсын нэг, гуравдугаар төв эмнэлэг, Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв, Хавдар судлалын үндэсний төв зэрэг байгууллага идэвхтэй оролцсон. Энэ бол 2020 он хүртэл үргэлжлэх “Элэг бүтэн Монгол” хөтөлбөрийн хүрээнд хийж буй ажлын нэг юм. 

Хамгийн сүүлийн шатны эмчилгээ болох элэг шилжүүлэн суулгах мэс заслыг 2007 оноос хойш дотооддоо хийх тухай яригдаж, үндэсний баг байгуулсан. Энэ багийг тэр үед Эрүүл мэндийн сайд байсан С.Ламбаа маш их дэмжиж, 2011 онд солонгос эмч нартай хамтарч элэг шилжүүлэн суулгах анхны мэс заслыг хийж байсан.

Элэг шилжүүлэн суулгах 44 мэс засал амжилттай хийж, үр дүн 95 хувьтай байна.

Одоогоор элэг шилжүүлэн суулгах 44 мэс засал амжилттай хийж, үр дүн 95 хувьтай байна. Элэгний хатуурлын үед гардаг нэг хүндрэл бол улаан хоолойн цус алдалт. Үүнээс сэргийлэх ажлыг 2008 оноос АНУ-ын эмнэлэгтэй хамтран сургалт хийсний үр дүнд манай томоохон эмнэлгүүд улаан хоолойн цус алдалтыг зогсоох эмчилгээг амжилттай хийдэг болсон. Өөрөөр хэлбэл, элэгний хатуурлаас болж цус алдаж, хүний амь эрсэддэг байсан бол одоо тийм хүндрэл гарахгүй болсон гэсэн үг. Бусад эмчилгээний тухайд олон улсын удирдамжийг монголын хөрсөнд буулгаж 2008, 2012 , 2017 онд баталж, үүний дагуу эмчилгээ хийж байна. Энэ нь дэлхийн жишигт нийцсэн эмчилгээ, оношилгоо хийж байна гэсэн үг юм. Хэдий эмч, мэргэжилтнүүд дэвшилт технологиор дэлхийн жишигт нийцсэн эмчилгээ хийж байгаа боловч иргэд рүү чиглэсэн эрүүл мэндийн боловсрол хамгийн чухал. Тиймээс хүүхдүүдэд цэцэрлэгт байхаас нь эхлэн эрүүл мэндийн боловсрол олгоход онцгой анхаарах хэрэгтэй гэж бодож байна. 

-Заавал өвчилсний дараа асуудал үүсгэх бус, өвчнөөс урьдчилэн сэргийлэхийн тулд хэрхэх ёстой вэ?

-Өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд эрүүл мэндийн боловсролыг ярих хэрэгтэй. Эрүүл мэндийн боловсрол гэдэг хамгийн түрүүнд амьдарч буй орчноос эхэлдэг.  Манай улаанбаатар гэр хороолол ихтэй, хамгийн их хөрсний бохирдолтой хот. Угаадас, муу усаа асгаснаар хөрсийг ихээр бохирдуулдаг. Энэ нь хавар ууршиж газрын хөрсөнд ил гарснаар тухайн орчинд амьдарч буй иргэдийг өвчлүүлэх үндэс суурь нь болдог.

Энгийн жишээгээр тайлбарлахад, угаадас асгасан хөрсөн дээр гишгэсэн гутлаараа гэртээ орж, хүүхэд нь түүн дээр мөлхсөнөөр халдвар авч эхэлдэг. Иймээс хавар шар өвчний халдвар ихэсдэг шүү дээ.

