Toyota HiAce Commuter Conversion - Toyota Commuter Conversion | Bus 4x4

ЭНЭ САЙЖРУУЛАЛТЫГ ХЭН ХИЙЖ БАЙНА?

“Вин партс” ХХК. Энэ компани бүх төрлийн суудлын болон том оврын автомашины тос, тосолгооны материал автохимийн бүтээгдэхүүн, автомашины явах эд ангийн сэлбэг, авто тоноглолын дэлхийд алдартай брэнд бүтээгдэхүүнүүдийг албан ёсны онцгой эрхтэйгээр импортлон, борлуулдаг. “Вин партс” ХХК стандарт Тоёотогийн HiAce 300 микро автобусыг бүрэн тоноглож, илүү хүчтэй, туулах чадвар сайтай, хэмнэлттэй, аюулгүй болгож байна.

Утас: 77225030

Фэйсбүүк: facebook.com/Winparts.mn

Вэбсайт: www.winparts.mn

ИНГЭЖ ТОНОГЛООД ЯМАР АШИГТАЙ ВЭ?

Ингэж тоноглосноор бий болох давуу талуудыг Аюулгүй байдал, Зардал, Тав тух гэсэн 3 хэсэгт ангилж болно.

Нэг: Жолооч ба Зорчигчийн Аюулгүй Байдал

Жолооч болон зорчигчдын аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлнэ. Зорчигч бүр аюулгүйн бүстэйгээс авхуулаад эрсдэлтэй нөхцөл байдлын үед доторх жолооч, зорчигчийн аюулгүй байдлыг эн тэргүүнд тавьсан тоноглолуудтай.

• Урд хойноо дифференциал цоожлогчтой (4 дугуй нэгэн зэрэг эргэх) тул шавар, усанд торохгүй явна
• Кузовыг үйлдвэрийн стандартаас 18 см өндөрлөж, офроуд амортизатор, даацийн нумаар тоноглосон
• Урд, хойноо (bull bar),  доороо төмөр хамгаалалт, элгэвчтэй
• Сапари хоолойтой, гадна, дотно нэмэлт гэрэлтэй
• 1400к даацтай төмөр обуд, 265/65/R17 AT эсвэл MT дугуй хийнэ

Хоёр: Зардлыг бууруулна

Эвдрэл гэмтэл, элэгдэл, эд ангиудын хамгаалалт эрс сайжирснаар үүсч болох байсан зардлын эх үүсвэрийг хаана. Эдийн засгийн хэмнэлттэй, түлшний зардал бага тул төсөв хэмнэх, жолооч орон тоо буурна (уул уурхай, аялал жуулчлалын салбарт). Жишээ нь Toyota LC 200-аар 9-12 жуулчин эсвэл уурхайн оператор тээвэрлэе гэвэл 2-3 машин мөн тоогоор жолооч шаардлагатай болно.

Гурав: Жолооч болон зорчигчдын тав тух

Илүү урт замыг туулна, хэцүү газар, нөхцөл давхиж чадна, илүү зай талбай, илүү ихийг ачиж болно гээд нэмэлт боломж бүр нь тав тухд нэмэртэй.

• Халуунд сэрүүн кондишн, хүйтэнд дулаахан паар
• Хөдөө замд найдвартай, эвдрэл бага, зөөлөн явдалтай
• Зориулалт, ашиглалтын нөхцөлөөс хамаарч тоноглолыг нэмэлтээр хийлгэх боломжтой
• Засвар үйлчилгээг хаанаас ч авах боломжтой сэлбэг олдоц сайн, албан ёсны дилерээс сэлбэгээ авах боломжтой
• Австрали болон Араб, Африк гээд улсуудад олон жил туршигдаж баталгаажсан чанар, аюулгүй байдлын сертификаттай.

ХЭН ТОНОГЛОХ ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?

Эмнэлэг, түргэний машин, эм зөөх машин

 

Онцгой байдал

 

Уул уурхай

 

Аялал жуулчлал

 

Цэрэг цагдаа, хилийн цэрэг

 

Фургон авах уу, тоноглосон Hiace 300 дээр үү?

Фургон бол Монголчуудын унаж дадсан, тээврийн хэрэгсэл. Социализмын үеэс төрийн үйлчилгээнд ашиглагдаж, 90-ээд оноос туулах чадвартай нь холбоотойгоор орон нутгийн хүн тээвэр болон аялал жуулчлалын салбарт ихээр хэрэглэгдсээр ирсэн. Харин одоо түүнийг орлох, илүү сайн сонголт гарч ирсэн нь Тоёото брэндийн HiAce 300 загвар юм.

Toyoto Hiace 300-гаа тоноглуулахыг хүсвэл бидэнтэй холбогдоорой.

Утас: 77225030, 88145030

Фэйсбүүк: facebook.com/Winparts.mn

Вэбсайт: www.winparts.mn

Бямба гарагийн өглөөний байдлаар уг кино 16.28 сая үзэгчтэй болж, 2019 оны инээдмийн кино “Extreme Job”-ийн 16.26 сая үзэгчийг давсан байна.

Одоо түүний урд зөвхөн 2014 оны түүхэн бүтээл “The Admiral: Roaming Currents” кино 17.6 сая үзэгчтэй эрэмбэлэгдэж байгаа юм.

Гэхдээ кино театрын тасалбарын орлогоороо “The King’s Warden” хэдийнээ уг киног ардаа орхиод байгаа. Тухайлбал “The Admiral: Roaring Currents” 135.7 тэрбум воныг тасалбараас олж байсан бол “The King’s Warden” киноны орлого 156.9 тэрбум вон ($10.56 сая) хүрээд байна.

Баасан гарагт уг кино Өмнөд Солонгосын кино театруудад 38,000 тасалбарын борлуулалттай гуравдугаарт жагсаж байжээ. Эндээс харвал үзэлтийн тоогоор ч удахгүй тэргүүлж магадгүй байна.

Чан Хан Жүний найруулсан “The King’s Warden” кинонд Чосон улсын (1392-1910) хаан Данжоны хөдөө тосгонд цөлөгдөж байх үедээ тосгоны ахлагч Ём Хён Дотой үүсгэсэн дотно нөхөрлөлийг харуулдаг.

Энэхүү бүтээл нь залуу хааны сэтгэлийн зовлон шаналал, түүний талд чин сэтгэлээсээ зогсож буй тосгоны ард иргэдийн амьдрал, бодит мэт цөллөгийн газрыг үзүүлсэн зэргээрээ үзэгчдийг байлдан дагуулж байгаа юм.

Эх сурвалж: Yonhap News

78 настай түүний цорын ганц өрсөлдөгч Мохамед Фарах Саматар 2.19 хувийн санал авсан бол сөрөг хүчний бусад нэр дэвшигчид уг сонгуульд өрсөлдөхөөс татгалзсан юм.

27 жилийн турш засгийн эрх барьсан Гуэллех сонгуульд дахин өрсөлдөхгүйгээ амлаж байсан ч арваннэгдүгээр сард үндсэн хуулиа өөрчлөн нэр дэвшигчийн насны дээд хязгаар 75-ыг цуцалснаар шийдвэрээ өөрчилжээ.

Дэлхийн худалдааны чухал зам Суэцийн хоолойн үүд болох Баб эль-Мандебын хоолойд байрладаг тус улсын дотоод улс төр, нийгэм тогтвортой байх нь их гүрнүүдийн хувьд маш өндөр ач холбогдолтой байдаг.

АНУ, Хятад, Франц, Итали, Япон улсууд Жибутид тус тусын цэргийн баазтай. Энэ нөхцөл байдал нь Гуэллехийг “дархлагдсан ерөнхийлөгч” болгосон юм.

 

Тэрбээр Жибути улсыг 1977 онд Францын колоничлолоос салснаас хойш тодорсон хоёр дахь ерөнхийлөгч.

Сөрөг хүчний гол намууд 2016 оноос хойш сонгуулийг бойкотолж байгаа ч тэмцэл нь үр дүнд хүрэхгүй байгаа.

Баасан гарагт болсон сонгуулийн санал хураалтад нийт сонгогчдын 80 гаруй хувь оролцжээ. 2010 онд Жибутигийн парламент үндсэн хуульд заасан ерөнхийлөгчийн дахин нэр дэвших хязгаарыг цуцалж, бүрэн эрхийн хугацааг зургаагаас таван жил болгон богиносгож байжээ. Харин арваннэгдүгээр сард нэвтрүүлсэн дараагийн өөрчлөлтөөр нэр дэвшигчийн насны дээд хязгаар 75-ыг цуцалсан байна.

1.1 сая орчим хүн амтай Жибути нь “Африкийн эвэр” гэгддэг хойгт оршдог, газарзүйн хувьд стратегийн чухал байрлалтай улс юм.

Эх сурвалж: BBC

Орон нутгийн цагаар Бямба гарагт эхэлсэн уулзалт Ням гарагийн шөнийн 3:00 цагт үргэлжилж байжээ.

АНУ-ын төлөөлөгчдийг дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс ахалж, тусгай элч Стив Виткоф, Жаред Кушнер нар дагалдаж байна.

“Холбогдох салбар бүрийн мэргэжилтнүүдээс бүрдсэн баг Исламабадад байгаа, тэднийг Вашингтон дахь мэргэжилтнүүд дэмжин ажиллаж байна” гэж Цагаан ордноос мэдээлжээ.

 

Ираны Tasnim агентлагийн мэдээлснээр талуудын хооронд “томоохон санал зөрөлдөөнүүд” хэвээр байгаагийн нэг нь Ормузын хоолойн тээвэрлэлт гэнэ.

Яриа хэлэлцээ дуусаагүй, Ням гарагийн өглөө үргэлжлэхээр болсныг тус агентлаг бас мэдээлжээ.

Бямба гарагт Израилийн ерөнхий сайд Бенжамин Нетаньяху хэдийгээр яриа хэлэлцээ үргэлжилж байгаа ч тус улс Ираны эсрэг дайнаа үргэлжлүүлэхэд бэлэн байгааг илэрхийлжээ.

“Миний удирдлага дор Израиль улс Ираны террорист дэглэм болон түүний гар хөлүүдтэй үргэлжлүүлэн тэмцэх болно” гэж тэр сошиал хуудсандаа бичсэн юм.

Өчигдөр бас Цагаан ордны гадна сэтгүүлчидтэй уулзсан АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп яриа хэлэлцээний үр дүн ямар байх нь түүнд хамаагүй болсныг мэдэгджээ. “Юу ч болсон бай бид нэгэнт ялсан. Тэд тохиролцоонд хүрсэн ч, хүрээгүй ч надад ялгаа алга” гэж тэр хэлсэн юм.

Уулзалт эхлэхээс өмнө Ираны эрх баригчид Ливанд гал зогсоох, хилийн чанад дахь битүүмжилсэн хөрөнгийг нь чөлөөлөх гэсэн урьдчилсан нөхцөлүүдийг тавьж байв.

АНУ-ын тэнгисийн хүчнийхэн Ормузын хоолойг минанаас цэвэрлэх ажилд бэлдэж эхэлснээ өчигдөр зарлажээ. Тухайлбал энэ зорилгоор байлдааны хоёр хөлгөө тус хоолойгоор нэвтрүүлснийг мэдэгдсэн байна. Гэвч сүүлд Ираны армийн хэвлэлийн төлөөлөгч үүнийг няцааж, Ормузын хоолойгоор байлдааны хөлөг нэвтрэхийг оролдвол “хүчтэй хариу арга хэмжээ” авахаа анхааруулжээ.

Эх сурвалж: Associated Press

Тэднийг тээвэрлэсэн Orion хөлгийн Integrity нэртэй капсул дэлхийн агаар мандалд орж ирснээсээ хойш 13 минутын дараа далайн мандал дээр аюулгүй буусан юм.

NASA-гийн сансрын нисэгчид энэ аяллаар дэлхийн хоёр тойрог зам, дэлхийгээс сар хүртэл ирэх, буцах зам, сарыг нэг бүтэн тойрсон зам гээд нийтдээ 1,117,515 км урт зайг туулжээ.

Буусан капсулыг далайгаас эрж олох, сансрын нисэгчдийг АНУ-ын тэнгисийн хүчний хөлөгт нисдэг тэргээр тээвэрлэн хүргэх үйл явц хоёр цаг хүрэхгүй хугацаанд үргэлжилсэн юм.

Эхлээд тэнгисийн цэргийн эмч капсулд нэвтэрч, АНУ-ын сансрын нисэгчид болох 50 настай Рийд Уайзмэн, 49 настай Виктор Гловер, 47 настай Кристина Кок, Канадын сансрын нисэгч 50 настай Жереми Хансен нарын биеийн байдлыг шалгасан байна.

Дараа нь тэднийг нисдэг тэрэгт суулган авч явжээ.

Integrity капсулын газардалт энэ аяллын хамгийн эрсдэлтэй хэсэг байв.

Lockheed Martin компанийн зохион бүтээсэн хөлгийн капсул дэлхийн агаар мандалд унахдаа дууны хурднаас 32 дахин өндөр хурдтай байсан ба энэ үеэр гадаргуу нь Цельсийн 2,760 хэм хүртэл халж байжээ.

Энэ их халалтаас капсулыг хамгаалахын тулд гадна талд нь ионжуулсан хийгээр бүрхүүл үүсгэсэн байна. Уналтын оргил үед капсулын радио холбоо зургаан минутын турш тасрах тооцоотой байжээ.

Харин бодит байдал дээр энэ тасралт төсөөлснөөс 40 секунд урт үргэлжилсний дараа харилцаа холбоо буцан сэргэсэн байна.

Үүний дараа капсулын хамраас хоёр багц шүхэр задарч, уналтын хурдыг 25 км/цаг хүртэл сааруулсан нь далайн мандалд зөөлөн буух нөхцөлийг бүрдүүлжээ.

Энэ үеэр далайд хүлээж байсан тэнгисийн цэргийн шумбагч нар капсулын тал талд хөвөгч зүүж, хөдөлгөөнийг нь тогтворжуулсан байна.

Үүний дараа эмч капсулд нэвтэрч, сансрын нисэгчдийн биеийн байдлыг товч шалгаад нэг нэгээр нь хөвөгч дээр гаргажээ.

Улмаар сансрын нисэгчдийг нисдэг тэргээр өргөж, ойролцоо байрласан АНУ-ын тэнгисийн хүчний John P.Murtha тээврийн хөлөг дээр буулгаж, эрүүл мэндийн нарийн үзлэг шалгалтад хамруулсан юм.

Сансрын нисэгчид уг хөлөг дээр нэг шөнийг өнгөрүүлээд Бямба гарагт Техас мужийн Хьюстон хот руу албан ёсны тосох арга хэмжээнд оролцохоор нисжээ.

Artemis II багийн сансрын нисэгчид дөрөвдүгээр сарын нэгний өдөр Флорида мужийн Канавералын хошуунаас аяллаа эхэлж байлаа.

Тэд дэлхийгээс 406,771 км зайд хүрсэн нь хүн төрөлхтний сансрын гүн рүү хийсэн хамгийн хол аялал болон түүхэнд бичигдсэн юм.

Энэ нь Apollo 13 багийн 1970 онд тогтоосон дээд амжилтыг 6,000 гаруй километрээр ахиулсан үзүүлэлт байлаа.

Artemis II багийн аяллын мөрөөр 2028 онд NASA-гийн дараагийн баг саран дээр буух аяллыг гүйцэтгэх юм.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Эх сурвалж: Reuters

1.2 сая ам.долларын шагналын сантай тэмцээнд манай улсын "The MongolZ" баг гуравдугаар байр эзэллээ. Тэд уржигдар шөвгийн наймд ОХУ-ын "PARIVISION" багийг 2:1 тооны харьцаатай хожсон бол өчигдөр шөвгийн дөрөвт "FUT Esports" багт 0:2-оор хожигдсон. 

Ийнхүү өнөөдөр гуравдугаар байрын төлөө Францын "3DMAX" багтай тоглож, 2:0 тооны харьцаатай илт давуу ялалт байгуулав. Уг тоглолтод "The MongolZ"-ийн тамирчид эсрэг багтаа ердөө долоохон үе алдаж, 26 үе авсан бөгөөд "Techno" буюу М.Содбаяр хамгийн өндөр үзүүлэлтэй тоглолоо. 

Түүнчлэн манай баг 2026 он гарснаас хойш өндөр чансаатай таван тэмцээнд оролцож, анхныхаа медальт байрыг эзэлж байна. PGL Bucharest 2026 тэмцээний гуравдугаар байр эзэлснээр 150,000 ам.долларын шагнал авч, дэлхийн чансааны тавд бичигдэж эхэллээ. 

УИХ-ын гишүүдийг эргүүлэн татах хуулийн төсөл парламентын засаглал, парламентын халдашгүй дархан байдал, парламентат ёс орших, эс орших, улмаар монархи буюу ганц хүний абсолют засаглал буюу дарангуйлал, диктатурын дэглэм тогтох эсэх асуудалд хүргээд байна. 

Хуулийн төсөлтэй холбоотойгоор УИХ-ын олон гишүүд, түүний дотор, Ц.Даваасүрэн нар “Төрийн эрх барих байгууллагынхаа эрх мэдлийг зохицуулсан хууль Ерөнхийлөгч санаачилж болохгүй”, П.Сайнзориг нар “УИХ уг төслийг хүлээн авах ёсгүй байсан, УИХ хэлэлцэж байгаа нь Үндсэн Хууль зөрчсөн хэрэг”, Ч.Лодойсамбуу нар “Бид батлах нь байтугай хэлэлцэх эрхгүй, УИХ хэлэлцэх эхлэх нь нүгэл” зэргээр мэдэгдэхэд хүрээд байна.

Мөн Х.Баасанжаргал нар “Ардчилал нуран унаж буйг бүгд нүдээрээ харж байна. Бүгд хүлээн зөвшөөрье” гэсэн бол Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ “Парламент vs Монархи” гэсэн пост ч тавихад ч хүрсэн байна. Товчхондоо парламентын гишүүд монархийн эсрэг эсэргүүцэлд босоод байна.

Тиймээс судлаачийн хувьд энэ асуудалд оролцож асуудлын учир холбогдлыг тодруулах нь зүйтэй гэж үзлээ. Юуны түрүүнд 1) парламентын гишүүдийг эргүүлэн татах ёс ерөөс байдаг эсэх, байдаг бол ямар үндэслэл, журмаар, хэн, хаана татдаг, 2) татах хууль, журмыг хэн, ялангуяа, Ерөнхийлөгч санаачлан парламентад оруулж болдог эсэх, 3) ер нь парламентат ёс, парламентын эзэн буюу онцгой эрх, парламентын халдашгүй дархан байдлын утга учир, 4) ялангуяа эрх чөлөө, тусгаар тогтнолд холбогдох учир холбогдол зэрэг асуудлыг тодруулахыг хичээлээ.

1. ПАРЛАМЕНТЫН ГИШҮҮДИЙГ ЭРГҮҮЛЭН ТАТДАГ, ЭСЭХ

Товчхон, шуудхан хэлэхэд парламентын гишүүдийг эргүүлэн татдаггүй гэж болно. Дийлэнх ардчилсан улс орнууд парламентын гишүүдийг эргүүлэн татдаггүй. Цорын ганц ардчилсан улс нь Англи. 2009 онд Английн парламентын гишүүд хуурамчаар бичиг баримт бүрдүүлж, элдэв зардлын мөнгө авсан нь илэрч, нийгэм даяар дуулиан дэгдэж, нийт 392 гишүүн 1.3 сая фунтийг эргүүлж төлөх болсон. Энэ дуулианы улмаас, нийгмийн дургүйцэл, шахалтын үр дүнд 2015 онд парламентын гишүүдийг эргүүлэн татах хууль баталсан. Англиас гадна Венесуэл, Куба, Эквадор, Перу, Тайван гэсэн цөөхөн, ихэвчлэн ардчилсан бус дэглэмтэй улс оронд гишүүдийг татах хуулийн зохицуулалт байх.

Татах үндэслэл харилцан адилгүй боловч түгээмэл байдаг үндэслэл нь гэмт хэрэгт шүүхийн шийтгэл, ялангуяа шоронгийн ял хүлээсэн гишүүнийг татах. Татах этгээд нь зөвхөн тухайн тойргийн сонгогчид. Өөр хэн ч биш.

Английн хувьд 1) шоронгийн ял авсан, 2) парламент өөрөө гишүүнээ 2 долоо хоногоос дээш хугацаагаар түдгэлзүүлсэн нөхцөлд л парламентын спикер ёс зүй хариуцсан гишүүнд мэдэгдэж, татах өргөдлийг нээх бөгөөд 6 долоо хоногийн дотор тухайн тойргийн сонгогчдын 10 хувь нь гарын үсэг зурсан нөхцөлд татах.

Венесуэлийн хувьд 1999 онд Үндсэн хуульдаа тусгасан. Тусгайлан заасан татах үндэслэл байхгүй. Парламент нь 5 жилийн хугацаатай ба хугацааны эхний хагаст татахыг хориглоно. Мөн сонгуульт хугацаанд татах оролдлого зөвхөн нэг удаа л хийгдэж болно. Сүүлийн 2.5 жилд л татах боломжтой бөгөөд татах процесс 3 шаттай.

Татахыг санаачлагчид эхний шатанд тухайн тойргийн бүртгэлтэй сонгогчдын 1 хувийн гарын үсгийг 30 өдрийн дотор цуглуулах ёстой. Гарын үсгийг Үндэсний Сонгуулийн Хороо магадлах ёстой. Эхний шат дэмжигдсэн нөхцөлд, хоёрдугаар шатанд тойргийн сонгогчдын 20 хувийн гарын үсгийг цуглуулах ёстой. Хоёрдугаар шат дэмжигдсэн нөхцөлд, эцсийн шийдвэрлэх шатанд тухайн тойргийн сонгогчдын 25-аас доошгүй хувь санал хураалтад оролцож, тухайн гишүүний анх авсан саналтай тэнцүү буюу өндөр санал авсныг Үндэсний Сонгуулийн Хороо баталгаажуулсан нөхцөлд эргүүлэн татах. Тиймээс Венесуэлд гишүүнийг эргүүлэн татах боломж тун хомс.

Дүгнэж хэлэхэд ер нь парламентын гишүүнийг эргүүлэн татдаггүй гэж хэлж болно. Тун цөөхөн орон татах хуулийн зохицуулалттай ч хэрэгжүүлэх боломж тун хомс. Татах үндэслэл Английн хувьд нэг бол шоронгийн ял, эсвэл парламент өөрөө 2 долоо хоногоор гишүүнийг түдгэлзүүлсэн нөхцөлд. Татах этгээд нь зөвхөн тухайн тойргийн сонгогчид.

2. ХУУЛИЙГ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ САНААЧИЛЖ БОЛОХ, ЭСЭХ

Ардчилсан улс орнуудад хаан ч, ерөнхийлөгч ч ийм хууль бүү хэл, ерөөс хууль санаачлах эрхгүй, ёсгүй. Англи ба Европын хаад, Японы эзэн хаанд хууль санаачлах эрх байхгүй.

Парламентын засаглалтай улсад ерөнхийлөгч улс төрөөс ангид, улс төрийн эрх мэдэлгүй, зөвхөн бэлэгдлийн үүрэгтэй учир угаас хууль санаачлах эрхгүй.

Ерөнхийлөгчийн засаглалын биелэл, бэлэг тэмдэг болсон АНУ-д ерөнхийлөгч нь мөн өөрөө хууль санаачилж парламентад оруулах эрхгүй. Хагас буюу супер-ерөнхийлөгчийн дэглэм гэх Францын ерөнхийлөгч мөн өөрөө хууль санаачлан парламентад оруулах эрхгүй.

Зөвхөн Өмнөд Солонгос, Монгол зэрэг улс оронд Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрх олгосон. Гэхдээ Өмнөд Солонгос ерөнхийлөгчийн засаглалтай бол, Монгол парламентын засаглалтай.

Хаад, ерөнхийлөгч нар хууль санаачлах эрхгүй байдаг нь 1) үндсэн хуульт ардчилсан дэглэм, түүний үндсэн зарчим болох төрийн эрх мэдлийг хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх гэж хуваарилах зарчим, 2) парламентын онцгой эрхтэй (Exclusive Cognisance буюу Exclusive Jurisdiction) холбоотой юм.

Ардчилсан үндсэн хуульт дэглэмийн ёсоор төрийн эрх мэдлийг хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх гэж хуваарилан, хууль тогтоох эрх мэдлийг зөвхөн ард түмний төлөөллийн байгууллага болох парламентад хуваарилдаг. Энэ зарчмын дагуу хууль тогтоох, хуулийн төсөл парламентад оруулах эрх зөвхөн парламентын эрх, парламентын гишүүдэд л байдаг. Энэ зарчим парламентын төдийгүй ерөнхийлөгчийн засаглалтай оронд бүгдэд нийтлэг. Тиймээс АНУ болон Францын ерөнхийлөгч нар өөрсдөө хууль санаачилж парламентад оруулах эрхгүй. Харин засгийн газар буюу кабинет нь холбогдох хууль санаачлах эрхтэй байдаг.

Тиймээс үндсэн хуулийн байгуулалтай, ардчилсан улс орнуудад ерөнхийлөгч өөрийн болон төрийн бусад байгууллагын, түүний дотор парламентын статус, эрх мэдэлд холбогдох хууль санаачлах эрхгүй, ёсгүй. Ингэх нь мөн чанараараа төрийн байгуулал, бүтцийг өөрчлөх учир холбогдолтой учир үндсэн хууль, төрийн бусад байгууллагын эрх мэдэлд халдсан хэрэг болох.

Ерөнхийлөгч ерөөс хууль санаачлах ёсгүй төдийгүй, үндсэн хууль хөндөх, парламентын статус, эрх мэдэлд халдах субъект огт биш. Мөн Монгол улсын Үндсэн Хууль ёсоор ерөнхийлөгч нь улс төрийн бус харин бэлэгдлийн л үүрэгтэй. Тиймээс зүй нь ерөнхийлөгчийн байгууламжид ийм хууль санаачлах эрх байх ёсгүй, байх ч үгүй.

Нөгөө талд, ардчилсан засаглалтай бүх дэглэмд парламент өөрөө өөртөө эзэн байж, өөрийн дөрвөн хананы доторхыг зөвхөн өөрөө мэдэж байх ёстой. Үүнийг парламентын онцгой эрх (Exclusive Cognisance буюу Exclusive Jurisdiction) гэдэг.

Энэ эрх парламентын засаглалтай төдийгүй ерөнхийлөгчийн засаглалтай дэглэмд нэг ижил. Энэ нь үндсэндээ парламентат ёсны үндсэн суурь ёс юм. Парламент өөрөө өөртөө эзэн биш, өөрийн дөрвөн хананы доторхыг зөвхөн өөрөө мэдэхгүй бол парламент биш. Хөндлөнгийн этгээдийн мэдэлд, эрхшээлд орших хэн ч, юу ч эзэн биш албат. Тиймээс парламент өөрөө өөртөө эзэн байхын үндэс нь тусгаар тогтносон байх явдал.

Парламентын онц эрх ёсоор парламент өөрийн үйл ажиллагаатай холбоотой бүх зүйлийг зөвхөн өөрөө мэдэж шийдвэрлэх ёстой. Парламентын хэлэлцүүлэг, үйл ажиллагааны дэг журам, уг дэг журмаа мөрдөх, эсэх, гишүүдийн статус, эрх мэдэл, ёс зүй, сахилга бат зэрэг парламентын бүх үйл ажиллагааг зөвхөн парламент өөрөө мэдэх ёстой.

Энэ зарчим парламентад бүхэлд нь төдийгүй парламентын танхим тус бүрд тус бүрд нь ижил утгатай үйлчилдэг. Тиймээс, Английн парламентын хоёр танхим тус бүрдээ өөр өөрсдийн асуудлыг нөгөө танхимынхаа оролцоогүйгээр, нөгөө танхимынхаа нөлөөгүйгээр мэдэх, шийдвэрлэх ёстой. Энэ зарчим Америкийн конгрессын хоёр танхимд яг ижил. Дэлхий нийтээр яг ижил.

Энэ онцгой эрхэд хөндлөнгийн хэн ч, хаан ч, ерөнхийлөгч ч, ямар ч шүүх, түүний дотор, Үндсэн хуулийн шүүх ч оролцох эрхгүй, ёсгүй. Чухам энэ зарчим, энэ онцгой эрхийг УИХ-ын тухай хуульд “Улсын Их Хурлын онцгой бүрэн эрхэд хэн ч халдаж үл болно” гэж хуульчилсан байдаг.

Тиймээс, өнгөрсөн намар УИХ-ын ирц, ба санал томьёоллын асуудлаар УИХ-ын шийдвэрт У.Хүрэлсүхийн тавьсан хориг, ҮХЦ маргаан үүсгэсэн нь парламентын онцгой эрхэд халдсан, хууль бус үйлдэл байсан. Түүний нэг адил, У.Хүрэлсүхийн санаачилсан энэ хууль ч парламентын онцгой эрхэд халдсан, хууль бус үйлдэл.

Жич, Г.Занданшатарыг огцруулсан парламентын шийдвэрт У.Хүрэлсүхийн тавьсан хориг нь зөвхөн парламентын онц эрхэд халдсан төдийгүй, парламентын эзэн эрх, улмаар ард түмний төрөө барих эзэн эрхэд халдах оролдлого байсан.

Хэн ч, хаан ч, ерөнхийлөгч ч, шүүх ч, Үндсэн хуулийн шүүх ч парламентын аливаа томилгоо, огцруулалтад хориг тавих эрхгүй, хориг тавьдаггүй юм. Тиймээс ч үе үеийн Монголын Ерөнхийлөгч нар томилолт, огцруулалтад хориг тавьж байгаагүй юм. Ерөнхийлөгчийн хориг тавих эрх зөвхөн парламентыг баталсан хуульд холбогдох бөгөөд Үндсэн хуулийн шүүхийн эрх мэдэл ч зөвхөн үүнд л холбогдоно.

Парламентын томилгоо, огцруулалт хориг тавих нь үндсэндээ парламент, улмаар ард түмний сонголтыг, сонгуулийг хүчингүй болгож буйтай адил хэрэг учир ардчилсан засаглалын үзэл санаанд ч харш юм.

Өөр нэг зүйл нэмэн тэмдэглэхэд, Английн буюу Вестминстерийн парламентын засаглалын системд парламентын эзэн эрхт ёсны номлолын ёсоор Үндсэн хуулийн шүүх, парламентын тогтоосон хуулийг шүүх хянах (judicial review) ойлголт ч байдаггүй. Монгол үнэхээр л парламентын засаглалын системээр явах бол ҮХЦ гэдэг байгууламжийг зүй нь татан буулгах ч ёстой юм.