Дараагийн нэг шалтгаан нь намар самар их дэлгэрч, цэвэрлээгүй самрыг угаагаагүй гараар иддэг нь элэгний өвчлөлийн суурь болдгийг ойлгох хэрэгтэй. Уг нь хүний дархлааны систем сайн бол ямар ч халдварыг тусахгүй байх боломжтой. Гэтэл бидний дархлааг бууруулдаг хэд хэдэн хүчин зүйл бий. Нэгдүгээрт, агаарын бохирдол хүний биеийн дархлааг маш ихээр бууруулдаг. Хоёрдугаарт, илүүдэл жинтэй үед хүний дархлаа хүссэн хүсээгүй буурдаг учир халдвар авах магадлал өндөр. 

 

Ярилцсан: Ж.Уранмандал, Өнөөдөр сонин

 

Зураг
Энэ мэдээнд өгөх таны хариулал?
15
Зураг
ЗӨВ, ГОЁ
2
Зураг
БАХАРХМААР
1
Зураг
ХӨӨРХӨН ЮМ
Зураг
ХАХА
Зураг
ГАЙХМААР
Зураг
ХАРАМСАЛТАЙ
Зураг
ТЭНЭГЛЭЛ
Зураг
БУРУУ
ИЛГЭЭХ
БОЛИХ
Зураг
Баярлалаа
18 СЭТГЭГДЭЛТЭЙ
0/1000
Эхний
Сүүлийн
Шилдэг
нэргүй [202.55.188.38] 2018/9/13
17 nastai hvvhed B Birustai gej hariu garlaa emchleh ymar negen arga baidgimuu
0 | 0 Хариулах
Ub songdo [27.123.212.134] 2018/6/28
Hep B virus tooloh n daatgal-r hiigdej une tulborgui hiigdej bga. Songdo emneleg deer ehelsen bga.
3 | 0 Хариулах
Byambaa [66.181.161.56] 2018/6/27
Une tulburgui ilruuleg shinejilgee ywaad bhad humuus er n hamragdaj uguhgui l bn
0 | 0 Хариулах
Jjjj [94.234.33.181] 2018/6/27
Mongold b bolon c.n EM bga D virusiin emchilgee bas EM taria bhgui bga gdg ni unen uu?
0 | 0 Хариулах
Азгүй тахалт орны хүн [82.102.19.42] 2018/6/27
Би архи уудаггүй, кекс хийгээгүй, үнсэлцээгүй, хар тамхи хэрэглэдэггүй учраас олон тариа хийлгээгүй хэр нь халдвар авсан. Хаанаас халдвар авснаа ерөөсөө ойлгохгүй байна. Вирустэй болсноо мэдээд харин шууд идэж ууж дасгал хийж эхэлсэн гэвч дархлаа минь вирус ялж чадсангүй. Та бүхэн шүдний сойзоо оондоо ч битгий хүргэж байгаарай. Хүргэхгүйгээр аль болох өөрийн оо шүдний сойзтой байх. Хүмүүсийн сойзноос содон өөр өнгийн сойзтой байх. Мөн нэг гэрийнхэн ялангуяа хүүхэдтэй айл заваарч хоорондоо юм хум нийлж дамжуулж шүлстэйгээ ууж иддэгээ шууд болих хэрэгтэй. Бүх юм тусдаа байх хамгийн чухал. Ганцаараа амьдардаг биш бол.
6 | 1 Хариулах
Зочин [202.21.103.18] 2018/6/27
Ер нь архи ууж л өөрийгөө хорлосон л доо. Хүмүүс минь архинаас хол байгаарай ядаж. тэгвэл дархлаа чинь хүчтэй хэвээрээ байна.
1 | 0 Хариулах
Зочин [66.181.178.84] 2018/6/27
Монголд вирусын генотип тодорхойлох шинжилгээ хийж байгаа юмуу? Б вирусны ямар эм уухаа хүмүүс мэдэж байгаамуу өдөрт 5-6 гаараа чимээгүй үхсээр дууслаа.
0 | 3 Хариулах
Зочин [82.102.20.146] 2018/6/27