3. ПАРЛАМЕНТАТ ЁС, ПАРЛАМЕНТЫН ОНЦГОЙ ЭРХ, ПАРЛАМЕНТЫН ХАЛДАШГҮЙ ДАРХАН БАЙДЛЫН УТГА, УЧИР

 

Английн парламентын лого. Парламентын эзэн эрх, хүч, халдашгүй дархан байдлыг бэлэгддэг

Ард түмэн төрийн эрхээ барих засаглал л ардчилсан засаглал. Ард түмэн төрийн эрхээ барих дээд байгууллага нь парламент. Ард түмэн төрийн эрхээ барих ёс нь ард түмэн өөрсдийн төлөөллийн байгууллага парламентаараа уламжлан улс орныхоо аливаа асуудлаар шийдвэр гарган хууль болгон тогтоох, мөрдөх, хэрэгжүүлэх ёс. Өнөөдөр аливаа ардчилсан улс орны, түүний дотор хаант ч, ерөнхийлөгчийн ч засаглалтай улс орны ч, төрийн эрх барих дээд байгууллага нь парламент.

Төрийн эрх барих гэдэг нь улс орны аливаа асуудлаар, түүний дотор хамгийн тэргүүнд хууль тогтоох улмаар төрийн бүх албан тушаалтнуудыг түүний дотор хааныг ч, ерөнхийлөгчийг ч, ерөнхий сайд, сайд нарыг ч сонгох, томилох, огцруулах эрх мэдлийг хэрэгжүүлэхийг хэлэх. Чухам эдгээр эрх мэдлийг барьж, хэрэгжүүлж байгаа байгууллага төрийн эзэн (sovereign) буюу төрийн эзэн буюу бүрэн эрхийг (sovereignty) баригч, хэрэгжүүлэгч юм.

Жич, Монголын бүрэн эрх гэдэг нэр томьёо нь Оросын полномочность гэдэг нэр томьёоны орчуулга боловч угтаа энэ нь өрнөдийн эзэн (sovereign), эзэн эрх (sovereignty) болно. Энэ эрхийг барьдаг, хэрэгжүүлдэг байгууллага нь парламент бөгөөд үүнийг парламентын эзэн эрхт ёс (Parliamentary Sovereignty) гэдэг.

Харин ардчилсан засаг, чухам ард түмэн парламентаараа дамжуулан төрийн эрхээ барих ёс, ард түмэн парламентынхаа бие даасан байдал, халдашгүй дархан байдлыг хангах, хамгаалах, тогтоох ёс, журам хялбар олдоогүй юм. Энэ эрх чөлөө, эрх мэдэл, ёсыг байлдан олсон анхны ард түмэн Англичууд. Арван гуравдугаар зууны Их Цаазаас (Magna Carta) эхлэн олон зуун жилийн цус урсгасан тэмцлийн үрээр олж авсан юм.

Парламент гэдэг нь Франц хэлний хэлэлцэх, чуулах гэдэг үгнээс гаралтай бөгөөд дэлхийн анхны парламентыг 930 оны үест бий болсон Исландын Алтинг (Althing) гэдэг ч орчин үеийн парламентат ёс хөгжиж, улмаар парламентын засаглал хөгжсөн нь Англи. Английн парламент анх 8-р зууны үеэc Англо-Саксоны Сэцдийн Зөвлөлөөс (Уитенэгэмот/Vitenagemot буюу Уитен/Vitan) үүсэлтэй гэдэг. Улмаар 11-р зуунаас Их Чуулган (Great Council/Magnum Concilium) гэж байгаад 1236 оноос парламент гэж нэрлэгдэх болсон юм. Гэвч 14-р зуун хүртэл Английн парламент нь үндсэндээ Их Монгол Улсын Их Хуралдай, эсвэл хожмын Монголын Чуулгантай төстэй зөвхөн язгууртнууд, дээд лам нарын байгууллага байсан юм.

14-р зуунд л Английн парламентад ард түмний төлөөллийн танхим болох Нийтийн Танхим (House of Commons) бий болж, анхны спикер нь 1376 онд сонгогдож байсан юм. Ингэснээр хуучин ноёд язгууртан, дээд лам нарын парламент нь Ноёдын Танхим (House of Lords) болж парламентын нэг хэсэг л болсон юм.

Улмаар Нийтийн Танхим нь чухам парламент болон хөгжиж, Нийтийн Танхим нь парламентат ёс, парламентын эзэн эрх, парламентын засаглалын үндсэн байгууллага болж, хэрэг дээрээ парламент гэдэг нэр томьёо нь Нийтийн Танхимтай ижил утгатай болсон юм. Тиймээс ч Английн парламент гэдэг нэр томьёо нь үндсэндээ Нийтийн Танхимыг заадаг юм.

1688 оны Ялгуусан хувьсгал (Glorious Revolution) хүртэл Английн хаан парламентыг өөрийн дураар хуралдуулж, тараадаг байв. Олон ч парламент тараагдаж, олон ч парламентын гишүүн амь насаа алдаж байв. Жишээ нь, 1394–1535 оны хооронд Английн парламентын 7 спикерийг Английн хаад цаазалсан байдаг.

Эцэст нь хоёр удаагийн их бослого, иргэний дайн, хувьсгалын үрээр ардчилсан парламентат ёсыг тогтоож, парламентын халдашгүй дархан байдлыг хуульчилсан юм. Эхний бослого нь 1642 оноос 1651 он хүртэл 10 жил үргэлжилсэн Английн иргэний дайнд (English Civil War) хүргэсэн, бол хоёрдох нь 1688 оноос 1689 онд гарсан Ялгуусан хувьсгалд хүргэсэн юм.

1642 онд Английн хаан 1-р Чарльз парламентын 5 гишүүнийг баривчлахаар парламентын танхимд цэрэгтэй орж ирснээр Английн иргэний дайнд хүргэсэн юм. Парламент хааныхаа эсрэг бослого гаргаж, хаантайгаа дайтаж, парламентын гишүүн Оливер Кромвеллийн командалсан парламентын арми ялалт байгуулж, 1-р Чарльзийг 1649 онд цаазалсан юм. Чухам парламентыг хамгаалж, парламентын ялалтад хүргэсэн учир эдүгээ Английн парламентын ордны өмнө, Нийтийн Танхимын гадна Кромвеллийн хөшөө сүндэрлэн байдаг юм.

1688 онд Английн хаан 2-р Жэймс парламентын гишүүдийн амыг барихын тулд парламентыг тарааж, мөн парламентыг дэмжсэн Английн сүм хийдийн 7 хамбыг баривчилж хорьсноор 1688–1689 оны Ялгуусан хувьсгал гарахад хүргэсэн юм. Английн парламент дахин хааныхаа эсрэг бослого гаргаж, 2-р Жеймсийг хаан ширээнээс огцруулж, гадагш цөлж, 1689 онд Эрхийн Тунхгийг (Bill of Rights) хуульчилж 1) Парламентын гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөө (Freedom of Speech), 2) Парламентын онцгой эрхийг (Exclusive Cognisance) хуульчилсан билээ.

Чухам ингэж парламент ялалт байгуулж, парламент эзэн эрхийг авч, парламентын халдашгүй дархан байдлыг тогтоосон учир уг бослого, хувьсгалыг Ялгуусан хувьсгал гэдэг билээ.

Английн ард түмэн, Английн парламентын гишүүд ингэж төрийн эрх барих эрхээ авч, парламентынхаа онцгой эзэн эрх, халдашгүй дархан байдлыг тогтоож, хуульчилсан юм. Тиймээс ч парламентын онцгой эрхэд хэн ч, түүний дотор хаан нь ч, шүүх ч халдах ёсгүй, халддаггүй юм.

4. ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ТУСГААР ТОГТНОЛЫН БИЕЛЭЛ, ДАРХЛАА

 

Гэрэл зургийг mpa.mn

Парламентын онцгой эрх, парламентын гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөө нь ард түмний, нийгмийн эрх чөлөөний баталгаа, индэр болсоор ирсэн.

Нийгэмд тогтсон ёс суртахуун, шашин суртал, уламжлал, заншил, зуршил, эрх мэдлийн дэглэм, эрх мэдэлтний нөлөө зэргийн улмаас болон, мөн хууль, шүүхийн шийдвэрийн улмаас ч хорио, цээртэй болсон, тиймээс ч нийгмийн гишүүд төдийгүй хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл ч зайлсхийдэг төвөгтэй, маргаантай олон асуудлыг гарган тавьж нийгэм, олон нийтийн анхааралд оруулан нээлттэй, эрх чөлөөтэй хэлэлцүүлэг өрнүүлэх, шийдвэр гаргах эрх чөлөөний орон зай, индэр нь парламентын гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөө, парламентын онцгой эрх мэдэл болно.

Тун саяхны нэг жишээ нь 2018 онд Английн парламентын Лордын танхимын гишүүн Питер Хэйн (Peter Hain) парламентын онцгой эрх, парламентын гишүүний үг хэлэх эрхээ эдлэн, хаалтын гэрээ (non-disclosure agreement) болон шүүхийн тушаалаар нэрийг нь илчлэхийг хориглосон байсан Филип Грийний (Philip Green) нэрийг парламентын танхимд нэрлэсэн явдал.

Филип Гриин нь Английн Аркадиа Группийн захирал, үл хөдлөх хөрөнгийн томоохон бизнесмен, уг салбарт оруулсан хувь нэмрийнхээ улмаас 2006 онд язгууртны хэргэмээр (Sir) шагнагдсан ихээхэн нэр, нөлөөтэй нэгэн байв.

Гэвч Өрнө даяар өрнөсөн “Me Too” хөдөлгөөний үрээр тэрээр бэлгийн дарамт, арьс өнгөөр ялгаварлах хэрэгт шалгагдаж эхэлсэн байна. Гэтэл тэрээр өгзгийг нь базаж бэлгийн дарамт үзүүлсэн эмэгтэйдээ 1 сая фунт төлж хаалтын гэрээ байгуулж амыг нь хаасан байсан.

Шүүх ч уг гэрээн дээр үндэслэн түүний нэрийг илчлэхийг хориглосон тушаал гаргасан байв. Чухам энэ учир уг хэргийг сурвалжилсан нийтлэлдээ Английн Телеграф сонин Английн “Me Too” хөдөлгөөн хэрэгт шалгагдаж буй “нууц биснесмений” нэрийг ч нэрлэж чадахгүй өрөвдөлтэй байдалд ороод байна гэж мэдэгдсэн. Уг нийтлэлийн маргааш нь Питер Хэйн тэр “нууц бизнесмен” бол Филип Грийн гэж Ноёдын Танхимд мэдэгдсэн.

Грийн шүүхийн тушаал, хаалтын гэрээ зөрчиж, шүүхээр гэм буруутай нь тогтоогдохоос өмнө нэрийг нь хэлж шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн төдийгүй, хувь хүний нууц задруулсан, нэр хүндийг нь сэвтээсэн гэж Питер Хэйний талаар Лордын Танхимын Ёс зүйн Комисст гомдол гаргасан. Лордын Танхим хариуд нь энэ нь парламентын онц эрх, парламентын гишүүн парламентын танхимд хэлэх гэснээ хэнээс ч, юунаас ч, түүний дотор шүүхээс ч айлтгүй хэлэх бүрэн эрхтэй гэж гомдлыг няцаасан.

Нэгэнт Английн шүүх парламентын онц эрхэнд халдаж хэрэг үүсгэхгүй учир Грийн Европын Хүний Эрхийн Шүүхэд (European Court of Human Rights) хандаж, Англи улс Европын Хүний Эрхийн Шүүхийн гишүүний хувьд парламентынх нь онц эрх шүүхийн тушаалыг зөрчихгүй байхыг хангах үүрэгтэй гэж гомдол гаргасан.

Гэвч Европын Хүний Эрхийн Шүүх нь “энэ асуудал нь Англи улсын, ялангуяа Английн парламентын бүрэн эрхийн асуудал. Парламентын гишүүд шүүхийн шийдвэрээр хориглосон зүйлийг илчлэхийг хориглох эсэх нь Английн парламентын бүрэн эрх. Харин Английн парламент хориглох ёсгүй гэж нэгэнт үзсэн. Тус шүүх уг асуудлыг өөрөөр авч үзэх нь Англи улсын парламентын бие даасан байдалд харш” гэж үзсэн.

Ингэж хүний эрх, нэр төр, хувийн нууцыг ч чанд хамгаалах зорилготой Европын Хүний Эрхийн Шүүх хүртэл парламентын онцгой эрх, бие даасан байдлыг хүндлэн сахисан юм.

Парламент нь ард түмний эрх чөлөө, ардчилсан засаглал, улс орны бүрэн эрх, тусгаар тогтнолын байгууллага, тэдгээрийг хадгалах газар, түүний биелэл нь юм.

Тусгаар тогтнол гэгч газар нутгийн хил хязгаарт гэхээсээ илүү ард түмэн, улс орны хүсэл зориг, шийдвэрийн биелэл болсон, мөн ард түмний хүсэл зориг, шийдвэрийг гаргадаг, тэр утгаараа тархи, оюун санаа, зүрх болсон парламентад орших.

Чухам парламент төрийн эрх барьж, төрийн буюу улс орны эзэн эрхийг хэрэгжүүлж, улс орны аливаа асуудлаар шийдвэр гаргадаг тул парламентын шийдвэр хөндлөнгийн аливаа нөлөөнөөс ангид байх учиртай юм. Чухам энэ учир парламент өөрөө өөртөө эзэн байх буюу бие даасан, тусгаар тогтносон байх ёстой юм. Чухам энэ учир парламентын эзэн эрх, тусгаар тогтнол, бие даасан байдлыг хангах, тогтоох, хамгаалах учиртай юм. Чухам энэ учир парламент халдашгүй дархан байх ёстой юм. Чухам энэ учир парламентын халдашгүй дархан байдал (Parliamentary Immunity буюу Parliamentary Privilege) гэдэг ойлголт, ёс байдаг бөгөөд хэн ч халдах ёсгүй, эрхгүй юм.

Тиймээс парламентын онцгой эрх, гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөө нь ард түмний эрх, эрх чөлөө, улс орны тусгаар тогтнолын халдашгүй дархан байдлын баталгаа, дархлаа болно.

Тиймээс, У.Хүрэлсүхийн төсөл нь парламентын онцгой эрх, улмаар парламентын эзэн эрх (Parliamentary Sovereignty) буюу бүрэн эрхэд халдаж, парламентын засаглалыг төдийгүй, парламентат ёсыг устгаж, монархи буюу ганц хүний абсолют засаглал тогтоох гэсэн оролдлого.

Чухам тийм учир, Н.Номтойбаяр, Л.Оюун-Эрдэнэ нарын удаа дараа мэдэгдсэнээр уг төсөл нь Монгол улсыг 1688 оны Английн Ялгуусан хувьсгалынх шиг нөхцөл байдалд хүргээд байгаа бөгөөд, төсөл нь хууль болбол ардчиллыг ч, парламентын засаглалыг төдийгүй парламентат ёсыг устгаж, абсолют монархи засаглал тогтоож Монгол улсыг дундад зуун руу буцаан шидэх ч болно.

Тиймээс парламентын олон гишүүд, түүний дотор Ц.Даваасүрэн, П.Сайнзориг, Ч.Лодойсамбуу, Х.Баасанжаргал, Л.Оюун-Эрдэнэ нарын мэдэгдэл бүгд үнэн, зөв болно. Тиймээс парламентын гишүүд төдийгүй дундад зууны абсолют монархи засаглал дор боолчлогдохыг хүсээгүй хэн бүхэн эсэргүүцэх цаг.

Шударга бус хууль болбол эсэргүүцэл, бослого, хувьсгал үүрэг болдог гэдэг эрх чөлөөний номлол Жон Локкийн үеэс эрх чөлөөт нийгмийн зарчим байсаар ирсний дээр шударга бусын хажуугаар чимээгүй өнгөрөх нь урвалт гэдэг билээ. Та бүхэн болгооно уу!

Гэтэл өнөөх л гэдэс дүүрнэ, ходоод цанхайна, шартана гэсэн айдас хажууд сүүдэр шиг дагаад байх бас л адармаатай шүүдээ. За тэгээд глютиний орц ихтэй, цавуулаг нь аманд зунгаардаг шар айраг бол бүр шартуулаад зовлон болно.

Шар айрагт дурлагсдын энэ бэрхшээлийг Мальтын арвайгаар исгэсэн Cher Z хэмээх өвөрмөц зөөлөн пиво сайхан шийдээд өгсөн байна.

Зөгийн балны нутаг хэмээх эртний нэршилтэй Мальтын хөндийд ургасан арвай буудайн төлөө грек, ромчууд тулалдаж явсан гэвэл итгэх үү? Энэ бүс нутгийн цаг агаар, үржил шимт хөрсөнд ургасан арвай буудай, соёолж 15 дугаар зууны язгууртнуудын шунан дурладаг хэрэгцээ байв.

Чухам энэ нутгаас л цавуулаг багатай арвай хурааж, шартуулдаггүй шар айраг гарган авч, баян тансаг найр наадмын чимэг болгон сөгнөж иржээ. Тэгвэл энэ ховор сортын, холын идээ болох Cher Z шар айргийг Монголд оруулаад иржээ.

Уухад зөөлөн, хөнгөн, шартуулдаггүй, цавуулаггүй шар айраг. Энэ төрөлдөө тансаг хэрэглээнд тооцогдоно. Мальтын хөндий, уулсын бэлээс жилдээ ганц удаа ургац хурааж, уламжлалт аргаар исгэдэг Cher Z хаа сайгүй хөглөрч байдаг шар айргуудаас өөр.

Монгол залуус юунаас дутах билээ, амсаад үзээрэй, амт гэж янзтай,  ард нь шартахгүй. Нэг л удаагийн арвайн ургацаар нэрсэн ховорхон эрүүл хэрэглээ гэж үүнийг л хэлнэ.

Бас юу гээч, арьсыг чинь амьсгалуулна. Харшил хөдөлгөхгүй, тэр байтугай бага зэргийн тууралтыг нам зогсооно.

Тийм болохоор л Мальтын хөндийн арвай буудайн төлөө хэдэн зуун жилийн турш өрсөлдөн тэмцэж ирсэн юм шүү дээ.

Гэхдээ тэд өөр гарц олсон нь World Boxing буюу Дэлхийн Боксын Холбоо юм.

Олимп зохион байгуулах эрхтэй тул өдгөө тус холбоонд 168 гишүүн холбоотой болоод буй. Манай улс яг одоогоор тус холбооны албан ёсны гишүүн гэгдэх 123 орны нэг. Эдгээр 123 гишүүн дараагийн Их Чуулганаар санал өгөх бүрэн эрхтэй бол үлдсэн нь чуулганд оролцож болох ч санал өгөх эрхгүй байна. Тэднийг албан ёсны гишүүн болгох эсэхийг чуулганаар хэлэлцэж батлах журамтай.

Анхны чуулган өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард болоход Казахстаны Үндэсний Олимпын Хороо (ҮОХ)-ны тэргүүн, мэргэжлийн боксын дэлхийн аварга, олимпын мөнгөн медальт Геннадий Головкин тус холбооны хоёр дахь тэргүүнээр сонгогдсон билээ.

 

Гэрэл зургийг MPA агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

Шар тивийн 21 орны 200 гаруй тамирчин "Аса Арена"-д 12 өдрийн турш тулалдав. Манай тамирчид таван медаль хүртсэн.

Ингэснээр манай тамирчид медалийн чансаагаар аравдугаарт жагсав. Сонирхуулахад тивийн аваргын тэмцээнийг өмнөх холбоо зохион байгуулдаг байхад 1992 оноос хойш монголчууд есөн алт, 10 мөнгө, 28 хүрэл медаль хүртсэн амжилттай.

Медалийн чансаагаар Казахстан, тоогоор Энэтхэг тэргүүлэв

 

Гэрэл зургийг MPA агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

Манай улсад болсон тивийн аваргад олимп, дэлхийн 20 гаруй медальтан оролцсон юм. Медалийн чансаагаар Казахстаны тамирчид өнгөлсөн. Тэд зургаан алт, хоёр мөнгө, таван хүрэл медаль зүүснээр нийт 13 медалиар тэргүүлэв.

Харин энэтхэгчүүд боломжит 20 медалиас 16-г "халааслав". Эрчүүд нь нэг алт, нэг мөнгө, дөрвөн хүрэл медаль түүсэн бол хүүхнүүд нь дөрвөн алт, хоёр мөнгө, дөрвөн хүрэл буюу бүх жинд медальт байр эзэлжээ. 

Тэдний араас 11 медальтай Узбекистан, найман медальтай БНХАУ-ын баг орсон бол Япон, Тайланд, Тайвань, Йорданы багаас тус бүр нэг алтан медальтан төрлөө.

Хойд Солонгосын баг гурван мөнгөн медальтайгаар есдүгээрт бичигдэв.

Дараагийн тивийн аварга Казахстанд болно

 

Гэрэл зургийг MPA агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

Ирэх жил Лос-Анжелесын олимпын эрх авах чухал тэмцээнүүд болно. Дэлхийн Боксын холбоо тивийн аваргын тэмцээнийг Казахстаны Астана хотод зохион байгуулахаар болжээ.

Нэрнийхээ эхний үсгээр бүтсэн "Triple G" хочоороо алдартай Головкин Монголд ирэх үеэрээ тэмцээний зохион байгуулалтад өндөр сэтгэгдэл төрүүлж байгааг илэрхийлсэн. Тэрбээр Монголын Боксын Холбооны Ерөнхийлөгч М.Баянмөнхийн урилгаар ирсэн юм. 

ФОТО

Орон нутгийн цагаар өглөөний 04:00 цагийн орчимд бизнесмэний амины орон сууц руу гар хийцийн шатаах зэвсэг шидсэний улмаас гадаа хаалганы хэсэг шатсан байна.

Халдлагыг үйлдээд зугтсан этгээдийг цагдаа нар удалгүй баривчилсан гэнэ.

“Азаар хэн ч гэмтээгүй. Сан Франциско хотын цагдаагийн газар хурдан шуурхай хариу арга хэмжээ авч, манай ажилтны аюулгүй байдлыг хангасанд бид гүн талархал илэрхийлж байна” гэж OpenAI компанийн хэвлэлийн төлөөлөгч мэдэгджээ.

Халдлагын цаад учир шалтгааны талаар цагдаагийн байгууллага мэдээлээгүй байна.

Сэжигтэн нэг цагийн дараа 4.8 км зайд оршдог OpenAI компанийн төв байрны гадна ирээд бас гал тавихаар сүрдүүлж байгаад баригджээ.

Хиймэл оюуны технологийн тэргүүлэгч компаниудын нэг болох OpenAI компанийн төв байр сүүлийн саруудад хэд хэдэн удаа заналхийлэлтэй тулгарч, гадаа нь эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулагдаж байв.

Арваннэгдүгээр сард нэг эр Сан Францискогийн төв байранд заналхийлсний улмаас түр хаалгаа барьж байжээ.

Хиймэл оюуны технологийн нийгэмд учруулах аюул эрсдэлээс болгоомжилсон хүмүүс, идэвхтнүүд эдгээрийн цаана байгаа гэж үзэж байна.

Үүнээс гадна OpenAI саяхан АНУ-ын батлан хамгаалах яамтай хамтран ажиллаж эхэлсэн нь хиймэл оюуныг хүн алах зэвсэгт ашиглаж болзошгүй гэсэн олон хүний шүүмжлэлтэй тулгарсан юм.

Хэдийгээр ийм саад бэрхшээлүүд, шүүмжлэлтэй тулгарсан ч компанийн хөгжил асар хурдтай байгаа. Өнгөрсөн сард OpenAI $122 тэрбумын санхүүжилт авснаар зах зээлийн үнэлгээ нь $852 тэрбумд хүрсэн юм.

Тус компанийн гол бүтээгдэхүүн ChatGPT өнөөдөр хиймэл оюуны зах зээлд давамгайлж, 50 сая орчим төлбөртэй хэрэглэгчтэй, долоо хоног тутамд 900 гаруй сая хүн идэвхтэй хэрэглэдэг болоод байна.

Эх сурвалж: Reuters

Тохижилтын ажлын хүрээнд нийт 34 мянган ам метр талбайд унадаг дугуй, явган хүний зам, сагсан бөмбөг болон хүүхдийн тоглоомын талбай барьж, бялдаржуулах тоноглол, саравч, сандал, хогийн сав, гэрэлтүүлэг байрлуулан, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлсэн юм.

Бүтээн байгуулалтын ажлын зураг төслийг улс, нийслэлийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар “Нарлаг Хөхий” ХХК боловсруулж, “Дэлгэр ган” ХХК хийж гүйцэтгэсэн бол нийслэлийн Хөрөнгө оруулалтын газар захиалагчийн техникийн хяналтыг хэрэгжүүлсэн юм гэж НЗДТГ-ын хэвлэлийн хэлтсээс мэдээлээд гэрэл зургуудыг нийтэлжээ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Хоёр настай эрэгчнийг Нэукгу гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ чоно Лхагва гарагт Тэжон хотын төвд оршдог Daejeon O-World амьтны хүрээлэнгийн хашааны доогуур нүх ухан оргожээ.

Чоныг эрэн хайх ажилд гал сөнөөгчид, цагдаа болон цэргийн алба хаагчид зэрэг 300 гаруй хүн дайчлагдсан байна.

Пүрэв гарагт Өмнөд Солонгосын ерөнхийлөгч И Жэ Мюн “Хүний биед хохирол бүү учраасай, Нэукгу ч бас гэртээ эсэн мэнд буцаасай гэж би хүсэж байна” гэж сошиал хуудсандаа бичжээ.

Орон нутгийн эрх баригчид амьтны хүрээлэнгийн ойролцоох бага сургуулийг Пүрэв гарагт түр хааж, оршин суугчдад анхаарал болгоомжтой байж, харсан тохиолдолд мэдээлэхийг зөвлөсөн байна.

Амьтны хүрээлэнгийн албан тушаалтан “Бид нээхээсээ өмнө хашаа бүрийг шалгадаг. Энэ үеэр нэг чоно алга болсныг мэдсэн. Хяналтын камерын бичлэгээс хашааны ёроолын хөрсийг ухаж оргосныг баталсан” гэж хэвлэлд ярьжээ.

Өмнөд Солонгос улс зэрлэг байгальд устаж алга болсон чоныг сэргээн нутагшуулах хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа. Үүний хүрээнд Нэукгу 2024 онд амьтны хүрээлэнд мэндэлж байжээ.

Одоо эрх баригчид чонын дүрс хамгийн сүүлд камерт бичигдсэн Бомун уул орчмын газрыг 15 нисгэгчгүй онгоц, есөн дулаан мэдрэгч камертай төхөөрөмж ашиглан самнаж байгаа юм байна.

Нэукгу хамгийн сүүлд гурав хоногийн өмнө хоёр тахиа идсэн тул одоо өлсөж, ядарсны улмаас хүн, амьтан руу дайрах эрсдэл нэмэгдэж байгаа гэнэ.

Эх сурвалж: BBC

Энэ тухай Цагдаагийн Ерөнхий Газраас "Хэнтий аймгийн цагдаагийн газарт 16:50 цагт "Хэнтий аймгийн Жаргалтхаан сумын 1 дүгээр багийн Дуутын даваа" гэх газарт Hyundai загварын автобус, Toyota Harrier загварын тээврийн хэрэгсэлтэй мөргөлдсөн зам тээврийн ноцтой осол бүртгэгдсэн.

Хэргийн газарт тус цагдаагийн байгууллагаас шуурхай бүрэлдэхүүн очиж, үзлэг шалгалтын ажиллагааг шуурхай зохион байгуулж байна. Ослын улмаас 6 хүн нас барсан. Мөргөлдсөн тээврийн хэрэгслүүдэд зорчиж явсан бусад иргэдэд эмнэлгийн байгууллагын тусламж үзүүлэх, ослын шалтгаан нөхцөлийг тогтоох ажиллагаа явагдаж байна" гэж мэдээлэв.

Боловсролын Ерөнхий Газраас: Улаанбаатар хотод Оюун ухааны академиас зохион байгуулсан тэмцээнд оролцоод буцаж явсан 29 хүүхэд эсэн мэнд байгаа бөгөөд тэдний биеийн байдал хэвийн байна.

Боловсролын ерөнхий газраас Оюун ухааны академи, Дорнод, Хэнтий аймгийн Боловсролын газрын удирдлагуудтай холбогдож мэдээллийг авч байна.

Автобусанд зорчиж явсан 23 сурагч, 3 багш, 4 эцэг эхийн төлөөллийг Жаргалтхаан сумын ерөнхий боловсролын сургуулийн дотуур байранд түр байрлуулан хоол, ундаар ханган, холбогдох анхны тусламж үйлчилгээг сумын нэгдсэн эмнэлэг шуурхай үзүүлж байгаа бөгөөд холбогдох байгууллагууд шаардлагатай арга хэмжээг аван ажиллаж байна.

Хэнтий аймгийн Засаг даргын тамгын Газар: Жаргалтхаан сумын нутаг буюу Дуутын даваанд зам тээврийн осол гарсантай холбогдуулан Хэнтий аймгийн Онцгой комисс, Цагдаагийн газар, Жаргалтхаан сумын холбогдох байгууллагууд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг газар дээр нь чиглэл чиглэлээрээ шуурхай үзүүлж, асуудлыг шийдвэрлэн ажиллаж байгаа бөгөөд аймгийн онцгой комисс хуралдаж, чиглэл тус бүрээр авч байгаа арга хэмжээнүүдтэй танилцан, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар хэлэлцэж дараах шийдвэрүүдийг гарган ажиллаж байна.

Аймгийн Нэгдсэн эмнэлгээс мэргэжлийн эмч, яаралтай түргэн тусламжийн автомашин гаргаж осолд өртсөн хүүхдүүдийг Улаанбаатар хот хүртэл дагаж явж, эмнэлгийн тусламж үзүүлэхээр замдаа гарсан байна.

Хэнтий аймгаас хүүхдүүдийг тээвэрлэх автобусыг гаргасан боловч Дорнод аймгаас хүүхдүүдийн эцэг эхчүүд Улаанбаатар хот руу нарийн шинжилгээ хийлгэхээр өөрсдийн хувийн машинаар хүүхдүүдээ тээвэрлэн, Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвд үзүүлэх саналтай байгаа тул Дорнод аймгаас замдаа гарсан.