Би нээрээ монголд буунгуутаа л халдвар авсан. Манай улс аймшгийн тахлын орон гэнэ гэж уншаад шоконд ороод эмчид бүгд гадаадад байхдаа үзүүлж байсан. Бүгд зүгээр гарч байсан. Монголд ирэнгүүт халдвар аваад эхэлчих юм. Хогийн новшийн орон юм. Интернетээр хүмүүсийн бичдэг үнэн. ДОХ тусав гэж сурталчилдаг байсан болохоос хэзээ ч элэгний ийм олон вирус халдаж болох тухай хэн ч сургаж байгаагүй. Мэдээнээс Монгол хамгийн их өвчтэй нил таахал бүрхсэн орон гэж уншиж байсан үнэн л юм байна. Энэ бүгдэд ганцхан ЭМЯ буруутай. Яагаад гэвэл тэд экспэртүүд учраас биднийг хамгаалах ёстой байсан. Өнөөдөр цус авч байгаа сувилагч чинь гартаа бээлийгүй зогсож байна. ЭМЯ-аа?
7 | 0 Хариулах
Зочин [122.201.22.65] 2018/6/28
Яамны буруу гэнэ үү? Гараа угаадаггүй, бохир заваанаа уламжлал гэдэг, гадуур булан бүрт шээсэн архичин эрс, хогоо энд тэнд хаядаг иргэд өөрсдөө өвчнөө дуудаад байгаа юм биш үү?
1 | 2 Хариулах
Зочин [82.102.18.90] 2018/6/28
Ер нь бол яам буруутай. Гайгүй орны яам нь 80 сая хүнтэй улсдаа 500 000 халдвартай хүн байлгаж тогтоож байна. Халдвар авагчдын ихэнх нь халдвар тахлын голомт улсаас гаралтай хүмүүс эсвэл тийш явсан хүмүүс. Ингэхээр чамд нэг юм ойлгогдож байна уу? Ийм улс болохоор заавал вакцин хийх ч шаардлагагүй гэж үздэг, халдвар авах магадлал нь бага. Харин манайд эсрэгээр халдвар тараах чадвартай хүн нь олон тул вакцингүй алхаж байгаа эрүүл хүн хэдхэн хоногийн дотор халдвар авах магадлал өндөр. Тахлын голомт гэхээр л ойлгомжтой биз дээ? Чи юун дотор байгаа нь? Дээрээс нь чиний хэлдэг бохир байдал. Гэвч би бохир байхгүй гээд алхахгүй нийтийн тээвэр ашиглана хүмүүсийн дунд байх шаардлагатай болно. Гар угаах үгүй огт хамаагүй бололтой. Гараа угаадаг би халдвар аваад гараа угаадаггүй хүмүүс халдваргүй сууж байна. Заваан байдаг хүмүүст илүү дархлаа суудаг гэж үнэн бололтой.
1 | 0 Хариулах
Зочин [82.102.18.90] 2018/6/28
Сувилагч болон эмнэлгийнхэн бээлийгүй ажилладаг нь угтаа тэр хүмүүст өөрсдөд нь аюултай. Халдвар авах магадлал өндөрсөнө. Мөн маш их хүнд өвчтэй хүн асарч байгаа ар гэрийнхэнд нь эмнэлэг та бүхэн бээлий өмсөж бай гэж албан ёсоор дэргэд нь хэлэх хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол хүмүүс ямар ч мэдлэггүй төрсөн нь зовж байхад сэжиглэсэн байдал үзүүлэхгүй гээд бие нь вирусанд баригдаад задарч байгаа хүнийг улаан нүцгэн гараараа асраад зогсч байна. Ийм юман дээр тэд мэргэжлийн хүмүүс юм чинь мэддэгийнхээ хувьд сануулаад дээд зэргийн ариутгал хийх гараа өөр юманд хүргэхгүй байх