Баасан гарагт тус хамтлагийнхан Японы ерөнхий сайд Санае Такаичид бараалхсан байна. Хард рок, хүнд металл хөгжмийн шүтэн бишрэгч, бөмбөрчин гэдгээрээ алдартай Такаичи нь дуртай хамтлагуудынхаа тоонд Deep Purple-ийг Black Sabbath, Iron Maiden зэрэгтэй хамт нэрлэсэн байдаг.

Ерөнхий сайд хамтлагийн бөмбөрчин Ян Пайст “Та бол миний бурхан” гэж англиар хэлээд түүнд Японд үйлдвэрлэсэн бөмбөрийн цохиур бэлэглэжээ.

 

Хамтлагийн гишүүдтэй хамт зураг авхуулсны дараа Такаичи тус хамтлагтай холбоотой өөрийн дурсамжийг хуваалцсан байна.

Тэрбээр бага сургуульд байхдаа тус хамтлагийн “Smoke on the Water”, “Highway Star” зэрэг хит дуунуудыг багтаасан “Machine Head” цомгийг худалдан авч байжээ.

Дараа нь дунд сургуульд байхдаа “Deep Purple” хамтлагийн хүндэтгэлийн хамтлагт даралтат хөгжимчин болж, их сургуульд ороод бөмбөрчин болсон гэнэ.

“Одоо ч би нөхөртэйгөө маргалдахдаа “Burn” дууны аяыг бөмбөрдөнгөө хараалын үгс урсгадаг” гэж Такаичи энэ үеэр хошигножээ.

 

Өнгөрсөн оны аравдугаар сард ерөнхий сайдын хэцүү ажлыг авсан Такаичигийн хувьд шүтдэг хамтлагтайгаа уулзсан нь алжаалаа тайлах сайхан боломж байлаа.

Тэрбээр эдийн засгийн хямрал, иений ханшийн сулрал, Хятадтай үүссэн дипломат маргаан, Ойрх Дорнодын мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй эрчим хүчний хомсдол зэрэг хүнд сорилтуудтай тулгараад байгаа.

“Шинэ сорилтуудтай тулгарсан ч өнөөдрийг хүртэл рок хөгжмийн түүхийг бичилцэж, сэтгэл татам хөгжмөө бүтээсээр байгаа та бүхнийг би маш их хүндэлдэг” гэж Такаичи орчуулагчаар дамжуулан хамтлагийнханд хэлжээ.

1972 онд Deep Purple хамтлаг анх удаа Японд аялан тоглохдоо “Made in Japan” давхар цомог гаргасан нь рок хөгжмийн хамгийн хүчирхэг амьд тоглолтуудын нэг хэмээн үнэлэгддэг.

Тус хамтлаг хоёр дахь аялан тоглолтоо өнөөдөр буюу Бямба гарагт Токио хотын Ниппон Будокан ордонд эхлүүлэх юм.

Эх сурвалж: Reuters

20:00 цаг хүртэлх төлөвөөр баруун аймгуудын нутгийн зүүн, төвийн аймгуудын нутгийн хойд, зүүн аймгуудын нутгийн баруун хойд хэсгээр бороо, нойтон цас орно.

Бусад нутгаар багавтар үүлтэй, хур тунадас орохгүй. Салхи нутгийн хойд хагаст баруун хойноос, бусад нутгаар баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, ихэнх нутгаар секундэд 13-15 метр хүрч ширүүснэ.

Увс нуурын хотгор, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, Идэр, Тэс, Ерөө голын хөндийгөөр 0...+5 градус, Хэнтийн уулархаг нутаг, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Эг, Үүр, Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Тэрэлж, Онон, Улз, Халх голын хөндийгөөр +5...+10 градус, Их нууруудын хотгор, Алтайн уулархаг нутаг, говийн бүс нутгийн хойд хэсэг, Дарьгангын тал нутгаар +14...+19 градус, говийн бүс нутгийн өмнөд хэсгээр +21...+26 градус, бусад нутгаар +10...+15 градус дулаан байх төлөв гарчээ.

Энэ сарын 10-ны байдлаар Сэлэнгэ, Орхон, Хэрлэн /Чойбалсан сум/, Хараа /Дархан хот/, Хурх, Улз / Баян-Уул сум/, Онги /Арвайхээр сум/, Таац, Зэгстэй, Богд, Чигэстэй, Буянт, Хүнгүй, Тэс, Идэр зэрэг голуудад шингэн, өтгөн, дунд зэргийн цөн гүйх үзэгдэл ажиглагджээ. Цаашид урин дулаан цаг ирж буйтай уялдаад гол мөрөн, нуурын мөс улам нимгэрч, хэврэгших тул ард иргэдийг мөсөн дээгүүр явах болон авто тээврийн хэрэгслээр зорчихгүй байхыг онцгойлон анхаарууллаа.

Уг хаалганы оройд бамбар, титэм барьсан Либерти хатагтай маягийн жигүүртэй амьтны дүрс байрлах бол түүний хоёр талд бүргэд, дөрвөн талд арслангуудыг байрлуулсан байна.

Эдгээрийг бүгдийг нь алтадсан байхаар төслийн зурагт үзүүлжээ.

АНУ-ын Урлагийн Зөвлөлөөс гаргасан 12 хуудас төлөвлөгөөнд уг хаалга сууриасаа далавчит дүрсний өргөсөн бамбарын үзүүр хүртэл 76.2 метр өндөр, хоёр талд нь “Бурхны дор нэг үндэстэн”, “Бүгдэд шударга ёс, эрх чөлөө” гэсэн үгсийг алтан үсгээр бичсэн байхаар харуулсан байна.

Хаалгыг Линкольны дурсгалын цогцолбор, Арлингтоны үндэсний оршуулгын газрын дунд, Вашингтоныг хойд Виржиниатай холбодог тойрог замд байрлуулахаар төлөвлөжээ.

Энэ нь 30.2 метр өндөр Линкольны дурсгалын цогцолбороос ч өндөр байх юм байна.

 

Трамп анх энэ хаалгыг санаачлахдаа зориуд Линкольны цогцолборын дэргэд байгуулах хүсэлтэйгээ илэрхийлж, нийслэл хот ийм байгууламжтай болохыг 200 жилийн өмнөөс мөрөөдөж байсныг мэдэгдэж байв.

“Иргэний дайн үүнийг тасалдуулсан. Дараа нь 1902 онд ямар нэг зүйл босгох санаа яригдаж байсан ч биелэл болоогүй” гэж хоёрдугаар сард Трамп хэлсэн юм.

Түүний үзэж байгаагаар дэлхийн бүх л том хотууд ийм хаалгатай, ганцхан Вашингтонд л байхгүй гэнэ.

Трамп хоёр дахь бүрэн эрхийнхээ хугацааг эхлүүлснээс хойш хэд хэдэн барилга байгууламжийн төсөл санаачлаад байгаагийн нэг нь Ялалтын хаалга юм.

Тэрбээр Цагаан ордныг асар том хүлээн авалтын танхимтай болгож байгаагаас гадна өөрийн албан тасалгаа болох Зууван танхимын дотоод заслыг өөрчилж, Роуз Гарден цэцэрлэгийг чулуу дэвссэн талбай болгоод байгаа.

Цагаан ордноос хальсан бүтээн байгуулалт болох Ялалтын хаалга нь Трамп өөрийн нэрийг нийслэл Вашингтон хотод мөнхлөх боломж олгож байна.

Эх сурвалж: Associated Press

Үүнээс Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын Сайхан багийн “Уртын-Адаг” гэдэг газар гарсан хээрийн гал түймрийг 15:40 цагт бүрэн унтраасан байна. 

Харин Дорнод аймгийн Баянтүмэн, Хэнтий аймгийн Батширээт, Сүхбаатар аймгийн Сүхбаатар, Асгат сумдад гарсан 6 ой, хээрийн гал түймрийг унтраахаар ажиллаж байгаа аж. 

Түймрийг унтраах ажиллагаанд Онцгой байдлын байгууллагаас 115 алба хаагч, 15 автомашин, орон нутгийн мэргэжлийн ангийн 161 хүн, 21 автомашин буюу нийт 276 хүн, 36 автомашинтайгаар оролцож байна гэв. 

Өчигдөр буюу дөрөвдүгээр сарын 9-ны өдөр дөрвөн хээрийн түймэр бүртгэгдэж бүрэн унтраасан юм. 

Хаврын хуурайшилтын үе үргэлжилж байгаа тул ил гал гаргахгүй байхыг онцгойлон анхааруулаад байгаа юм. 

Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос яллагдагч нэгүүн.мн сайтын сэтгүүлч Л.Баяржаргалыг өнгөрсөн сарын 26-нд цагдан хорих санал ирүүлснийг шүүх хүлээн авахаас татгалзсан.

Тэгвэл өнөөдөр “Прокурорын саналыг хүлээн авахаас татгалзах тухай” шүүгчийн захирамжаар Баянзүрх дүүргийн прокурорын газраас яллагдагч Л.Баяржаргалд цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах тухай прокурорын саналыг хүлээн авахаас татгалзаж шийдвэрлэснийг прокурор эс зөвшөөрч Ерөнхий шүүгчид гомдол гаргасныг хянан хэлэлцсэн байна.

Ерөнхий шүүгч гомдлыг хянан хэлэлцээд хэрэгт авагдсан баримтаар яллагдагчид цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах тухай прокурорын саналд дурдсан “прокурор, мөрдөгч, хохирогч, гэрч, шинжээч, гэмт хэрэг хамтран үйлдсэн хүнийг дарамталсан, эсхүл сүрдүүлсэн, эсхүл нөлөөлсөн, эсхүл тэдгээрийн амь нас, эрүүл мэндэд аюул учруулах үндэслэл бүхий баримт, мэдээлэл байгаа”, мөн “хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хохирол учруулах, эсхүл оргон зайлах, эсхүл хэргийн ул мөр, эд мөрийн баримт, нотлох баримтыг устгах, өөрчлөх, зөөвөрлөх, нуун далдлах, үрэгдүүлэх, хуурамчаар үйлдэх, гэмт хэрэг үйлдэх, гэмт хэргээ төгсгөх үндэслэл бүхий баримт, мэдээлэл байгаа” гэх үндэслэл нь тогтоогдож байх тул шүүгчийн захирамжийг өөрчилж, яллагдагч Л.Баяржаргалд 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 10-ны өдрөөс 1 сарын хугацаагаар цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч шийдвэрлэв.

Тоймыг бэлтгэсэн: Дүүргийн Эрүү, Иргэний хэргийн хялбар ажиллагааны анхан шатны тойргийн шүүхийн Ерөнхий шүүгч Б.Халиун

Уг илтгэлийг Хүний Эрхийн Үндэсний Комисс(ХЭҮК)-ын хийсэн хяналт шалгалт, иргэдээс Комисст ирүүлсэн гомдол, мэдээлэл, Комиссын гишүүний шаардлага, зөвлөмжийн хэрэгжилт, судалгаа, дүн шинжилгээ, төрийн болон бусад байгууллагын холбогдох мэдээлэлд үндэслэн боловсруулжээ.

Энэ удаагийн илтгэл

1. Эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ авах эрхийн хэрэгжилт;
2. Шүүх шинжилгээ ба хүний эрх;
3. Олон нийтийн мэдэх эрхийн төлөв байдал;
4. Хүний эрх хамгаалагчийн эрхийн хэрэгжилт;
5. Хүүхэд хамгааллын тогтолцооны анхаарах зарим асуудал;
6. Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангахад эрэгтэйчүүдэд тулгарч буй асуудал гэсэн зургаан бүлгээс бүрдэж байна.

 

Гэрэл зургийг MPA агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

ХЭҮК-ын дарга Д.Сүнжид "Эрүүл мэндээ хамгаалуулах эрхийн хүрээнд эрүүл мэндийн чанартай үйлчилгээ хүртээмжтэй байна уу, өрх болон иргэнд санхүүгийн дарамт болохгүйгээр эрүүл мэндээ хамгаалуулж чадаж байна уу гэдгийг дүгнэлээ. Сайжруулах шаардлагатай юм их байгаа. Орон нутагт амьдардаг хүмүүст хүртээмж муу, зорилтот бүлгийн иргэдэд хүрэлцээгүй байна. Эмийн чанар, хангалт нь анхаарал татсан хэвээр. Санхүүгийн хамгаалалтын тухайд эрүүл мэндийн даатгалын тогтолцоо нь бодлогын хувьд өөрчлөгдөж, ахиц гарч байгаа ч иргэнээс гарч буй мөнгөний асуудлыг шийдэх ёстой болж байна. Тодруулбал эрүүл мэндийн үйлчилгээний зардлын 49 хувь нь иргэнээс гарч байгаа үзүүлэлт бий. Хэрэв хөгжлийн бэрхшээлтэй, хавсарсан нийлмэл өвчинтэй, удаан хугацааны асаргаа шаардлагатай иргэнтэй бол тухайн өрхийг ядууралд хүргэх эрсдэлтэй. 

Мөн шүүх шинжилгээний байгууллагын хүний нөөц, технологи, үйл ажиллагааны горимыг дүгнэсэн. Түүнчлэн хүүхдийн эрхийн хамгаалал болон эрэгтэйчүүдийн эрхийн талаар авч үзлээ" гэв.

Өнөөдөр жүжигчний ур чадварт суурилсан хүүхэд, өсвөр үе, залуучуудын бие, сэтгэл, оюун ухааны чөлөөт хөгжлийг дэмжих зорилготой “Act One” сургалтын төв албан ёсоор нээлтээ хийлээ.

Уг төвийн сургалтын хөтөлбөр нь суурь сургалтаас ахисан шат хүртэл шаталсан бүтэцтэй явах бөгөөд дотоод мэдрэмж, үнэн тоглолт, үзэгдэл задлан шинжилгээ, камерын өмнөх жүжиглэлт, дуу хоолой, хэл яриа, биеийн хөдөлгөөн, мэдрэмж, чөлөөт сэтгэлгээ зэрэг жүжигчний үндсэн ур чадваруудыг системтэйгээр эзэмшүүлэхээс гадна бүжиг, моделийн сургалт, тайзны ур чадвар, сонгон шалгаруулалтад хэрхэн бэлдэх, гоо зүй, өөрийгөө илэрхийлэх зэрэг олон төрлийн сургалттай юм байна. 

Тус сургалтын төвд кино, театрын салбарт идэвхтэй ажиллаж буй мэргэжлийн уран бүтээлчид буюу гурван үеийн жүжигчид болох МУГЖ Ё.Цог, МУСТА Ц.Хүсэлбаатар, МУСТА Х.Баярмаа, Х.Сумъяадорж нар багшлах юм байна. 

Тэд онол, практикийг хослуулсан бодит туршлага дээр суурилсан сургалтыг удирдан явуулах аж. “Act One Theater & Film Academy” нь зөвхөн жүжигчин бэлтгэхээс гадна өөртөө итгэлтэй, бүтээлч, өөрийгөө чөлөөтэй илэрхийлдэг хувь хүнийг төлөвшүүлэхийг зорьж буй бөгөөд хүүхэд, сонирхогч гээд хүн бүрд нээлттэй юм байна. 

Сургалтын төв Улаанбаатар хот дахь "Gem Castle" барилгын 13 давхарт байрлаж байгаа бөгөөд бүртгэл эхэлсэн талаар зохион байгуулагчид мэдээллээ. 