гээд заавар өгөх хэрэгтэй. гэтэл байдал тийм биш байгаад уур хүрч байна. Жириийн хүмүүс нэг их мэдлэггүй. Өөрсдөд нь өвчин тохиолдвол уншина судална гэхээс өдөр болгон өвчин судлаад суудаг жирийн хүн үгүй. Харин яам болон салбарынханд бол ийм мэдлэг бий. Чи өөрөө ч гэсэн халдвар аваад нэг өдөр сууж байх болно гайгүй. Маш амархан бараг огт үнэмшмээргүй зүйл болдог юм байна.
0 | 0 Хариулах
Зочин [82.102.18.90] 2018/6/28
Яам буруугүй, хүмүүс өвчнөө өөрсдөө түүж хариуцдаг бол бидэнд яамны хэрэг байхгүй. Яаманд хамаагүй бол яамны хэрэг байхгүй биш үү?
0 | 0 Хариулах
Зочин [202.21.103.18] 2018/6/27
hep B-г эмчлэхэд хэр ойрхон байгаа талаар эндээс авч болох юм байна шүү. http://www.hepb.org/news-and-events/free-newsletters/hepatitis-b-is-a-cure-possible/
1 | 0 Хариулах
Зочин [82.102.20.146] 2018/6/27
Хурдан эмчилгээ гараасай. Бүрэн устгадаг арга нээсэн хүнийг шүтэж амьдарна. Тийм хүсэл мөрөөдөлтэй эрдэмтэн судлаачид байгаа гэж найдаж байна.
0 | 0 Хариулах
Нэг ойлгомжгүй юм ЭМЯ? [82.102.20.146] 2018/6/27
Яагаад хүмүүсийг ягаварлаж үзээд Б вирустай хүмүүсээр нь бизнес (үнэтэй шинжилнэ эмчилнэ) хийгээд Ч-г нь үнэгүй шинжлээд эмчлээд байгааг ойлгохгүй байна. Яагаад өвчтөн 120 000 төг вирус тоолуулах болгонд төлөх ёстой ойлгохгүй байна. ЭМЯ хүмүүсээ эмчлэх ёстой болохоос бизнес гэж харж болохгүй. Монгол улсад доод цалин хэд вэ? ЭМЯ хүмүүсийн цалинтай уялдуулж хэрхэн үүнийг бодож гаргасан нь сонин. Цагаа тулбал аль ч вирус нь элэгний хүнд өвчин болох боломжтой гэж байхад яагаад алаг үзээд байна. Эрүүл мэндийн даатгалаар нэг хүнд жилд 2 сая орчим төг төсөвлөгддөг гэсэн. Гэтэл жилд ганц удаа эмнэлэгт үзүүлэхэд ганцхан Б вирусын асуудал гарч ирж байна. Харамсалтай нь минийх азтай өөрөө эдгэдэг 95 %-даа орж чадаагүй дархлаа сууж чадаагүй буюу жинхэнэ өвчтний тоонд ороод байна. Жилд төсөвлөсөн 2 саяасаа нэг их үрээгүй хүнд 120 000 гээд байгаа шинжилгээний мөнгийг нь тэр даатгалд нь тэртэй тэргүй төсөвлөсөн мөнгөнөөс оруулаад явж болохгүй учир шалтгаан юу байна? Мөнгөгүй үзүүлж чадахгүй байна.
1 | 0 Хариулах
Zochin [27.123.214.120] 2018/6/27
Happy veritas B virus unegui toolj bna lee
2 | 0 Хариулах
Зочин [202.21.103.18] 2018/6/27
Баярлалаа. Энэ мэтээр элэгний өвчлөлийн талаар мэдээллийг түгээн дэлгэрүүлбэл нэн сайн байна шүү.
0 | 0 Хариулах
Зочин [59.153.87.201] 2018/6/27
Medeellig togtmol awch chaddaggui bas eruul mendiin ajiltnuudiin hund surtal tegeed uhne biz gsn shg l bdag.
0 | 0 Хариулах