ФОТО: 

Үүнийг өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад нийт виз олголт 47.02 хувиар, оршин суух зөвшөөрлийн сунгалт 34.19 хувиар, хасалт 73.85 хувиар өсөж, оршин суух зөвшөөрөл шинээр олголт 3.33 хувиар буурчээ.

2026 оны гуравдугаар сарын байдлаар Монгол Улсад албан болон хувийн хэргээр оршин суух зөвшөөрөлтэй 32,983 гадаадын иргэн байна. Үүнээс

• хөдөлмөр эрхлэх 15,337
• хөрөнгө оруулах 5,704
• суралцах 5,326
• гэр бүлийн болон хувийн бусад зорилгоор 4,193
• цагаач 1,757
• шашны зорилгоор 133
• албан хэргээр 533 гадаадын иргэн оршин сууж байна.

Тэрбээр "Эрүүл мэндийн салбар маш том салбар, тодорхой хэмжээгээр танилцсан. Асуудлыг том зургаар нь харах хэрэгтэй. Сүүлийн дөрвөн өдөр Эрүүл мэндийн даатгалын сан дээр бүтэн суулаа. 2.4 их наяд төгрөгийн том систем байна. Нөгөө талдаа 700 бүлэг оношны 15 мянган өвчнийг даатгадаг систем, 669 хөнгөлөлттэй эм багтдаг. Тэгэхээр энэ бүхнийг яаж иргэндээ зөв хуваарилах вэ гэдэг чинь хамгийн том асуудал. 

Эрүүл мэндийн даатгалын хаана алдаа гараад, шүүрээд байна гээд Excel дээр компьютер гацтал суулаа. Оюутолгойн 20 мянган хувьсагчаас ч том файлууд байна. Хяналт хэрэгтэй гэдгийг анзаарсан. Цахимжуулах нь хамгийн чухал харагдаад байна. Анхан шатны эмнэлэг дээр очсон иргэний онош нь лавлагаа шатандаа шууд очих ёстой. Бид нэг дэвтэр бариад явж байгааг нэг мөсөн болиулахаар ажиллаж байна. 

Тухайн иргэний үйлчилгээ нь Эрүүл мэндийн даатгал дээр нэхэмжлэхээр очдог. Тэр иргэн мөн эсэх хяналт нь сул байна, цахимжуулчихвал хяналт сайжирч, ил тод болно. 

Эмч нарын цалингийн асуудлын нэлээд судалсан. Энэ оны эхэнд 30 хувийг нэмсэн. Гэрээ хийсний дагуу оны эцэст гэхэд 75 хувиар нэмнэ. 8-12 сард ес есөн хувиар нэмээд явна. Асуудал нь цалинг хоёр удаа боддог болчихсон байна. Суурь цалинг нэг бодоод, нэмэгдэл цалинг нь өмнөх цалингаар боддог гажуудал үүссэн. Хүний нэг л цалин авдаг байх ёстой. Үүнийг тодорхой хэмжээгээр засах ажил хийнэ. Одоо шууд хэлэхгүй ч ойрын хугацаанд нэг шийдэл толгойн дотроо бодчихсон байна. Үдээс хойш яаман дээр очоод тооцооллоо гаргана.

Тухайн салбарын сайд нь салбартаа чин сэтгэлээсээ өөрт байгаа цагаа 200 хувь зарцуулж ажиллах нь зөв. Би өөрийгөө 3.5 сая монголчуудын эрүүл мэндийг хариуцсан хүн гэж харж байгаа" гэв. 

Ерөнхий сайд Н.Учрал өндөр хариуцлагатай албанд томилогдсонтой холбогдуулан ОХУ-ын Засгийн газрын дарга М.В.Мишустин, Бүх Оросын улс төрийн “Нэгдсэн Орос” намын дарга Д.А.Медведев зэрэг албаны хүмүүсээс мэндчилгээ ирүүлснийг талархан хүлээн авснаа илэрхийлээд Монгол Улсын Засгийн газар Монгол, Оросын иж бүрэн стратегийн түншлэлийн хамтын ажиллагааг цаашид өргөжүүлэн хөгжүүлэх үйл хэрэгт хамтран ажиллахаа нотлов.

Ерөнхий сайд Н.Учрал түлш, эрчим хүчний салбарын хамтын ажиллагааны талаар тодорхой асуудлаар ярилцлаа. Тухайлбал,

Ойрх Дорнодод үүсээд буй нөхцөл байдал нь олон улсын эрчим хүчний зах зээлд тогтворгүй байдал үүсгэж, газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ огцом өсөхөд шууд нөлөөлж байна. Энэхүү үнийн өсөлт нь манай улсын зам тээвэр, уул уурхай, хөдөө аж ахуй зэрэг салбарт хүндрэл сорилт учруулж эхэлж байна. Уул уурхайн салбар идэвхжиж, мөн хаврын тариалалт эхэлж буй энэ үед газрын тосны бүтээгдэхүүн, түүний дотор дизель түлшийг хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр зургаан сараас доошгүй хугацаанд худалдан авах хүсэлтэй байна. Цаашид газрын тосны бүтээгдэхүүний улсын нөөц бүрдүүлэхээр Засгийн газар төсвийн хөрөнгө оруулалтаар бүтээн байгуулалтын бэлтгэл ажил эхлүүлснийг тэмдэглэв.

 

Мөн манай улсын хөдөө аж ахуй, уул уурхайн салбарын гол түүхий эд болох аммиакийн шүүний тасралтгүй, тогтвортой нийлүүлэлтэд анхаарч дэмжлэг үзүүлэхийг хүслээ. Цаашид энэ асуудлаар хоёр тал тусгайлсан хэлэлцээр байгуулах саналтай байгааг онцоллоо.

ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд А.Н.Евсиков Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учралыг Орос-Монголын харилцаанд онцгой анхаарал хандуулдагт талархал илэрхийлээд УИХ-ын даргын хувиар ОХУ-д хийсэн албан ёсны айлчлал нь чухал ач холбогдолтой болсныг тэмдэглэв.

 

Ерөнхий сайдын дурдсан асуудлуудыг оросын талын холбогдох удирдлагуудад уламжлахаар тогтож, хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 105 жилийн ойн хүрээнд хүнс, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал, боловсрол, соёл, спорт, хүмүүнлэгийн зэрэг салбарт хэрэгжүүлэх хамтын ажиллагааны асуудлаар санал солилцлоо гэж Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэл олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Бүгд Найрамдах Итали Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Жованна Пиккаррета хоёр хотын хамтын ажиллагааг бизнес, үйлдвэрлэл, эрүүл мэнд, соёл урлаг, загварын салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэх бүрэн боломжтойг тэмдэглэж, Италийн талын зүгээс идэвхтэй хамтран ажиллах сонирхлоо илэрхийлсэн байна.

Харин Нийслэлийн Санхүү, эдийн засаг, хөгжлийн бүтээн байгуулалтыг эрчимжүүлэх төсөл, хөтөлбөрийн зохицуулагч Л.Хосбаярын зүгээс Улаанбаатар хотод хэрэгжүүлэх дэд бүтцийн томоохон төслүүдийн хүрээнд Италийн аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, тэр дундаа “Трамвай” төслийн нэгдүгээр шугамын бүтээн байгуулалтад хамтран ажиллах сонирхолтой байгаагаа илэрхийлж, арьс шир, түүхий эдийн боловсруулалтын салбарт хэрэгжиж буй “Эмээлт эко аж үйлдвэрийн парк” төслийн хүрээнд Италийн дэвшилтэт технологи, тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгч байгууллагуудтай холбох боломжийг онцолж, энэ чиглэлд хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх талаар санал солилцжээ.

Үүнээс гадна бурхан шашны сүм хийдүүдийн барилгыг сайжруулах хүрээнд Итали улс, тэр дундаа Милан хотын туршлагыг судалж, нутагшуулах сонирхлоо илэрхийллээ. Талууд цаашид хамтын ажиллагааг бодит ажил хэрэг болгон өргөжүүлэх зорилгоор харилцан айлчлал, мэргэжлийн уулзалтуудыг шат дараатай зохион байгуулахаар тохиролцжээ.

Ө.Одхүүгийн бүтээлүүд орчин үеийн нийгэмд нийтлэг ажиглагдах сэтгэл түгшилтийн шалтгаан, хүний дотоод ертөнцийн эмзэг байдлыг уран баримлын хэлээр илэрхийлснээрээ онцлогтой. Тэрбээр нийгэмд хөл тавьснаасаа хойш энэхүү сэдвийг сонирхон судалж, улмаар хүн төрөлхтөн өөрөө нийгмийн түгшүүрийг бий болгож буй гол хүчин зүйл хэмээн үзжээ. Шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил дэвшил ирэхийн зэрэгцээ эрсдэл, аюул дагуулж, хүний төгсгөлгүй шунал нийгмийн дарамтыг улам гүнзгийрүүлж буйг түүний бүтээлүүд илэрхийлдэг.

 

“Амь” үзэсгэлэн нь “амьд байна” гэдэг ойлголтыг зөвхөн оршихуйгаар бус, харин оршин тогтнохын төлөөх тасралтгүй тэмцэл хэмээн тайлбарлаж, урлагийг үзэгчтэй нэгдсэн үедээ “амь ордог” хэмээх санааг дэвшүүлжээ.

Тус үзэсгэлэнд хүний амьдралын түүх, сэтгэл хөдлөлийн илрэлийг бэлгэдэх “зүрх”, “уушги”, “нүд” зэрэг эрхтнүүдийг онцлон авч үзжээ. Эдгээрийг аварга том хэмжээгээр дүрсэлж, дотроосоо гэрэлтэх шийдлээр амьдралын эрч хүч, оршихуйн мөн чанарыг илэрхийлсэн бол улаан гэрэл нь сэтгэлзүйн дарамт, дотоод шахалт, аюулын дохиог илтгэнэ. Ийнхүү түүний  бүтээлүүд амьдралын эмзэг, хэзээ ч тасалдаж мэдэх агшныг мэдрүүлж, үзэгчдэд хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлнэ.

 

 

Ө.Одхүү нь Дүрслэх урлагийн академийг суралцан төгсөж, магистр, доктор (Ph.D.) зэрэг хамгаалснаас гадна Монгол Улсын их сургууль болон БНСУ-ын Күүкминий их сургуульд суралцсан. Тэрбээр уран бүтээл, судалгааны ажлыг хослуулан туурвиж, орчин үеийн нийгмийн асуудлыг уран сайхны хэлээр илэрхийлж буй цөөн уран бүтээлчдийн нэг юм.

 

 

 

Хамтын өсөлт төгөлдөр – ХААН Банк

Уг шийдвэртэй холбогдуулан цаашдаа тухайн төслийг хэрхэн шийдвэрлэх талаар өнөөдөр сайд Ц.Сандаг-Очир мэдээлэл өглөө. 

Тэрбээр "Туулын хурдны зам төслийг түр зогсоох, эсвэл бүр зогсоох асуудал нь захиалагч гүйцэтгэгч талаас хамаарна. Хэрэв манай яамнаас тавьсан хуулийн шаардлагыг биелүүлэхгүй үл тоогоод байвал бүр зогсоохыг ч үгүйсгэхгүй. Би тийм нөхцөл байдал руу орно гэж бодохгүй байна. Өөрсдөө ажлаа явуулъя гэвэл хуульд нийцүүлэх хэрэгтэй.

Манай яамнаас хуулийн гадуур нэмэлт шалгуур нэхээгүй. Хуульд заасан эрх зүйн баримт бичгээ боловсруулаад ир, үзэж хараад батлаад өгье гэсэн. Батлагдсаны дараа ажлаа эхлүүлж болно. Намайг ажил аваад очиход яамныхан маань ийм ийм дүгнэлт гараагүй, хуулийн энэ журмыг зөрчөөд байна гэж танилцуулсан. Менежментийн төлөвлөгөө батлагдаагүй байхад ажил эхлүүлсэн тухайн компани дээр торгууль тавьж байгаа. 

Барилга байгууламжууд ажил эхлэх зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр эхэлдэг. Хуульд заасны хүрээнд хяналт тавина. Сөрөг нөлөөллөөс урьдчилсан сэргийлж буй ажлыг төсөл хөтөлбөр гацаах гэж байна гэдэг байдлаар харах шаардлагагүй. Байгаль орчноо хамгаалах гэж тэмцэж буй иргэдийн сэтгэл зоригийг ойлгоно. Нөгөө талаас улс төрийн зорилготой ажлыг гацааж буйг энэ иргэдээс ялгаж ойлгоно" хэмээн ярив.

Харамсалтай нь манай боксчин шүүгчдийн нэгдсэн саналаар ялагдсанаар тивийн тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртэв.

Ийнхүү нутагтаа болсон тивийн аваргаас манай тамирчид нийт таван медаль авснаас хоёр мөнгө, гурван хүрэл медальтайгаар тэмцээнийг өндөрлүүллээ.

"Аса Арена"-д болж байгаа тивийн тэмцээн өнөөдөр өндөрлөх юм.

Прокурорын байгууллага 2026 оны нэгдүгээр улиралд мансууруулах бодистой холбоотой 192 гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээлэл, 185 хэрэгт хяналт тавьж ажилласан нь өмнөх оны мөн үеэс 106 хэргээр буюу 57.2 хувь өссөн байна.

Дээрх гомдол, мэдээлэл, хэрэгт 193 хүнийг эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татан 146 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явууллаа.

 

Мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулсан хэргээс 51 хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэн шүүхэд шилжүүлжээ.

“Мансуурах” зөрчил 51.2 хувиар өссөн байна

2026 оны нэгдүгээр улиралд “мансуурах” зөрчил 124 бүртгэгдсэн нь өмнөх оны мөн үеэс 42 хэргээр буюу 51.2 хувиар өсжээ.

Нийт 83 буюу 66.9 хувийг шийтгэл оногдуулах, албадлагын арга хэмжээ авхуулах саналтай шүүхэд хүргүүлснээс шүүх 46 хүнд 7-30 хоног баривчлах шийтгэл оногдуулсан байна. Зөрчилд холбогдсон хүний 14 -17 насны 12, 18-25 насны 24, 26-35 насны 7, 36-аас дээш насны гурван хүн байна.

Хүйсээр нь авч үзвэл, 35 буюу 76.1 хувь нь эрэгтэй, 11 буюу 23.9 хувь нь эмэгтэй хүн байна.

 

Эх сурвалж: Улсын Ерөнхий Прокурорын Газар

36 жилийн турш Монгол Улс Зүүн хойд Азид ардчиллын ховорхон жишээ байсаар ирлээ: Хятад, Орос гэсэн хоёр аварга гүрний дунд хавчуулагдсан, чөлөөт сонгууль, институцийн олон ургалч үзэл, идэвхтэй иргэний нийгмийг хадгалахын тулд геополитикийн таталцлыг сөрж буй нээлттэй парламентын бүгд найрамдах улс. Энэхүү хүнд хэцүүгээр олж авсан ардчилсан туршилт одоо нэгэн үеийнхний хамгийн чухал сорилттой нүүр тулж байна. 2026 оны 3-р сарын сүүл, 4-р сарын эхээр ердөө есөн өдрийн дотор Монгол Улс хууль эрх зүйн хувьд өөгүй ч, улс төрийн хувьд маш хатуу ширүүн удирдлагын шилжилт хийлээ: 39 настай эрх баригч Монгол Ардын Намын (МАН) дарга Ням-Осорын Учрал Ерөнхий сайдын албан тушаалд очиж, нам болон парламентын хяналтыг гартаа бат бөх атган, өөрийн итгэлт хүнийг УИХ-ын даргаар томилж, 19 гишүүнтэй шинэ танхимаа эмхлэн байгуулав.

Албан ёсоор энэхүү өөрчлөлтийг хууль тогтоох байгууллагын ноцтой гацааг арилгах, дэлхийн эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулах прагматик арга хэмжээ гэж тайлбарлаж байгаа хэдий ч, үнэн хэрэгтээ энэ нь Монголын 1990 оны ардчилсан хувьсгалаас хойш нэг хүнд эрх мэдлээ хамгийн хүчтэйгээр төвлөрүүлсэн үйл явдал юм. Учралын өсөлтөд МАН-ын доторх бүтэн жилийн турш үргэлжилсэн фракцуудын ширүүн тэмцэл, парламентын хууль ёсны байдлыг сулруулсан үндсэн хуулийн хямрал, мөн ердөө 10 сарын дотор гурван Ерөнхий сайд солигдсон зэрэг тогтворгүй байдлаас залхсан олон нийтийн бухимдал нөлөөлсөн.

Н.Учрал тогтвортой байдал, хөгжил цэцэглэлтийн амлалтаа биелүүлэхдээ Монголын дотоод болон геополитикийн хамгийн том давуу тал байсаар ирсэн ардчилсан хяналт, тэнцвэрт байдлыг алдагдуулахгүй байж чадах уу гэдэг нь хамгийн чухал асуулт юм.

Үймээн самууны үндэс

Удирдлагын түвшний энэ өөрчлөлт нь хямралд үзүүлсэн гэнэтийн хариу үйлдэл биш бөгөөд МАН-ыг хувааж, Монголын төрийн байгууллагуудыг уналтын ирмэгт хүргэсэн 12 сарын эрх мэдлийн тэмцлийн оргил байлаа. Галыг 2025 оны 6-р сард асаасан бөгөөд өндөр албан тушаалтнуудын авлигын дуулиан – ялангуяа эдийн засгийн хүндрэлтэй үед хүүгийнх нь тансаг амьдралд дургүйцсэн олон нийтийн бухимдал – залуучуудын тэргүүлсэн эсэргүүцлийн жагсаал болон МАН-ын өрсөлдөгч фракцуудын зохион байгуулсан итгэл үл үзүүлэх санал хураалтын улмаас Ерөнхий сайд Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ огцорсон юм.

Гомбожавын Занданшатар туршлагатай технократ, ахмад парламентчийн хувьд Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхтэй ойр дотно харилцаатай байж, энэхүү эрх мэдлийн хоосон орон зайг нөхөн түр Ерөнхий сайдаар томилогдож, олон нийтийн бухимдлыг намжааж, эдийн засгийг тогтворжуулах үүрэг хүлээв. Гэвч Г.Занданшатарын бүрэн эрхийн хугацаа эхнээсээ л бүтэлгүйтэх нь тодорхой байсан бөгөөд МАН-ын доторх фракцуудын ширүүн тэмцэл 2025 оны 10-р сард үндсэн хуулийн бүрэн хямрал болон даамжирсан юм.

10-р сарын 17-нд МАН-ын дотор тухайн үеийн УИХ-ын дарга Дашзэгвийн Амарбаясгалантай эвссэн “defensive” фракц Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайдаас огцруулах 95 дугаар тогтоолыг хүчээр батлуулав. Санал хураах үйл явцад хууль тогтоомжийн илэрхий зөрчлүүд байв: Үндсэн хуульд заасан шууд огцруулах шаардлагын оронд шууд бус, хоёрдмол утгатай санал оруулж; ирцийн шаардлагыг хангахын тулд хоёр өөр өдрийн ирцийг нэгтгэн тооцож; санал өгөөгүй гишүүдийг Ерөнхий сайдын эсрэг санал өгсөнд тооцсон байна. Д.Амарбаясгалан мөн өдөр УИХ-ын даргын албан тушаалаас огцорсон бол Г.Занданшатар тэр даруй Үндсэн хуулийн цэцэд ханджээ.

10-р сарын 22-нд Үндсэн хуулийн цэц түүхэн эцсийн шийдвэр гаргаж: 95 дугаар тогтоол нь Үндсэн хуульд заасан ардчилсан болон эрх зүйт төрийн үндсэн зарчмуудыг зөрчсөн тул үндсэн хууль зөрчсөн, анхнаасаа хүчингүй гэж үзэв. Энэхүү шийдвэр нь Занданшатарыг албан тушаалд нь үлдээсэн хэдий ч түүний эрх мэдлийг бүрэн сулруулж, МАН доторх гүн хагарлыг ил гаргасан бөгөөд үүнээс хойш хагас жилийн турш засаглал бүрэн саажсан юм. Нам хоёр гол өрсөлдөгч бүлэг болох Л.Оюун-Эрдэнэ, Д.Амарбаясгалан тэргүүтэй “30 орчим тооны” гишүүд бүхий “хамгаалагч фракц(тэргүүлж буй дарга нарын үед голдуу орж ирсэн үнэнч, нам доторхи эрх мэдэл нөлөөгөө хадгалж үлдэхийг зорьж буй фракц)”, У.Хүрэлсүхийн далд дэмжлэгтэй Н.Учрал, Г.Г.Занданшатар нартай холбоотой “30 гаруй тооны” гишүүд бүхий “давшигч фракц(нам доторхи эрх мэдэлд шинээр хүрч буй болон хуучин кадруудын нөлөө бүхий бүлэг)”, мөн орон нутгаас голдуу сонгогдсон гишүүдээс бүрдсэн жижиг боловч шийдвэрлэх нөлөөтэй савламгай/боломжийг хайгч фракц болон хуваагдав.

Энэхүү мухардлын хүрээнд Н.Учрал зөвшилцлийн нэр дэвшигчээр гарч ирэв. Фракцуудын хуваагдлыг намжаах түүхч хуульч мэргэжилтэй, МАН-ын карьер хөөгч Н.Учрал 2025 оны 11-р сард 94.95 хувийн саналаар МАН-ын даргаар сонгогдож, улмаар УИХ-ын даргаар томилогджээ. 2026 оны эхээр “давшигч фракц” намын байгууллагуудыг хянаж, савламгай фракцын тусламжтайгаар олонх болж, Н.Учралтай нэгдэх нь МАН-ын эв нэгдэл болон өөрийнх нь 2027 онд дахин сонгогдох хэтийн төлөвт зайлшгүй шаардлагатай гэж үзсэн Ерөнхийлөгчийн далд дэмжлэгийг авсан байлаа.

Зохиомлоор бий болгосон гацаа

Н.Учралын Ерөнхий сайд болох зам нь хожим өөрөө төгсгөл болгоно гэж амлаж байсан яг тэрхүү гацаан дээр суурилсан байв. МАН-ын дарга, УИХ-ын даргын хувьд тэрээр урьд өмнө байгаагүй давхар үүрэг гүйцэтгэж байсан бөгөөд сөрөг хүчин болох Ардчилсан нам (АН) үүнийг хууль тогтоох болон гүйцэтгэх эрх мэдлийг тусгаарласан 1992 оны Үндсэн хуулийн үзэл санааг зөрчсөн гэж буруутгасан.

2026 оны эхээр АН Н.Учралыг хоёр үүргийнхээ аль нэгээс нь татгалзахгүй бол АН-ын бүлэг хуралдаанд оролцохоос татгалзаж, парламентыг бүрэн бойкотлож эхлэв. Бойкотын улмаас 126 суудалтай Улсын Их Хурлын ирц бүрдэхгүй болж, эдийн засаг, төсвийн чухал арга хэмжээг батлах зэрэг бүх хууль тогтоох ажил бүрэн зогсжээ. Н.Учралын холбоотнууд үүссэн саажилтыг Г.Занданшатарын засгийн газарт тохож, түр Ерөнхий сайдыг мухардлыг эвдэх чадваргүй сул дорой нэгэн хэмээн харагдуулахыг зорьсон юм.

Төгсгөл маш хурдан ирэв. 3-р сарын 27-нд Занданшатар өөрийн хүсэлтээр огцорч, өөрийнхөө явах болсон шалтгааныг гацааг эцэслэх эх оронч золиос гэж тайлбарлав. "Эрх баригч нам дотроо тэмцэлдэж байхад улс төрийн тогтвортой байдлын талаар ярих боломжгүй" хэмээн тэрээр МАН-ын фракцуудын тэмцлийг битүүхэн шүүмжилсэн. Түүнийг холдсон явдал нь Учралын зам дахь эцсийн саадыг арилгасан юм.

МАН-ын үйлдэл зохиол мэт маш нарийн байв. 3-р сарын 29-нд намын бага хурлаас Н.Учралыг бараг 100 хувийн буюу 99.7 хувийн саналаар Ерөнхий сайдад нэр дэвшүүлэв – энэ нь дотоод эсэргүүцлийг өргөн хүрээнд дарж чадсаныг харуулсан үр дүн байлаа. 3-р сарын 30-нд Н.Учрал УИХ-ын даргын албан тушаалаас албан ёсоор огцорсон бөгөөд энэхүү тактикийн нүүдлээ эрх мэдэл хуваарилах зарчмыг баримталж буй хэрэг хэмээн тайлбарлав. "Би улс төрийн тогтвортой байдлыг хангах, парламентын халдашгүй байдлыг хамгаалах, үндэсний эрх ашгийг бүхнээс дээгүүр тавих үүднээс огцрох өргөдлөө өгч байна" гэж тэрээр парламентад мэдэгдэв.

Энэхүү огцролт нь эрх мэдлээсээ татгалзсан хэрэг биш, харин стратегийн дахин хуваарилалт байлаа. Тэрээр МАН-ын даргын хувьд парламентын 68 суудалтай намын олонхыг бүрэн хянаж үлдсэнээр Ерөнхийлөгчийн үнэнч холбоотон Сандагийн Бямбацогтыг УИХ-ын даргаар сонгогдохыг баталгаажуулав. 3-р сарын 30-31-ний өдрүүдэд УИХ-ын чуулганд оролцсон 107 гишүүний 88 нь буюу 82.2 хувийн саналаар (АН-ын хэсэгчилсэн бойкотын дунд) Н.Учралыг Монгол Улсын 35 дахь Ерөнхий сайдаар батламжлав. 4-р сарын 4 гэхэд ХҮН намын хоёр, Үндэсний Эвслийн нэг сайдыг багтаасан 19 гишүүнтэй танхим нь тангараг өргөлөө.

Энэхүү эрх мэдлийн асар том төвлөрөл нь улс төрийн хоосон орон зайд өрнөж байгаа хэрэг биш юм. 126 суудалтай Улсын Их Хуралд МАН-ын авсан 68 суудал нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахад шаардлагатай гуравны хоёрын супер олонхт хүрэхгүй ч гэлээ, сөрөг хүчний бодитой эсэргүүцэлгүйгээр танхимын гол томилгоонууд болон эдийн засгийн үндсэн хуулиудыг хүчээр батлах хангалттай хууль тогтоох эрх мэдлийг нам гартаа атгасан хэвээр байна. Гэвч энэхүү өнгөн талын хүчирхэг байдлын цаана удаан хугацаанд хурцадсан дотоодын хагарал нуугдаж байна. МАН нь үзэл баримтлалын хувьд нэгдмэл бүхэл бүтэн байгууллага байхаас илүүтэй, орон нутаг болон салбарын ашиг сонирхлыг ивээгч сүлжээнүүдээс бүрдсэн нүсэр бөгөөд “сул холбоо” бөгөөд талууд улс орны хамгийн ашигтай эрх мэдлийн хөшүүргүүд, ялангуяа Монголын экспортын 90 гаруй хувийг эзэлж, бараг бүхлээрээ Хятад руу чиглэдэг асар том уул уурхайн нөөцийн эргэн тойронд амь өрссөн тэмцэл өрнүүлж байна. Сүүлийн жилүүдэд Ерөнхий сайд нар ойр ойрхон солигдсон нь бодлогын бодит санал зөрөлдөөнөөс бус, харин нам доторх эрх мэдлийн төлөөх харгис тэмцлээс үүдэлтэй бөгөөд бүх үйл хөдлөл нь 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль, 2028 оны парламентын сонгууль руу чиглэж байна.

Үзэл баримтлалын хувьд, Н.Учралын “давшигч фракц” олон жил үргэлжилсэн хууль тогтоох байгууллагын гацааг эвдэх хүчтэй гүйцэтгэх засаглалын арга хэмжээ, хувийн хэвшлийн өсөлтийг дэмжих сонгомол зах зээлийн либералчлал, Хятад, Оростой тогтвортой байдлаа хадгалахын зэрэгцээ Барууны болон Азийн "Гуравдагч хөрш" түншүүдтэй харилцаагаа болгоомжтой гүнзгийрүүлэх тэнцвэртэй гадаад бодлогыг дэмжиж байна — энэ бүхэн нь дотоод өрсөлдөгчдөө саармагжуулах, бэлэн мөнгөний гачигдалд орсон өрхүүдэд бодитой эдийн засгийн хөнгөлөлт үзүүлэх, сонгогчдыг санал өгөхөөс өмнө төрийн эрх мэдлийн хөшүүргүүдэд тавих хяналтаа баталгаажуулах замаар 2027, 2028 оны сонгуулийн мөчлөгийн өмнө МАН-ын ноёрхлыг баталгаажуулах гэсэн тэдний хамгийн чухал, оршихуйн шинжтэй улс төрийн зорилгод үйлчилж байна.

Геополитикийн урьдчилсан ойлголцол

Н.Учралын саадгүй өсөлтийн талаар төдийлөн дурдагдахгүй байгаа нэг чухал хүчин зүйл бол түүний шилжилтийн өмнөх Монголын хамгийн чухал гурван түнш болох Орос, Хятад, АНУ-аас далд зөвшөөрөл авах дипломат бэлтгэл ажил байв. Түүний 2026 оны 2-р сард Москвад, 3-р сард Бээжинд хийсэн айлчлалыг Ерөнхийлөгч Владимир Путин эсвэл Ши Жиньпинтэй уулзаагүй тул шүүмжлэгчид дорвитой бус гэж үл тоомсорлосон. Гэвч энэ шүүмжлэл нь стратегийн үндсэн логикийг буруу уншсан хэрэг юм. Намын дарга, УИХ-ын даргын хувьд Н.Учралын хууль ёсны түншүүд нь төрийн тэргүүнүүд бус хууль тогтоох байгууллага, намын удирдагчид байв. Засгийн газрын тэргүүний албан тушаалд хараахан очоогүй хүний хувьд Ерөнхийлөгчтэй уулзах нь протоколын хувьд зохимжгүй байх байсан.

Москвад Н.Учрал ОХУ-ын Төрийн Думын дарга Вячеслав Володин, Холбооны Зөвлөлийн дарга Валентина Матвиенко, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн орлогч дарга бөгөөд "Нэгдсэн Орос" намын дарга Дмитрий Медведев нартай бодитой хэлэлцээ хийж, Евразийн Эдийн Засгийн Холбоотой түр худалдааны хэлэлцээрийн яриа хэлэлцээг урагшлуулж, Оросын шатахууныг тасралтгүй нийлүүлэх амлалтыг авчээ. Бээжинд тэрээр Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын Байнгын хорооны дарга Жао Лөжи, ХКН-ын Улс төрийн товчооны өндөр албан тушаалтан Цай Ци, ХКН-ын Төв Хорооны Гадаад харилцааны газрын сайд Лю Хайшин нартай уулзаж, Монгол Улс "Нэг Хятад" зарчмыг тууштай баримталж буйгаа нотлон, хууль тогтоох байгууллага болон нам хоорондын харилцааг гүнзгийрүүлэхээ амласан байна.

Эдгээр айлчлалын жинхэнэ зорилго нь Н.Учралыг итгэл үнэмшилтэй, урьдчилан таамаглаж болохуйц төрийн зүтгэлтэн гэж харуулах, түүний удахгүй болох өсөлтийг далдаар хүлээн зөвшөөрүүлэхэд оршиж байв. Бээжин, Москвагийн аль аль нь Улаанбаатарын тогтвортой байдлыг бүхнээс дээгүүр тавьдаг: Хятад улс нүүрсний импортынхоо багагүй, хямд хэсгийг Монголоос хамаардаг бол, Орос улс жилд тэрбум тэрбумаар тоологдох транзит тээврийн орлого амлаж буй төлөвлөгдсөн "Сибирийн хүч 2" хийн хоолойг дамжуулан өнгөрүүлэх тал дээр Монголоос хамаарч байна. Төвлөрсөн МАН-ын засгийн газар нь фракцуудын эмх замбараагүй байдал эсвэл Барууныг баримтлагч шинэчлэгчдийн засаглалаас хамаагүй илүү урьдчилан таамаглаж болохуйц байдлыг санал болгож байсан юм.

Үүний зэрэгцээ, Учралын тал АНУ-ын далд зөвшөөрлийг мөн нэгэн зэрэг олж авав. 2-р сарын 5-нд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын орлогч Кристофер Ландау Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгтэй уулзаж, АНУ нь "Гуравдагч хөрш"-ийн стратегийн түншлэлдээ үнэнч байхаа нотлов. 3-р сарын 17-нд Улаанбаатарт хоёр орны 17 дахь удаагийн хоёр талын зөвлөлдөх уулзалт болж, Мянганы сорилтын корпорацийн 462 сая ам.долларын Усны компакт гэрээ, чухал ашигт малтмал, цэвэр эрчим хүч, хиймэл оюун ухааны салбар дахь хамтын ажиллагаа, хүний эрх, ардчилсан засаглалын талаарх хамтын амлалтуудыг онцлон тэмдэглэв. Монгол Улсыг өөрийн бондын хөтөлбөрт оруулах тухай АНУ-ын 3-р сарын 18-ны шийдвэр дипломат эсэргүүцэлтэй тулгарсан ч харилцааг тасалдуулаагүй бөгөөд АНУ-ын албаны хүмүүс үргэлжлүүлэн зохицуулалт хийхээ амлаж, энэхүү маргаан хоёр талын өргөн хүрээний харилцаанд саад учруулахгүйг баталгаажуулсан байна. Монголын гол түншүүдийн аль нэгнээс нь томоохон гадны эсэргүүцэл гараагүй тул Н.Учрал дотооддоо эрх мэдлээ төвлөрүүлэх үедээ дипломат ганцаардалд орох ямар ч эрсдэлгүй байв.

"Чөлөөлөе" (Free Up) мөрийн хөтөлбөр

Ажилдаа орсныхоо дараа Н.Учрал эдийн засгийн эрх чөлөө, хууль эрх зүй, зохицуулалтын эрх чөлөө, ногоон хөгжил, авлигын эсрэг тэмцэл гэсэн дөрвөн тулгуурт суурилсан "Чөлөөлөе" шинэчлэлийн хөтөлбөрөө танилцуулав. Түүний 4-р сарын 6-нд гаргасан анхны албан ёсны захирамж нь энэхүү алсын харааг бодит болгохыг зорьсон бөгөөд татварын өрийн улмаас царцаагдсан 12,100 аж ахуйн нэгжийн банкны дансыг нэг сарын хугацаатайгаар нээхээр болжээ. Эдийн засгийн хүндрэлтэй үед яаралтай арга хэмжээ авахыг зөвшөөрсөн Татварын ерөнхий хуулийн заалтын дагуу гаргасан энэхүү захирамж нь зөвхөн данс руу орох орлогыг зөвшөөрч байгаагаас гадагш зарлага гаргахыг зөвшөөрөөгүй байна. Н.Учрал энэ алхмаа хүндрэлд орсон жижиг, дунд үйлдвэрлэгчдэд амьсгаа авах боломж олгож, үйл ажиллагаагаа сэргээж, цалингаа тавьж, татварын өрөө барагдуулах арга зам хэмээн тодорхойлж, зургаан сарын дотор татварын шинэчлэлийн цогц хуулийн төслийг парламентад өргөн барихаа амлав.

Гэсэн хэдий ч энэхүү захирамж нь түүний мөрийн хөтөлбөрийн гол зөрчлийг илчилсэн юм. Тэрээр нэг талын гүйцэтгэх эрх мэдлийг ашиглан эдийн засгийн эрх чөлөөг сурталчилж байгаа боловч элитүүдийн эрх мэдлийг булаан авахаас сэргийлдэг хууль тогтоох байгууллагын хяналтыг үл тоомсорлож байна. Зах зээлд ээлтэй мэт үг хэллэгээр дүүрэн байвч уг арга хэмжээ нь зөвхөн хязгаарлагдмал, богино хугацааны л аргацаах шийдэл төдий юм. Компаниуд мөнгөн хөрөнгөө ханган нийлүүлэгчид болон ажилчдынхаа цалинг тавихад ашиглаж чадахгүй, зөвхөн мөнгө хүлээн авч татвар төлөх л боломжтой тул үйл ажиллагааг сэргээхэд бараг нэмэргүй юм. Харин үүний гол зорилго нь хоёр талтай. Монголын бизнесийн хүрээнийхнээс чухал дэмжлэг авах, мөн эдийн засаг маш хүнд байгаа энэ үед хямралыг шийдвэрлэх шийдэмгий удирдагчийн дүр төрхийг харуулах явдал байв. Хүнсний барааны инфляци жилийн өмнөхөөс 12.3%-д хүрсэн бөгөөд, шатахууны үнийн өсөлт нь дотоодын бензиний зардлыг хоёр дахин нэмэгдүүлжээ. 2-р сарын 28-нд эхэлсэн АНУ, Израилийн Ираны эсрэг хийсэн хамтарсан цохилтын дараа эхэлсэн Ойрхи Дорнодын хямрал цаашид хурцдах ирмэгт байгаа бөгөөд энэ нь Монголын хамгийн том аж үйлдвэрийн ажил олгогч, үндэсний эдийн засгийн ноён нуруу болох "Эрдэнэт үйлдвэр", "Эрдэнэс Тавантолгой" (ЭТТ) ХК-ийн үйл ажиллагаа зогсоход хүргэж болзошгүй аюулыг дагуулж байна.

Олон нийтийн хүлээлт ноцтойгоор хуваагдаж байна. 10 сарын хугацаанд гурван Ерөнхий сайдын нүүр үзсэний эцэст олон монголчууд тогтвортой байдлыг туйлаас хүсэж байгаа бөгөөд Учралын "албан тушаалаас илүү шийдэл" гэсэн уриа олон хүний сэтгэлд хүрчээ. 2025 оны Бертельсманы өөрчлөлтийн индексийн судалгаагаар Монголын хүн амын талаас илүү хувь нь голлох улс төрийн намуудад итгэдэггүй болохыг харуулсан бөгөөд эдийн засгийн хүндрэлд туйлдсан олон иргэд үр дүнтэй засаглалын төлөө үйл явцын нарийн ширийн дүрмээс татгалзахад бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн. Гэвч иргэний нийгмийн байгууллагууд болон сөрөг хүчний гишүүд Учралын эрх мэдлийн төвлөрөл нь авлига, буруу удирдлагын хариуцлагыг тооцдог ардчилсан институцийг сүйрүүлж болзошгүйг анхааруулж байна.

Н.Учралын бүрэн эрхийн хугацааг тодорхойлох дөрвөн ноцтой эрсдэл

Одоогийн байдлаар Учралын хяналт эвдэршгүй мэт санагдаж байна. Тэрээр намыг удирдаж, өөрт нь үнэнч УИХ-ын даргаар дамжуулан парламентын олонхыг хянаж, танхимыг тэргүүлж байгаа бөгөөд Ерөнхийлөгчийн нээлттэй дэмжлэгийг авсан. Улаанбаатарт суудаг нэгэн улс төрийн шинжээчийн хувиар хэлснээр: "Одоо бүх эрх мэдлийн зам нэг л ширээ рүү хөтөлж байна." Гэвч энэ хад мэт бат бөх байр суурийн цаана ч түүний бүрэн эрхийн хугацаанд заналхийлэх дөрвөн ноцтой эрсдэл бий.

Нэгдүгээрт, фракцуудын дотоод зөрчил дарагдсан боловч арилаагүй. Оюун-Эрдэнэ, Амарбаясгалан нартай эвссэн МАН-ын хамгаалалтын фракц 30 орчим гишүүний дэмжлэгтэй хэвээр байгаа бөгөөд Л.Оюун-Эрдэнэ Авлигатай тэмцэх газарт Н.Учрал, Г.Занданшатар нарын ойрын холбоотон болох албан тушаалтан Баттөмөрийн Энхбаярыг онилсон авлигын хэргийн 894 хуудас бүхий хавтаст хэргийг хүлээлгэн өгчээ. Монголд авлигын эсрэг тэмцэл нь хоёр талтай илд юм. Улс төрийн өрсөлдөгчдөө намнах боломжтой ч хяналтаас гарч эрх баригч фракцын дотоод авлигыг илчилснээр олон нийтийн эсэргүүцлийг төрүүлж болзошгүй байдаг.

Хоёрдугаарт, Монголын эдийн засгийн хувь заяа түүний хяналтаас гадуурх хүчнүүдийн барьцаанд байна. Хятадын нүүрсний эрэлт, Оросын шатахууны экспортын бодлого, дэлхийн түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл нь дотоодын ямар ч шинэчлэлийн хөтөлбөрүүдээс илүүтэйгээр тус улсын гүйцэтгэлийг тодорхойлно. 7 тэрбум гаруй ам.долларын гадаад валютын нөөц нь богино хугацааны хамгаалалт болж байгаа ч ОУВС-гийн таамаглалаар 2026 онд инфляци 8.1%-д хүрч, ард иргэдийн худалдан авах чадварыг улам бүр сулруулах болно. Хятадын нүүрсний эрэлт буурах эсвэл Оросын шатахууны нийлүүлэлт тасалдах нь Учралын "Чөлөөлөе" гэх урианаас хавьгүй хурдан хугацаанд олон нийтийн итгэлийг устгаж чадна.

Гуравдугаарт, хариуцлагагүй шийдвэр гаргалт нь олон нийтийн хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарах ноцтой эрсдэлийг дагуулдаг. Эдгээр эрсдэл нь Туул голын хурдны замын дуулианаас хэдийнэ тод харагдаж байна. МАН-ын нөлөө бүхий гишүүн, Н.Учралын холбоотон болох Улаанбаатар хотын Засаг дарга Х.Нямбаатар 2.3 тэрбум ам.долларын өртөгтэй, 32 км хурдны замын төслийг байгаль орчны үнэлгээ, олон нийтийн хэлэлцүүлэггүйгээр баталжээ. Голын сав газрын эртний ой модыг устгасан явдал нь үндэсний хэмжээний дургүйцлийг төрүүлж, уг төсөл нь 1.8 сая оршин суугчтай нийслэлийн ундны усны гол эх үүсвэрт заналхийлж байна гэсэн анхааруулгыг дагуулав. Х.Нямбаатарыг огцруулах тухай өргөдөлд 40,000 орчим хүн гарын үсэг зурсан нь элитүүдийн ял шийтгэлгүй үлддэг байдлын эсрэг хүчтэй хариу үйлдэл юм. Монголын өнгөрсөн жилүүдийн авилга, нүүрсний хулгайг эсэргүүцсэн олныг хамарсан жагсаал Л.Оюун-Эрдэнийн засгийн газрыг унагасан нь иргэд ил тод бус, дээрээс доош чиглэсэн засаглалыг эсэргүүцэхийн тулд гудамжинд жагсдаг болохыг баталсан юм.

Дөрөвдүгээрт, ардчиллын ухралт нь Монгол улсын геополитикийн маневр хийх орон зайг хумиж болзошгүй юм. Ардчилсан шинж чанар нь удаан хугацааны туршид түүний "Гуравдагч хөрш"-ийн дипломат харилцааны тулгуур чулуу байж, томоохон гүрнүүдтэй тэнцвэртэй харилцах боломжийг олгож ирсэн. Нэг хүний дарангуйлал руу илт шилжих нь Барууны улс төр, хөрөнгө оруулалтын дэмжлэгийг бууруулж, Бээжин, Москвагаас хамааралтай байдлыг гүнзгийрүүлж, дотоодын үндсэрхэг үзэлтнүүдийн дургүйцлийг өдөөж, улмаар 30 жилийн турш Монголын тусгаар тогтнолыг хамгаалж ирсэн яг тэр тогтолцоог сулруулах аюултай.

Дүгнэлт

Монголын 2026 оны удирдлагын шилжилт нь ардчиллын сүйрэл биш, бас засгийн газрын танхимын ээлжит өөрчлөлт ч биш юм. Энэ нь зохиомол гацаа, эдийн засгийн цөхрөл, геополитикийн хүлээн зөвшөөрөлтөөс үүдэн гарсан, үндсэн хуульд нийцсэн атлаа улс төрийн хувьд хатуу ширүүн эрх мэдлийн төвлөрөл бөгөөд үйл явцын гайхалтай сахилга баттайгаар хэрэгжсэн явдал юм. Н.Учрал олон нийтийн тодорхой мандат, технократ танхим, хүнд суртлыг бууруулах, эдийн засгийн өсөлтийг нэмэгдүүлэх, хүндрэлтэй байгаа өрхүүдэд тусламж үзүүлэх амбицтай шинэчлэлийн хөтөлбөртэйгээр албан тушаалдаа орж байна.

Гэвч Н.Учрал тэсч үлдэх эсэх асуудал нь тэр хэр их эрх мэдлийг төвлөрүүлж чадсанаас бус, харин түүнийгээ хэр ухаалгаар ашиглахаас шалтгаална. Амжилтанд хүрэхийн тулд эдийн засгийн бодит ахиц дэвшил, гуйвшгүй ил тод байдал, Хятадтай хийсэн хил дамнасан томоохон гэрээ хэлэлцээрүүдийг одоо шалгаж буй парламентын хянан шалгах механизм зэрэг институцийн хяналт, тэнцвэрийг хадгалах хүсэл эрмэлзэл шаардлагатай. Харин бүтэлгүйтэл буюу фракцын үнэнч байдалд найдах, сонгомол шударга ёс эсвэл хариуцлага хүлээхгүй дээрээс доош чиглэсэн засаглалд найдах нь олон нийтийн үл итгэх байдлыг гүнзгийрүүлж, тогтворгүй байдлыг дахин асааж, Улаанбаатарт 30 жилийн турш үйлчилсэн геополитикийн уян хатан байдлыг сүйтгэх болно.

Тус өгүүлэл The Diplomat сэтгүүлд 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 08-нд "Can Uchral Hold On? Beyond Mongolia’s Leadership Shake-Up – The Diplomat" нэртэйгээр англи хэл дээр нийтлэгдсэн.

ШУУД ҮЗЭХ: