Тэгвэл өчигдөр тус хүрээлэнгийн өөр нэг ажилтан өвчилсөн байж магадгүй тухай мэдээ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр тараад байна.

АНУ, Европын Холбоо болон Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (ДЭМБ) үүссэн нөхцөл байдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхийг Оросын талд уриалж байгаа.

Лхагва гарагт ДЭМБ-ын тэргүүн Тедрос Адханом Гебрейесус “шалтгаан тодорхойгүй уушгины хатгалгаагаар өвчилсөн хоёр дахь ажилтны тухай хэвлэлээр тарсан мэдээлэл”-ийг тодруулахыг Оросын эрх баригчдад уриалжээ.

Оросын тал өмнө нь тахал дэгдсэн гэх мэдээллийг үгүйсгэж, тухайн эмэгтэйг уушгины хатгалгаагаар нас барсан, өвчин тархах эрсдэл байхгүй гэж мэдэгдэж байв.

Хоёр дахь тохиолдлын талаар сэтгүүлчид Кремлийн хэвлэлийн төлөөлөгч Дмитрий Песковоос асуухад “үүссэн нөхцөл байдлын талаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарч буй зүйлсийн ихэнх нь худал” гэж хариулжээ.

Хүмүүс зөвхөн Оросын эрүүл мэндийн хяналтын байгууллага Роспотребнадзорын албан ёсны мэдэгдэлд найдах ёстойг тэр анхааруулсан байна.

Роспотребнадзор өчигдөр гаргасан мэдэгдэлдээ “Хүн амын дунд халдварт өвчин дэгдэх эрсдэл байхгүй. Лаборатори эмгэг төрүүлэгч бичил биеттэй ажиллахдаа зохих дүрэм журмыг мөрдсөн байна. Холбоо тогтоосон хүмүүсийн 90 гаруй хувь нь эмнэлгийн хяналтад хамрагдаж дууссан” хэмээн тайлбарлажээ.

Энэ долоо хоногийн эхээр АНУ-ын засаг захиргаа лабораторийн ажилтны үхлийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхийг Оросын талд уриалж, ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ асуудлаар ерөнхийлөгч Владимир Путинтэй утсаар ярихаар төлөвлөснөө мэдэгдэж байв.

Өчигдөр энэ талаар Дмитрий Песковоос асуухад АНУ-ын талаас албан ёсны хүсэлт ирсэн талаар, бас хоёр ерөнхийлөгч утсаар ярилцах болсон талаар ямар нэг мэдээлэлгүй байгаагаа хэлсэн байна.

Лхагва гарагт Европын Комиссын хэвлэлийн төлөөлөгч Эва Хрнчирова тахлын тохиолдлын талаар мэдээллээ “цаг алдалгүй, ил тод хуваалцах”-ыг Оросын талд уриалжээ.

Мягмар гарагт ДЭМБ одоо байгаа мэдээлэлдээ үндэслэсэн үнэлгээгээр Эрхүү мужид тахал тарах эрсдэл дунджаас бага, ОХУ даяар бага байгааг мэдэгдэж байв.

Мягмар гарагт бас Москва дахь АНУ-ын элчин сайдын яам өөрийн иргэдэд Оросоос гарч явахыг зөвлөсөн нь анхаарал татаж байна.

Эх сурвалж: AFP

Нагояд түрүүлэх зорилготой ирсэн ч хагас шигшээд Хойд Солонгосын Ким Жи Хед дийлдсэн юм. Улмаар хүрлийн төлөө Өмнөд Солонгосын Ким Жи Сүг ялсан юм.

Медалиа гардаж авсныхаа дараах хэвлэлийн бага хуралд гавьяат тамирчин бүсгүй тивийн олимпод алтан медалиас өөр бодолгүй ирснээ тодотгоод өөрийн гаргасан алдаанаасаа болж медалийн өнгөө өөрчилж чадаагүйгээ илэрхийлсэн. Мөн энэ алдаагаа удахгүй эхлэх ДАШТ-д залруулахаа амласан билээ.

Нийт 93 орны 622 жүдоч өрсөлдөж буй ДАШТ-ий эмэгтэйчүүдийн 63 кг-ын жинд хамгийн олон буюу 48 тамирчин бүртгүүлсэн юм. 

Чансааны дарааллаар "С" хэсгээ тэргүүлсэн Л.Энхрийлэн эхний тойрогт хийлээд Испанийн Санчес Бенитес Арьелаг, дараагийн даваанд Косовогийн Лаура Фазлиуг ялсан. Харин хэсгийн аваргын төлөө Израилийн Керем Примод дийлдэв.

Дагах тойрогт ээж болоод хэсэг их спортоосоо завсарлаад эргэн ирсэн Францын алдарт аварга Кларисс Агбегненоуг юүко үнэлгээгээр илүүрхсэн юм. 

Хүрлийн төлөөх хариуцлагатай барилдаанд Нидерландын Жоанне Ван Лешоутыг мөн юүко үнэлгээгээр давснаар дэлхийн дэвжээнээс гурав дахь медалиа хүртлээ.

Ингэснээр Л.Энхрийлэн ДАШТ-ээс гурав болон түүнээс олон медаль хүртсэн гурав дахь монгол жүдоч болж байна. Энэ жагсаалтыг Мөнхбатын Уранцэцэг нэг алт, нэг мөнгө, хоёр хүрэл медальтай тэргүүлдэг бол Доржсүрэнгийн Сумъяа нэг алт, хоёр хүрэл медальтай удаалдаг. Хөдөлмөрийн баатруудын ард Л.Энхрийлэн жагсах боллоо.

Сонирхуулахад манай улсаас дэлхийн дэвжээнээс хошой болон түүнээс олон медаль зүүсэн зургаан тамирчин бий. Дээр нэр дурдагдсан гурван тамирчнаас гадна Хашбаатарын Цагаанбаатар, Ганбатын Болдбаатар, Ёндонпэрэнлэйн Басхүү нар дэлхийн хошой медальтан юм.

Бакуд үргэлжилж байгаа ДАШТ-ээс одоогийн байдлаар 15 улс ямар нэгэн медаль хүртжээ. Тодруулбал япончууд зургаан алт, хоёр хүрлээр тэргүүлж байгаа бол Азербайжан нэг алт, нэг мөнгө, хоёр хүрэл, Гүрж нэг алт, нэг мөнгө, нэг хүрэл медалиар эхний гуравт жагсаж байна.

Харин Л.Энхрийлэнгийн медалийн ачаар Монголын шигшээ баг 13-т бичигдэж эхэллээ.

Нийтдээ 10.2 га газарт Монголын анхны стандартад нийцсэн скейтбордын талбай, 822 хүний суудалтай задгай театр, хүүхдийн тоглоомын талбай, био цөөрөм, цогц ариун цэврийн байгууламж, 40,000 төрлийн мод, бут гээд олон сайхан зүйлс нэг дор цогцлон бүрэлдсэн байлаа.

 

Энэхүү паркийг Рио Тинто Монгол компани санаачлан бүтээн байгуулж, тохижилт үйлчилгээ үзүүлэн, улирал бүр өнгөөр алагласаар өдгөө гурван жилтэй золгожээ. Энэ хугацаанд тус цэцэрлэгт хүрээлэн хотын ногоон байгууламж гэх статусаас хальж, нийслэлчүүдийн амьдралын хэв маяг, олон өөр соёл огтлолцдог төв болон өргөжсөн билээ.

Энд өглөөний нартай уралдан гүйх залуус, ажлын стрессээ тайлан салхилах иргэд, зорьж ирэн хүүхдээ агаарлуулах аав ээжүүд, тоглож наадах багачуудын хөгжөөнт инээд тасрахгүй. Скэйтбордын талбайд залуус сонирхлоороо нэгдэж, үдэш болоход хосууд хөтлөлцөн алхаж, задгай театрт урлаг соёлын арга хэмжээнүүд өрнөх нь парк маань хэчнээн дулаан, амьд орон зай болохыг мэдрүүлнэ.

 

Анх ашиглалтад орсон цагаас хойш өнөөдрийг хүртэл Рио Тинто компани тус паркийн бүх тохижилт, цэвэрлэгээ, үйлчилгээг бүрэн хариуцаж, иргэдийг амарч саатах тав тухтай орчноор тасралтгүй хангаж ирсэн билээ.

Энэ хугацаанд жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг “Улаанбаатарын үдэш” тоглолт, хүүхдийн баярт зориулсан нэгдсэн арга хэмжээнүүд нийслэлчүүдийн хүлээн цугладаг соёлын өдрүүд болсон юм. Мөн “100 жилийн парк” концепцийг идэвхтэй түгээн сурталчилснаар, нийтийн өмчийг хайрлан хамгаалах соёлыг иргэдийн дунд төлөвшүүлж чаджээ.

Харин одоо Рио Тинто Монгол компанийн зүгээс паркийн цаашдын менежментийг Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газарт албан ёсоор хүлээлгэн өгч байгаа юм. Энэхүү шилжилт нь хувийн хэвшил ба нийслэлийн хамтын ажиллагааны амжилттай жишиг загвар болж, цаашид олон нийтийн ногоон байгууламжийг хот өөрөө тогтвортой авч явах шинэ хуудсыг нээж байна.

 

Үүнтэй холбогдуулан паркийн гурав дахь жилийн ойн баяр болон менежмент хүлээлцэх түүхэн үйл явдалд зориулсан “Улаанбаатарын үдэш” арга хэмжээ 2026 оны 10-р сарын 6-ны өдөр Улаанбаатар цэцэрлэгт хүрээлэнгийн задгай театрт зохион байгуулагдах гэж байна. Хүн бүрд нээлттэй, үнэ төлбөргүй энэхүү концертод Соёл-Эрдэнэ хамтлаг, Яруу найрагч Начин, Fantasia оркестр болон бусад уран бүтээлчид оролцож, паркийн шинэ хуудсыг нийслэлчүүдтэйгээ угтах юм.

Та бүхэн хүрэлцэн ирж, сэтгэлд хоногших нэгэн үдшийг парктаа дуу хуур, уянга эгшигтэй хамтдаа халуун дулаан өнгөрүүлээрэй.

Танилцуулгатай холбогдуулан хилийн Гашуунсухайт боомтын зургаан замын уулзвар орчмын тээврийн хэрэгслийн түгжрэлийг арилгах арга хэмжээ авч, экспортын тээврийн урсгалыг нэмэгдүүлэх, Шивээхүрэн-Сэхэ, Ханги-Мандал боомтуудын хил дамнасан төмөр замын холболтын ажлыг шуурхай эхлүүлэх, Булган, Бичигт боомтод гаалийн автомат бүрдүүлэлтийн систем, ухаалаг гарц, нүүрсний шинжилгээний лабораторийг 2026 оны IV улиралд багтаан ашиглалтад оруулахыг тус тус үүрэг болгосон байна.

Мөн гадаад худалдааны цахим нэг цонх системийг нэвтрүүлэхэд шаардлагатай худалдан авах ажиллагааг эрчимжүүлэхээр болов.

Уул уурхайн экспортын биет хэмжээ нь жилийн төлөвлөгөөнөөс зэсийн баяжмал 100, нүүрс 95.7, төмрийн хүдэр 71.8, газрын тос 65 хувьтай байна. Экспортын орлого өссөнөөр гадаад валютын улсын нөөц есдүгээр сарын эцэст түүхэн дээд түвшин буюу 8.9 тэрбум ам.долларт хүрч, валютын ханш тогтвортой байна.

Түүнчлэн уул уурхайн бус экспортын орлого эхний есөн сарын байдлаар 776 сая ам.долларт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 1.1 дахин өслөө. Тухайлбал, 2026 оны эхний есөн сарын байдлаар ноос, ноолууран бүтээгдэхүүнийх 244 сая ам.долларт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 73 хувиар, арьс ширнийх 2.3 сая ам.долларт хүрч, 109 хувиар тус тус өссөн байна. Харин мах, махан бүтээгдэхүүний экспорт 84 сая ам.доллар болж, өмнөх оны мөн үеэс 11 хувиар буурсан гэж Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээлэв.

Тус багц бүтээгдэхүүний харилцагч болсноор Төрийн банктай хамтран ажилладаг Монгол Улсын 20, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын 70 гаруй, Бүгд Найрамдах Турк Улсын 2, нийт 100 орчим эрүүл мэндийн байгууллагаас 5-20 хүртэлх хувийн хөнгөлөлттэй эрүүл мэндийн үйлчилгээ авах боломжтой юм.

Төрийн банк нь харилцагчдад үзүүлэх эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, гадаад хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх зорилгоор Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын нүдний нарийн мэргэжлийн “Gangnam Brand Eye Clinic” эмнэлэгтэй хамтран ажиллах гэрээг байгууллаа.

Хамтын ажиллагааны хүрээнд “Эрүүл иргэн” багцын харилцагчид тус эмнэлгээр үйлчлүүлэхдээ үйлчилгээний төрлөөс хамаарч 40 хүртэлх хувийн хөнгөлөлт эдлэх боломж бүрдлээ.

“Gangnam Brand Eye Clinic” нь Сөүл хотын Ганнам дүүрэг дэх үндсэн эмнэлгээс гадна  Инчон хотод салбартай, нүдний нарийн мэргэжлийн тусламж, үйлчилгээ үзүүлдэг эрүүл мэндийн байгууллага юм.

Мөн тус эмнэлэг нь Олон улсын үйлчлүүлэгчдэд зориулан англи, япон, хятад болон монгол хэлний орчуулагчтай тул Монгол харилцагчид ямар нэгэн хэлний бэрхшээлгүйгээр, тав тухтай орчинд эмчилгээ, үйлчилгээ авах бүрэн боломжтой юм.

Төрийн банк цаашид харилцагчдынхаа эрүүл мэнд, санхүүгийн хэрэгцээнд нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг тасралтгүй хөгжүүлэхийн зэрэгцээ дотоод, гадаадын эрүүл мэндийн байгууллагуудтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж, “Эрүүл иргэн” багц бүтээгдэхүүний хүртээмж, үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхэд онцгойлон анхааран ажиллах болно.

Итгэл төгс Ногоон ирээдүй

Төсвийн хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг сайжруулах, эх үүсвэрүүдийн оновчтой хуваарилалтыг зохицуулах, төслүүдийг төлөвлөлтөөс эхлээд өмчид бүртгээд ашиглах хүртэлх нэгдсэн удирдлага болон ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх зорилгоор энэхүү хуулийн төслийг боловсруулсан гэдгийг Сангийн сайд онцолж байлаа.

Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт, төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлж буй төсөл, арга хэмжээ олон жил дамнаж хугацаандаа ашиглалтад ордоггүй, тэр хэрээр үнэ өртөг өсдөг, чанаргүй баригддаг, гүйцэтгэлийн хяналт тааруу байна гэх зэргээр хамгийн их шүүмжлэл дагуулдаг асуудал гэдгийг дурдаад, цаг үеэ олсон чухал шаардлагатай хуулийн төсөл боловсруулсан байна гэлээ. Мөн цаашлаад төрийн өмчит компаниудын хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах шаардлагатайг онцлон тэмдэглэв.

Төсвийн хөрөнгө оруулалтын эх үүсвэрийг давхардалгүй, харилцан уялдаатай, үр ашигтай, оновчтой төлөвлөж, хуваарилах, ач холбогдлын эрэмбэ, үнэлгээнд үндэслэдэг, шаардлагагүй тохиолдолд гадаад зээлийн эх үүсвэр ашиглахгүй байх, төсөл, арга хэмжээг үр ашигтай, үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд төсвийн ерөнхийлөн захирагч, төрийн байгууллагууд болон бусад оролцогч талуудын үүрэг, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, санхүүжилт, зарцуулалт, бүртгэл, тайлагналт, ил тод байдлыг сайжруулахад чиглэсэн хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай байна гэж төсөл санаачлагчид үзжээ.

Иймд нийгэм, эдийн засгийн дэд бүтцийг бүрдүүлэхэд төсвийн хөрөнгө оруулалтын төслийн төлөвлөлт, хэрэгжилт, санхүүжилт, хяналт, тайлагналт, хөрөнгийн удирдлага, ашиглалтыг ил тод, үр ашигтай хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулан төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын эрх зүйн нэгдмэл орчныг бүрдүүлэхэд чиглэсэн хуулийн төслийг боловсруулсан байна.

Найман бүлэг, 63 зүйлтэй хуулийн төсөлд дараах зохицуулалтыг тусгасан байна. Тухайлбал, төсвийн хөрөнгө оруулалтын төслийг төсөвт өртөг болон хэрэгжих хугацаанаас хамааран тав ангилж, төслийн төрөл, төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын үе шат, хориглох зүйлийг тусгасан байна. Мөн төсвийн хөрөнгө оруулалтын бодлого, тэргүүлэх салбарыг тодорхойлж, хөрөнгө оруулалтын эх үүсвэр, түүний зориулалт, төсөлд тавигдах нийтлэг шаардлага, төлөвлөлт, бэлтгэл ажлыг хангах, гадаад зээл, тусламжийн төслийг төлөвлөх, үнэлэх, шийдвэрлэх зохицуулалт болон төслийн ашиглалт, техник, эдийн засгийн үндэслэл, нийгмийн ач холбогдол, эдийн засгийн үр ашгийг тооцох, улмаар төслийг үнэлж, эрэмбэлэн улс, орон нутгийн төсөвт тусгах зохицуулалтыг тусгажээ.

Түүнчлэн төслийн төлөвлөлт, бэлтгэл ажиллагааг хангасан, төсөвт тусгагдан батлагдсан хөрөнгө оруулалтын хэрэгжилт, санхүүжилт, хяналт, тайлагналтын асуудлыг хуульчлан зохицуулсан төдийгүй төслийн санхүүжих дүнд хийх хөрөнгийн зохицуулалт, төсөвт өртгийн өөрчлөлт, гүйцэтгэлд тавих хяналт, захиалагчийн техникийн болон зохиогчийн хяналт, хэрэгжилтийн хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ тайлагналт, үр дүнгийн талаарх зохицуулалтыг тус тус тусгасан байна. Мөн төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын ил тод, нээлттэй байдал, цахим системийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх асуудал, төсвийн хөрөнгө оруулалтын мэдээллийн нэгдсэн санг бүрдүүлж удирдах, улмаар олон нийтийн оролцоог хангах талаарх зохицуулалтыг тусгасан аж.

Төсөл батлагдсанаар төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын нэгдсэн бодлого, зохицуулалтыг бүрдүүлж, улсын болон бүс нутгийн хөгжилд зориулсан төслийг үр дүнтэй, амжилттай хэрэгжүүлэх замаар эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, дэд бүтцийн болон нийгмийн хөгжлийг эрчимжүүлж, төрийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулахад төсвийн хөрөнгө оруулалтын хууль, эрх зүйн нэгдмэл, цогц, таатай орчныг бүрдүүлэх томоохон ач холбогдолтой гэж төсөл санаачлагчид үзжээ хэмээн Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээлэв.

Үүнтэй уялдсан сурах бичиг мөн өөрчлөгдсөн юм. Гэтэл хэт хурц өнгөтэй, сурах бичигт байгаа зургууд нь алдаатай, хиймэл оюунаар хийлгэсэн гэх мэтчилэн шүүмжлэл нийгэмд өрнөж байна. 

Тэгвэл сурах бичгүүдийг сайтар хянаагүй хэмээгдэж буй Боловсролын Яамнаас өнөөдөр энэ асуудалд тайлбар хийв.

Боловсролын Ерөнхий Газар(БЕГ)-ын дарга Х.Тамир "Сурах бичиг зохиох, хэвлэх, түгээх журмыг энэ хавар шинэчлэн баталсан. Үүнтэй холбоотойгоор сурах бичгийн стандарт шаардлага мөн шинэчлэгдэж, зургаадугаар сарын 9-нд батлагдсан. Зургаадугаар сарын 11-нд нэгдүгээр ангийн сурах бичгийг зохиох, хэвлэх, түгээх багц тендер үндэсний хэмжээнд нээлттэй зарлахад тендерийн мэдэгдэл авсан дөрвөн компани бий. Эдгээр нь зургаадугаар сарын 11-нээс сурах бичиг зохиох, боловсруулах ажлаа хэрэгжүүлж, долдугаар сарын 27-нд эхний байдлаар тендерээ нээхэд дөрвөн компаниас шаардлага хангасан байгууллага гараагүй. Боловсруулалт бүрэн бус байсан. Мөн компанид ерөнхий чадавхын шаардлага, санхүүгийн шаардлага, өр авлагатай эсэх зэрэг олон шаардлага тавигддаг бөгөөд хангах газар гараагүй. 

Иймд дахин тендер зарлаж, есдүгээр сарын 9-нд тендер нээж сонгон шалгаруулалт явуулсан. Ирүүлсэн эхүүд дээр бид ажиллаад хоёр компани шалгаруулсан. Компаниудаас ирүүлсэн эх бол эцсийн хувилбар биш бөгөөд сонгон шалгаруулалтад зориулсан байдаг.

Журмын дагуу Төрийн Хэлний Зөвлөл, Хүний Эрхийн Үндэсний Комисс, Жендэрийн үндэсний хороо, Сурагчдын холбоо гэсэн дөрвөн байгууллагаас сурах бичгийн эх дээр санал, дүгнэлт авдаг. Эдгээр дөрвөн байгууллагаас саналаа авч, хэвлэлийн газрууд эх зохиох мэргэжлийн баг нь засварлана. Засвар хийснийг БЕГ хянана. Дараа нь Боловсролын Судалгааны Үндэсний Хүрээлэнгээс шинжээчийн баг томилогдон гарч, хөтөлбөрт нийцтэй байдал, агуулга арга зүйн үнэлгээний түвшинг үнэлж, сурах бичгийн шаардлага хангаж буй эсэхийг дүгнэнэ. Дүгнэлтийн мөрөөр БЕГ сурах бичгийн хуудас бүрээр сайжруулсан байдалд илтгэх хуудас авч, хэвлэх зөвшөөрөл өгдөг.

Мөн хэвлэлийн газруудад агуулгын болон техникийн редактор хянаад хэвлэн гаргаж байна.

Өнөөдрийн байдлаар нийслэлд нэгдүгээр ангийнхны сурах бичгийг 100 хувь хүргэсэн. 17 аймагт мөн бүрэн хүргэгдсэн. Үлдсэн байршлуудад энэ долоо хоногтоо багтан хүргэнэ" гэлээ.

Түүнчлэн өчигдөр сурах бичгийн асуудлаар хэвлэлийн хурал зохион байгуулсан Монсудар компанийн талаар "Түншлэлийн гэрээн дээр хоёр тал татвар, нийгмийн даатгалын өргүй байх ёстой. Өртэй байсан учраас хасагдсан. Иймд сурах бичгийн шалгаруулалтад орох боломж Тендерийн хуульд байдаггүй. Шалгарсан компаниудын сурах бичиг мэргэжлийн байгууллагууд дүгнэлтээ гарган, сурагчдын гарт хүргэсэн.

Нэмж дурдахад нэгдүгээр ангийн сурах бичгийн багц нь улсын хэмжээнд нийтдээ 1.3 сая ширхэг ном болжээ. Мөн сурагчдын ашиглаж буй сурах бичигт гурван хөлтэй хүүхэд, буруу энгэртэй дээл, казах эсвэл өвөрмонгол гэрийг монгол гэр гэж оруулсан зэрэг асуудал байхгүй гэв.

Сүүлийн үед баавгай суурьшлын бүсэд ойртож, айл өрх, малын хот руу нэвтрэх тохиолдол нэмэгдэж байгаа тул иргэд, малчдыг уул, голын орчим болон ой модтой газраар зорчихдоо сонор сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна.

• Баавгай хоол, тэжээлийн үнэрийг хол зайнаас мэдэрдэг тул дараах зөвлөмжийг мөрдөнө үү.
• Гэр, өвөлжөө, хаваржааны ойролцоо байгаа малын сэг зэмийг ил задгай орхилгүй, зохих журмын дагуу зайлуулах, булшлах;
• Хоол хүнс болон үнэртэй бүтээгдэхүүнийг сайтар битүүмжилж хадгалах;
• Боломжтой бол өтгөн ой мод, ургамалтай газраар ганцаараа зорчихгүй байх;
• Баавгай болон бусад зэрлэг амьтан үзэгдсэн тохиолдолд ойртож зураг авах, үргээх, хөөх, барьж авах зэрэг үйлдэл хийхгүйгээр хол зайнаас ажиглаж, өөрсдийн болон бусдын амь нас, эд хөрөнгө, ажил төрөлд чирэгдэл учруулахгүйгээр тухайн сумын шуурхай баг болон холбогдох байгууллагад нэн даруй мэдээлэх.

Иргэд та бүхэн өөрийн болон бусдын аюулгүй байдлыг хангаж, байгальд зорчихдоо сонор сэрэмжтэй байхыг анхаарууллаа. 

 

Хотын дарга Б.Пүрэвдагвын мэдээлснээр нийслэлийн хэмжээнд 170 МВТ-ын дутагдалтай буюу оргил цагаар 2,170 МВТ, шөнөдөө 1,000 МВТ-ын цахилгаан эрчим хүч хэрэглэдэг байна. Иймээс 5-10 МВТ-ын жижиг батарей хураагуурыг гэр хорооллын айл өрхөд тавих, 219,000 айл өрхийг цахилгаан эх үүсвэрээр халаах хувилбаруудаар тооцоолол хийж байгаа гэнэ.

Харин энэ өвөл гэр хорооллын 6,000-10,000 айлд дулаан хураагуурыг цахилгаанаар халаадаг технологийг туршихаар төлөвлөжээ.

Гэр хорооллын 5,000 айл өрхийг хийн зууханд шилжүүлсэн ч өндөр өртөгтэй бөгөөд зөвхөн хийн зуух нь 6.5 сая төгрөгийн үнэтэй, үүн дээр тухайн айл хийн газ худалдаж авч хэрэглэдэг. Эдгээр айлуудад нэг өвлийн турш нийслэлээс 900,000 төгрөгийн урамшуулал өгч байгаа нь удаан үргэлжлүүлэх загвар биш гэж үзжээ. Тиймээс илүү сайжруулах, хямд өртгөөр үр ашигтай байх хувилбаруудыг хайж ажиллаж байгаа гэв.

Улаанбаатар хот дулаан болон цахилгаан эрчим хүч, дэд бүтцийн эрсдэлтэй хот тул томоохон төслүүдээ яаралтай хийж дуусгах шаардлагатай байгааг тэрбээр хэллээ.

Өнөөдрийн сонсголд Жеффри Эпштейний хэргийн баримтуудад дурдагдсан хүмүүсийг оролцуулахгүй байгаа асуудал яригдлаа.

УИХ-ын гишүүн А.Ганбаатар: 2007-2017 онд Ц.Элбэгдорж ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан хүний хувьд иймэрхүү асуудалд хэдэн үг хэлэх ёстой. Өнөөдрийн сонсголд оролцож буй хүмүүсийн өөрсдийн уншиж байгаа зүйлд хэр итгэлтэй байна вэ. Зарим нь эрүүгийн шинж чанартай зүйл ярьж байна. Хүний мах шарж идээд, хэншүүг нь үнэртэж байсан юм шиг ярилаа. 

Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчийг Монгол Улсад байх хугацаанд хийх боломжтой байсан. Миний авсан мэдээллээр УИХ-ын дарга болон сонсгол санаачилсан Б.Баярбаатар нарыг хүүхдүүдээ цуглуулаад хамт уулзах урилга тавьсан. Очиж уулзаагүй, явсан хойно нь сонсгол зохион байгууллаа. 

Өнөөдрийн хурлаар Жеффри Эпштейний агсны асуудлыг ярих гэж байгаа юм уу. Эсвэл Жеффри Эпштейнтэй уулзалтад оролцсон төрийн тэргүүн, албаны хүмүүсийн талаар ярих гэж байна уу. Тэр уулзалтын хүрээг тасалж аваад юу яригдсаныг мэдэх гэж байгаа бол гэрч байх ёстой. Тухайн үед Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан, тухайн уулзалтад оролцсон Л.Пүрэвсүрэн гэж хүн манай өрөөнд өглөө ирээд сонсголд намайг урьсангүй гэсэн. Энэ танхимын гадна сууж байна, оруулж ирээд үгийг нь сонсъё. Энэ сонсгол нэг тал руугаа хэлбийчих вий дээ. Болор сан, Л.Пүрэвсүрэн нарыг оруулж ирээд мэдээлэл авбал тэнцвэртэй болно. 

Бүх учир начрыг мэдэж байгаа Гадаад Хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэнг үүдэнд сойчхоод бид юу хэлэлцэх юм бэ. Хээрийн шүүх явуулах гээд байгаа юм уу. 

УИХ-ын гишүүн Б.Баярбаатар: Манай сонсголын тов зургаадугаар сард батлагдсан. Үүний дараа Ц.Элбэгдорж Монголд ирсэн. Есдүгээр сарын 12-нд Монголоос явсан гэдэг мэдээлэл авсан.

Энэ бол хяналтын нээлттэй сонсгол, бидэнд мөрдөн шалгах чиг үүрэг байхгүй, гэрч дуудах эрхгүй. 14 хоногийн хугацаанд цахим бүртгэл явагдсан. Энд сууж буй хүмүүс бүгд цахим бүртгэлээр орж ирсэн. 

Хянан шалгах түр хороо байгуулагдвал мөрдөн шалгах болон гэрч дуудах чиг үүрэг авдаг. Би дэг зөрчихгүй. Сүүлд нь та нар намайг дэг зөрчсөн гээд Үндсэн хуулийн цэцэд өгвөл яах вэ. Гадаад Хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн нээлттэй бүртгүүлээд орж ирэх боломж байсан. Манай сонсгол шүүх хурал биш. 

Ц.Элбэгдорж над руу хоёр удаа уулзах хүсэлт ирүүлсэн. Би хоёулд нь татгалзсан. Учир юу вэ гэвэл би ганцхан шаардлага тавьсан. Би заавал хүүхдүүдтэй уулзаад яах вэ, хэвлэл мэдээллээр олон нийтэд мэдээлчих гэсэн. 

ВИДЕО:

Great Place to Work® гэрчилгээ нь ажилтнуудын байгууллагадаа өгсөн үнэлгээнд үндэслэн олгогддог бөгөөд байгууллагын соёл, итгэлцэл, хамтын ажиллагаа, манлайлал, шударга байдал, бахархал зэрэг олон чухал үзүүлэлтийг цогцоор нь үнэлдгээрээ онцлог юм.

Өнөөдөр Хан Алтай Ресурс компанийн 1,100 гаруй ажилтан дэлхийд өрсөлдөхүйц уурхайг бүтээн байгуулах зорилгын төлөө нэгдэн ажиллаж байна. Энэхүү амжилт нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн үр ашиг, технологийн дэвшлээр хэмжигдэхгүй, харин хамт олны итгэлцэл, эв нэгдэл, хөгжих боломж, ажиллах орчны чанараар тодорхойлогдоно гэж бид үздэг.

 

Хан Алтай Ресурс ажилтнуудынхаа эрүүл мэнд, аюулгүй байдал, сэтгэлзүйн болон бие бялдрын сайн сайхан байдлыг байгууллагын тогтвортой хөгжлийн салшгүй хэсэг болгон хэрэгжүүлж ирсэн. Энэ хүрээнд ажилтнуудад зориулсан орчин үеийн, аюулгүй, тав тухтай ажлын болон амьдрах орчин бүрдүүлэх, эрүүл хоол хүнс, спорт фитнесийн танхим, сургалт хөгжлийн боломж, урьдчилан сэргийлэх үзлэг шинжилгээ, ажил амьдралын тэнцвэрийг дэмжих олон төрлийн хөтөлбөрийг тогтмол хэрэгжүүлж байна.

Түүнчлэн компани нь ажилтан бүрийн үзэл бодол, туршлага, хувь хүний онцлогийг хүндэтгэн дэмждэг бөгөөд эрх тэгш боломж, олон талт байдал, харилцан хүндэтгэлд суурилсан хүртээмжтэй ажлын орчныг төлөвшүүлэхэд онцгой анхааран ажилладаг.

 

Great Place to Work® гэрчилгээ хүртсэн нь Хан Алтай Ресурсын хэрэгжүүлж буй хүн төвт бодлого, харилцан итгэлцэл, шударга байдал, байгууллагаараа бахархах соёл бодит үр дүнд хүрснийг харуулсан чухал үнэлгээ болж байна.

Тус компанийн хувьд дэлхийн түвшний уурхайг зөвхөн орчин үеийн техник технологиор бус, хамгийн үнэ цэнтэй хөрөнгө болох хүмүүсээрээ бүтээн байгуулна гэсэн зарчмыг баримталдаг. Иймээс ажилтнуудын хөгжил, сайн сайхан байдал, гэр бүлийн үнэ цэнийг дэмжсэн бодлогоо цаашид улам бэхжүүлж, тогтвортой хөгжил болон байгууллагын соёлыг хөгжүүлэхэд тууштай ажиллах юм.

"Хүн ба Байгаль" үнэт зүйлсээ эрхэмлэн, хүн төвт соёлоо улам бүр бэхжүүлж, дэлхийд өрсөлдөхүйц уурхайг бүтээн байгуулах зорилгын төлөө бид хамтдаа урагшилсаар байх болно.

 

Энэ удаагийн хурлаар Нийслэлийн намын хорооны хурлын товыг хэлэлцэнэ гэх мэдээлэл байсан.

Хурлаар хэлэлцсэн асуудлын талаар УИХ-ын дарга, МАН-ын УЗ-ийн гишүүн С.Бямбацогтоос тодруулахад "Зарим аймгийн намын хорооны хурлыг товлож, бодлогын хороодын нарийн бичгийн дарга нарыг томилсон" гэв. 

Харин Нийслэлийн намын хорооны хурлын товыг тэргүүлэгчдийн хурлаараа хэлэлцэн шийдэх аж. 

Эргэн сануулахад, өнгөрөгч тавдугаар сарын 25-нд болсон Нийслэлийн МАН-ын хорооны IX хурлаас хотын даргад Б.Пүрэвдагвыг нэр дэвшүүлэн, томилсон. Үүний өмнө буюу тавдугаар сарын 16-нд Ерөнхий сайд Н.Учрал хотын дарга Х.Нямбаатарыг чөлөөлж байгаагаа мэдэгдээд байсан юм.

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар 2024 оны тавдугаар сарын 18-нд Нийслэлийн МАН-ын даргаар сонгогдсон. Түүнээс хойш тэрбээр улс төрийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдсөн ч намын хорооны дарга хэвээр байгаа юм.

Энэ үеэр "томуу, томуу төст өвчнөөр өвчилсөн зургаа хүртэлх насны хүүхдээ асарч байгаа эцэг, эх, асран хамгаалагчдыг 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нээс 2027 оны гуравдугаар сарын 1-ний өдөр хүртэл:

• Боломжтой тохиолдолд гэрээс цахимаар ажиллуулах;
• Цахимаар ажиллах боломжгүй бол ажлын тав хүртэлх хоногийн цалинтай чөлөө олгох түр хугацааны зохицуулалтыг хэрэгжүүлнэ" гэдгийг Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугар хэллээ. 

Эдгээр нь төрийн албан хаагчдад хамаарагдана. Мөн бусад хувийн хэвшлийнхэнд уриалж байгааг нэмж хэллээ. 

Эрүүл мэндийн сайд хэлэхдээ "Дэлхий даяар томуугийн рино вирусийн дэгдэлт маш өндөр байна. Манайд ч ялгаагүй энэ төрлийн вирус дэгдэлттэй байгаа. 

Томуугийн дэгдэлттэй холбоотойгоор ЭМЯ-наас наймдугаар сард төлөвлөгөө баталсан. Энэ хүрээнд томууг оношилдог лабораторийн шинжилгээний нөөцийг дөрвөн сараар нөөцөлсөн. Томуу нь есдүгээр сараас гуравдугаар сар хүртэл хамгийн дэгдэлттэй үе гэж явдаг.

Энэ жил эмнэлгийн нийт 4,000 орыг бэлдсэн. Үүний 2,400 нь Улаанбаатар хотод, 1,600 нь орон нутагт байна.

Өнгөрсөн жил Монгол Улс томуугийн эсрэг 300 мянган вакцин оруулж ирсэн. Энэ жил 500 мянган вакцин оруулж ирсэн байгаа. Эхний ээлжийн 330 мянган вакцинаар дархлаажуулж дууссан. Есдүгээр сарын 30-нд 170 мянган вакцин орж ирсэн бөгөөд тэдгээрийг тараасан. 

Зорилтот бүлгийн хүмүүс вакцинаа хийлгээрэй гэж уриалж байна. Вакцин бол дэлхийн шинжлэх ухаанаар батлагдаж нотлогдсон хамгийн сайн арга хэмжээ. Томуугийн вакцин тариулсан хүн хүндэрч эмнэлэгт хэвтэх нь 60-70 хувь багасдаг олон улсын статистик бий" гэлээ. 

Энхтүвшингийн Төрболд 2026 оны 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс Капитрон банкны Гүйцэтгэх захирлаар томилогдон ажиллаж байна.

Тэрээр Япон Улсын Киотогийн Их Сургуульд эдийн засгийн бакалавр, Токиогийн Их Сургуульд санхүүгийн инженерчлэлийн магистрын зэрэг тус тус хамгаалсан.

Э.Төрболд нь санхүү, стратеги, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр Худалдаа Хөгжлийн Банк, Ньюком групп, Голомт банк болон М Банканд ажилласан банк, санхүүгийн салбарын удирдах, манлайлах түвшний ажлын арвин туршлагатай.

Үүсгэн байгуулагдаад 25 жилийн ойгоо угтаж буй Капитрон банкны хөгжлийн шинэ үе шатыг эхлүүлэн, хиймэл оюун ухаан болон дата өгөгдөлд суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг харилцагчдадаа хүргэж, банкны цаашдын санхүүгийн тогтвортой өсөлт, үйл ажиллагааны үр ашгийг бэхжүүлэх замаар урт хугацааны үнэ цэн бүтээх стратегийн зорилтуудаа хэрэгжүүлнэ.

Энэ тухай Нийслэлийн Замын Хөгжлийн Газрын засвар, арчлалтын хяналтын хэлтсийн дарга О.Энхбаатар "Нисэхийн уулзвараас зүүн тийш Яармагийн гүүр хүртэл 6.2 километр явган хүний замыг асфальт бетон хучилтаар шинэчилж байгаа юм. Явган хүний хуучин замын хавтангууд нь алаг цоог үйрсэн, дугуйтай, хүүхдийн тэрэгтэй, тэргэнцэртэй хүн явахад ээлгүй болсон.

Явган хүний замын шинэчлэлийг дүүргийн захиалгаар Нийслэлийн Замын Хөгжлийн Газраас хяналт тавьж байна.

6.2 км явган хүний замаас өнөөдрийн байдлаар 4.5 км-ийг асфальт бетоноор хучсан. Одоо 1.7 км замын хучилтыг гүйцэтгэнэ" хэмээв.

Тодруулбал хавьтал болсон иргэдэд хийж буй эмнэлгийн ажиглалт дуусах шатандаа хүрсэн бөгөөд лабораторийн шинжилгээгээр COVID-19-ийн 2, риновирусын халдварын 2 тохиолдол илэрсэн байна. Харин бусад хавьтал болсон иргэдээс халдварт өвчин үүсгэгч бусад төрлийн эмгэг төрүүлэгч илрээгүй байна.

Одоогийн байдлаар хавьтал болсон иргэдийн 60 хувийн эмнэлгийн ажиглалтыг дуусгажээ. Нөхцөл байдлыг ОХУ-ын Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах болон хүний сайн сайхны салбарын хяналтын холбооны алба Роспотребнадзор хяналтдаа байлгаж байна гэжээ. 

Монгол Улсын хувьд мэргэжлийн байгууллагуудын дүгнэлтээр "Бага эрсдэлтэй" гэх дүгнэлтийг гаргаад байгаа талаар Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугар мэдээлэв. Мөн хил дээр халуун хэмжиж байгаа. Эрсдэлтэй, халуурсан тохиолдол илэрвэл тусгаарлах өрөө бэлдсэн байгаа гэв. 

Мөн албан ёсоор тарваган тахал гэсэн онош байхгүй байгаа хурц хатгаа нь шинж гэж илэрсэн. Дээж авахад тахлын шинж илрээгүй гэх мэдээг ОХУ-аас өгсөн байна. 

Хотын дарга Б.Пүрэвдагва өнөөдөр(2026.10.07) сэтгүүлчдийн асуултад хариулахдаа үнийн талаар "Дүүжин замын тээврийн кабинуудад хүн суулгахгүйгээр элс, ус хийж даацын туршилтыг явуулж байна.

Уг тээврээр зорчих үнийг 1,500-2,000 төгрөгөөр төлөвлөж, эдийн засгийн тооцоолол хийгдэж байгаа. Дүүжин тээврийн Яармагаас Хархорин худалдааны төв хүртэлх трасст иргэд сэтгэл ханамжтай байвал Хархорин худалдааны төвөөс хотын төв хүртэл явуулах трассыг судалж үзнэ.

Улсын комисс хүлээж авсны дараа арванхоёрдугаар сарын 15-наас дүүжин тээврийн үйлчилгээнд явуулна" гэлээ.

Дүүжин тээвэр тус бүр нь 10 хүний багтаамжтай 98 кабинтай, Яармагаас Хархорин худалдааны төв хүртэл 4.2 км урт шугам, нийт 19 тулгуур багана, хоёр буудалтай, өвлийн улиралд ган татлага дээр мөс тогтвол арилгах эд ангитай, нэг чиглэлд цагт 2,300 орчим зорчигч тээвэрлэх хүчин чадалтай бол хоёр буудлын хоорондох замыг ойролцоогоор 11 минутын хугацаанд туулах боломжтой байна.

УИХ-аас зохион байгуулдаг Ерөнхий хяналтын сонсгол нь тодорхой сэдвийн хүрээнд олон нийтэд үнэн зөв мэдээлэл түгээх үндсэн зорилготой. Тиймээс төрийн байгууллагуудын төлөөллийг оролцуулж мэдээлэл авах, тус асуудалтай холбоотой хүмүүс тайлбар өгдөг. 

Гэвч өнөөдрийн сонсголд Жеффри Эпштейний хэргийн баримтуудад дурдагдсан хүмүүсийг оролцуулаагүй. Мөн Жеффри Эпштейнтэй мэйлээр харьцаж байсан Гадаад Хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн уг асуудлыг ярих ёстой гол гэрч боловч сонсголд дуудаагүй юм. Харин Хүний эрхий үндэсний комисс, цагдаагийн байгууллагын төлөөлөл, хүүхдийн асрамжийн газрын төлөөлөл болон иргэдийг оролцууллаа. 

Жеффри Эпштейний хэргийн ил болгосон баримтад Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгын нэр 81, Ц.Элбэгдоржийн нэр 46 удаа тус тус дурдагдсан. Х.Баттулга Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялахад нь тусалсан Эпштейнд талархал илэрхийлж байсан бол Ц.Элбэгдорж Ж.Эпштейнтэй 2013 оны есдүгээр сарын 23-нд уулзаж байсан нь уг баримтад тодорхой бий.

УИХ-ын гишүүн, сонсгол даргалагч Б.Баярбаатар иргэдийн төлөөллийг нэг цагийн хугацаанд чөлөөтэй яриуллаа. Иргэдийн ярьж буй зүйлийг тоймловол "Оюутолгой төслийг зогсоо, Ц.Элбэгдоржийг барьж хорь, Монгол охидыг бэлгийн мөлжлөгт зуучилсан, Ц.Элбэгдорж гадаадын гэмт бүлэглэл ирэх үүд хаалга нээсэн, цар тахлын эсрэг вакцин хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг" гэх мэт сонсголын сэдэвтэй холбоогүй зүйл ярьж байна. 

Сонсголыг хэрхэн зохион байгуулах нь УИХ-ын гишүүн Б.Баярбаатарын бүрэн эрх. Гэвч хууль тогтоох дээд байгууллагын нэр барьж иймэрхүү байдлаар сонсгол зохион байгуулж, дээрх "галзуу" үг хэлэх боломжоор хангаж өглөө.

ФОТО:

Энэ үеэр малын гоц халдварт өвчинтэй холбоотой асуудал ба вакцины талаар Шадар сайд, Улсын онцгой комиссын дарга Н.Номтойбаяр дараах мэдээллийг өглөө. 

Улсын онцгой комиссын дарга Н.Номтойбаяр "Шүлхий өвчний Сат-1 хэв шинжтэй холбоотой асуудал өнгөрсөн хугацаанд гарсан. 

Өнөөдөр хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа эрх зүйн орчинд шийдвэр гаргах цаг хугацаа их орж байна.

Зөвхөн вакцин худалдан авахад 1.5 тэрбум төгрөгийг шийдэх гэж хоёр долоо хоног зарцуулдаг. Мөнгөө шийдсэний дараа тээвэр ложистикийн асуудал гардаг. Харамсалтай нь Сат-1 шүлхий өвчин гарахад тухайн өвчинд тохирсон вакцин дэлхийд байгаагүй.

БНХАУ-д шинээр вакцин үйлдвэрлэсэн байсан бөгөөд вакцин гармагц бид худалдаж авсан.

Вакцин гарах хүртэл 32 хоногийн алдагдал хүлээсэн. Энэ хугацаанд 4,167 толгой мал хорогдсон байдаг. Улмаар толгой мал бүрийн зах зээлийн үнэлгээг тооцоолж нөхөн олговор олгосон. Үүнд 6 орчим тэрбум төгрөгийг зарцуулсан байдаг. 

Хорио цээр тогтоосон бөгөөд бензин тос, хүн хүчний зардал гэх мэтчилэн нийт зардал 20 орчим тэрбум болж байгаа.

Холбогдох хууль дүрэм журамд тун ойрын хугацаанд томоохон өөрчлөлт оруулахгүй бол зөвхөн шийдвэр гаргах гэж цаг хугацаа алдсанаас үүдэн түүнээс их хэмжээний хохирол амсаж байгаа.

Өнөөдөр Био комбинатад очиж ажиллана. УОК малын гаралтай өвчтэй холбоотой асуудал дээр голлон хуралдаж байна. Дараа нь эрэмбээрээ дулаан эрчим хүчтэй холбоотой асуудал дээр хуралдаж байгаа" гэлээ. 

Үргэлжлүүлэн "Ямааны годрон өвчний асуудал гарахад манайд вакцин нь байгаагүй. Дээр дурдсанчлан Сат-1 шүлхий өвчин гарахад мөн вакцин байгаагүй.

Өнөөдөр ямааны годрон өвчинтэй холбоотой 1.5 тэрбум төгрөгийн үнэ бүхий вакцин худалдаж авах шийдвэрийг гаргаж байгаа.

Малын гаралтай янз бүрийн өвчин их гарах нь ээ. Энэ болгонд цаг хугацаа алддаг, вакцин нь байдаггүй асуудлыг цэгцлэх үүднээс Био комбинатын хөгжлийн бодлого төлөвлөлт дээр суух шаардлагатай. 

Өнгөрсөн хугацаанд бид 330 сая орчим ам.долларын мах, махан бүтээгдэхүүнийг гадаад улсад экспортолсон. Тэгэхээр гадаад улстай хийж байгаа эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, худалдааны асуудал ч хөндөгддөг. Малаа эрүүлжүүлэх нь маш чухал.

Малыг эрүүлжүүлэх ажлыг Био комбинатаас эхлэх ёстой.

Улсын хэмжээнд мал тооллогыг технологид суурилсан байдлаар хийхээр Засгийн газар бэлтгэл ажлыг хангаж байна. Ерөнхий сайдаас өгсөн үүрэг даалгаврын дагуу миний бие хариуцан ажиллаж байгаа. Бодит тоогоо мэдэж байж бодитой эдийн засгийн бодлого төлөвлөлтийг гаргана.

Бид нар малаа эрүүлжүүлж байж эдийн засгийн эргэлтэд оруулна. Үүнтэй холбоотойгоор томоохон эрх зүйн асуудлууд гарч ирнэ.

Төрийн хяналт шалгалт суларсантай холбогдуулан гадаадаас эх үүсвэртэй элдэв малын өвчин Монголд орж ирж байна.

Түүнчлэн малчдын хариуцлагагүй байдлаас үүдэлтэй асуудлууд бий. Энэ бүхнийг эрх зүйн орчинд тодорхойлох хариуцлагатай цаг үе иржээ.

Малаа эрүүлжүүлэх эдийн засаг, бизнесийн бүхий л таатай нөхцөлийг төр засаг боломжоороо дэмжих асуудлууд хөндөгдөнө.

Малын гаралтай өвчлөлөөс үүдэлтэй мал хорогдол болгонд татвар төлөгчдийн эх үүсвэр болсон улсын нөөцөөс хэдэн арван тэрбумаар нь алийн болгон авах вэ" гэлээ. 

ВИДЕО: 

Тухайлбал залилах гэмт хэрэгт шалгагдаж байхдаа оргон зайлж, Интерполын "Хөх булант" зар мэдээгээр эрэн сурвалжлагдаж байсан иргэн Б-г Солонгос улсаас албадан авчирсан байна. 

Мөн "Улаан булант" зар мэдээгээр эрэн сурвалжлагдаж, хуурамч бичиг баримт ашиглан иргэдийн үл хөдлөх хөрөнгийг залилж, мөнгө угаах гэмт хэрэгт шалгагдаж байгаад оргон зайлсан иргэн Б, бусдын орон байранд нэвтэрч хулгайлах гэмт хэрэг үйлдээд оргон зайлсан иргэн В нарыг тус тус саатуулан мөрдөн шалгах ажиллагааг үргэлжлүүлж байгааг мэдээллээ. 

Цагдаагийн байгууллагаас Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт гэмт хэрэг үйлдсэнийхээ дараа гадаад улсад оргон зайлсан гэмт этгээдүүдийг олон улсын хэмжээнд эрэн сурвалжлах ажиллагааг идэвхтэй зохион байгуулж байгаа тул гэмт хэрэгт холбогдсон иргэд өөрсдийн сайн дураар Монгол Улсад ирж хууль сахиулах байгууллагуудтай хамтран ажиллахыг анхааруулав.

Бэлгийн хүчирхийлэгч агсан Жеффри Эпштейний хэргийн баримтуудыг АНУ-ын хууль зүйн яам 2026 оны эхээр нийтэд ил болгосон билээ.

Ил болгосон баримтад Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгын нэр 81, Ц.Элбэгдоржийн нэр 46 удаа тус тус дурдагдсан. Тухайлбал Х.Баттулга Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялахад нь тусалсан Эпштейнд талархал илэрхийлж байсан бол Ц.Элбэгдорж Ж.Эпштейнтэй 2013 оны есдүгээр сарын 23-нд уулзаж байсан нь уг баримтад тодорхой бий.

Жеффри Эпштейний хэрэгтэй холбоотой ерөнхий хяналтын сонсголын талаар Л.Пүрэвсүрэн өнөөдөр сэтгүүлчдэд тайлбар өгөв. Тэрбээр Жеффри Эпштейнтэй мэйлээр харьцаж байсан тухай баримт байдаг. 

Гадаад Хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн "Жеффри Эпштейнтэй харилцаж байсан гол хүн нь би. Мэргэжлийн дипломат хүний хувьд ажлаа хийж явсан. Аливаа дипломатч хүн тухайн улсын төр засагтай харилцахаас гадна банк санхүү, урлаг соёлын хүмүүстэй харилцаа тогтоож, мэдээлэл авдаг. Монголын талаар үнэн зөв мэдээлэл өгөх, шийдвэр гаргахад нь нэмэр болдог. 

Үүний дагуу НҮБ-ын Энхтайваны хүрээлэнгийн зохион байгуулсан ажиллагаанд Ерөнхийлөгчтэй хамт оролцсон. 2013 онд НҮБ-ын чуулганы үеэр Энхтайваны хүрээлэнгээс албаны ёсны хүлээн авалтыг Мортимер Цукерман гэх АНУ-ын маш том сонины эзний гэрт зохион байгуулсан. Энэ хүлээн авалтад 30 гаруй орны Гадаад хэргийн сайд, хэд хэдэн орны Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд нар очсон. 

Оройн зоогт Жеффри Эпштейн гэх хүн байсан, анх удаа танилцаж нэрийн хуудсаа өгсөн. Энхтайваны хүрээлэнгийн захирал Ларсон "Энэ хүн АНУ-д маш нөлөөтэй банкир хүн" гэж танилцуулсан. Ларсон нь Норвегийн Ерөнхий сайдын орлогч байсан, эхнэр нь Норвегийн гадаад хэргийн дэд сайд байсан. 

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Жеффри Эпштейнтэй хоёр удаа л уулзсан. Дараа нь Израилийн Ерөнхий сайд Эхкуд Барак гэх хүн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шугамаар оройн зоогт урилаа гээд Жеффри Эпштейний гэрт зохион байгуулсан. Энэ хүн өмнө нь 2014 онд Монголд ирж байсан. 

НҮБ-ын чуулганд жил бүр манай Ерөнхийлөгч нар явдаг. Нью-Йоркийн зочид буудал, рестораны зардал маш үнэтэй. НҮБ-ын байгууллагууд хөрөнгө оруулагч олох үүднээс мөнгө хэмнээд айлын гэрт зохион байгуулдаг. 

Жеффри Эпштейний оройн зоогийн үеэр манай оффист нэг Монгол охин ажилладаг гэсэн. "Ямар сонин юм бэ" гэсэн чинь Буриад эмэгтэй ороод ирсэн. Тэр Буриад эмэгтэй дараа нь над руу "Би Жеффри Эпштейнээс таны мэйлийг авсан юм. Хятадын их сургуульд ороход надад тодорхойлолт бичиж өгөөч" гэж мэйл явуулж байсан. 

Өнөөдрийн сонсгол удирдаж буй гишүүн бодит бус мэдээллийг олон нийтэд өгөөд байгаа нь харамсалтай. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж болон бидний зүгээс ямар нэгэн байдлаар эмэгтэйчүүд, хүүхдийн асуудлаар юм яриагүй.

Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийг уул уурхайн талаар ярьсан гэнэ. Жеффри Эпштейн чинь Монголын талаарх ойлголт асар сул хүн байсан. Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж Монголын түүх, Чингис хааны талаар ярьж өгсөн. Өөрөө ч гэсэн "Би тоонд сайн болохоос биш түүхийн талаар ямар ч ойлголтгүй" гэдгээ хэлсэн. Анхны уулзалтын дараа "Би Монгол Улсад очиж үзмээр байна" гэхэд нь "Ерөнхийлөгч тэгээрэй" гэсэн юм билээ. Үүний дагуу би "Ерөнхийлөгч таны урьсан шүү" гэж дипломат протокол бичсэн. 

Жеффри Эпштейнтэй Монголд явагдаж буй уул уурхайн төслийн талаар ямар ч яриа болж байгаагүй. Би нэг удаа уулзахдаа "Монголд хөрөнгө оруулалт татахын тулд яах ёстой вэ" гэж асуухад "Баян хүмүүсийг олж хөрөнгө татахын тулд татварын таатай нөхцөл олгодог юм шүү" гэсэн ерөнхий зүйл ярьсан. 

Мөн Давост болсон уулзалт гэж яригдаж байна. Энэ уулзалтыг НҮБ-ын Энхтайваны хүрээлэнгээс зохион байгуулсан. Энхтайваны хүрээлэнгийн хүмүүс Ерөнхийлөгчтэй уулзахдаа тусалж дэмжих хэрэгтэй зүйл юу байгаа талаар ярьж байсан. Харин Ерөнхийлөгчийн зүгээс "Бид уул уурхайгаас мөнгө олоод байгаа ч зарцуулж сураагүй. Урт хугацаанд ард олонд үр ашигтай зарцуулах талаар Норвегийн туршлага хэрэгтэй байна" гэж хэлсэн. 

Энэ үеэр Австралийн Ерөнхий сайд асан Кевин Радд "Танайд уул уурхайн томоохон компаниуд орж ирээд ашгаа л бодно уу гэхээс та нарыг бодохгүй шүү" гэж хэлж байсан. 

Би 2013, 2015, 2016 онд Жеффри Эпштейнтэй уулзаж байсан. Мэйл бол байнга бичиж байсан. Иймэрхүү хүмүүс гадаадын өндөр албан тушаалтай хүмүүстэй нотолж, цаанаа нөлөөтэй хүн шүү гэж харуулдаг. Түүнээс биш яг тийм нарийн зүйл ярьж байсан зүйл байхгүй. 

Би хавраас хойш сонсгол болохыг мэдээд намайг дуудах байх гэсэн боловч дуудсангүй. Сайн дураараа өчигдөр утастаад намайг яагаад дуудаагүй вэ гэж асуухад "Бүртгэл нь дуусчихсан. Гэрч дуудах ёсгүй" гэсэн. Өнөөдөр арга ядаж Г.Ганбаатар гишүүн рүү утастаж Төрийн ордонд орж ирлээ. 

Сонсгол зохион байгуулахыг дэмжиж байна. Гэтэл гол харилцаж, мэйл бичиж байсан намайг гэрчээр дуудаж асуулт асуугаагүйд харамсалтай байна. Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийг ч гэрчээр урьсангүй. Ерөнхийлөгч дураараа явж байдаг хүн биш. АНУ-ын талын харуул хамгаалалттай, төрийн протоколтой явдаг. Жеффри Эпштейний гэрт нэг цагийн хугацаатай хоол идээд гарсан.

Миний бичсэн мэйлүүд интернетэд нээлттэй байгаа. Ерөнхийлөгчийн зөвлөх байхдаа албан ёсны хаягаас бичиж байсан мэйлийг устгачихсан. Гэхдээ АНУ-ын Хууль зүйн яаманд миний бичсэн мэйл байгаа. Монголын талд байхгүй.

Би ажлаа өгөхдөө "Энэ мэйлийг байлгаж байгаарай, Монгол төрийн ажлын архив юм шүү" гэсэн боловч устгачихсан байсан" гэв.

Дэд сайд Б.Мөнхтамир өмнө нь Монголын Иргэний Агаарын Тээвэр(МИАТ) ТӨХК-ийн Гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байв. 

Харин 2025 оны арванхоёрдугаар сард Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн дэд сайдаар томилогдон, "COP17" олон улсын бага хурлыг зохион байгуулах багт орж ажилласан туршлагатай.

 

iPhone 18-ын урьдчилсан бүртгэл 09/30-ны өдрөөс эхэлсэн бөгөөд бүртгэлээ баталгаажуулсан хэрэглэгчид Midnight Launch-д хүрэлцэн ирж шинэ iPhone 18-оо хамгийн эхэнд гар дээрээ авах юм.

Харин урьдчилсан бүртгэл хийж амжаагүй хүмүүс газар дээрээс шууд худалдан авалт хийх боломжтой. Мөн нээлтийн үеэр худалдан авалт хийсэн хүн бүр азтан шалгаруулах сугалаанд оролцож, iPhone Duo – 1 азтан, MacBook Neo – 1 азтан, Apple Watch – 1 азтан тодрох юм.

 

Урьдчилсан бүртгэлд хамрагдаж амжаагүй болон нээлтийн өдөр худалдан авалт хийх боломжгүй байсан хэрэглэгчдэд зориулсан урамшуулал мөн үргэлжилнэ. Тодруулбал, нээлтийн өдрөөс хойших эхний 3 хоногт Apple-ийн албан ёсны борлуулагч дэлгүүрүүдээс iPhone 18 худалдан авсан хэрэглэгчдээс 40 сая төгрөгийн шагналын 1 азтан, Apple Watch-ийн 18 азтан тодрох юм.

Мөн эхний 500 худалдан авагч AirPods 5 олгох бөгөөд шинэ iPhone 18-ыг Shield+ хамгаалалтын үйлчилгээний хамт авах нөхцөл бүрдэж байна. Тус үйлчилгээнд дэлгэц болон арын шил тус бүрийг нэг удаа солих эрх, нэг жилийн нэмэлт баталгаа багтсан.

 

Иймд шинэ iPhone 18-оо Монголд хамгийн түрүүнд гар дээрээ авахын зэрэгцээ нээлтийн үеийн онцгой урамшуулал, азтан шалгаруулалтад хамрагдахыг хүсэж байгаа хэрэглэгчдийг өнөө орой болох Midnight Launch арга хэмжээнд хүрэлцэн ирэхийг урьж байна. PC Mall Баянзүрх салбар болон PC Mall Энканто Центро салбар дээр болох нээлтийн үйл ажиллагааг зорин ирж, шинэ iPhone 18-ын эхний хэрэглэгчдийн нэг болоорой.

 

1. СУРАЛЦАХ, СУДАЛГАА ХИЙХ ЧИГЛЭЛ

Дараах чиглэлээр өргөдөл гаргах боломжтой. Үүнд:

• Байгалийн шинжлэх ухаан;
• Техникийн шинжлэх ухаан;
• Анагаах ухаан, эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан;
• Хөдөө аж ахуйн шинжлэх ухаан;
• Нийгмийн шинжлэх ухаан;
• Хүмүүнлэгийн ухаан;
• Урлаг

2. ТЭТГЭЛГИЙН ТӨРӨЛ, ХУГАЦАА

• Улирлын болон нэг жилийн хугацаатай тэтгэлэг;
• Судалгааны тэтгэлэг;
• Тэтгэлгийн үндсэн хугацаа: 1 - 9 сар хүртэл байна;

3. ХАМРАГДАХ ЗОРИЛТОТ БҮЛЭГ

• Докторын хөтөлбөрт суралцаж буй оюутан;
• Докторын зэрэг горилогч;
• Докторын зэрэг хамгаалсан судлаач, постдок судлаач.

4. ТЭТГЭЛЭГТ БАГТАХ ЗАРДАЛ

• Сарын тэтгэмж 1,300 евро олгоно.
• Байр болон эрүүл мэндийн даатгалын асуудлаар зарим ложистикийн дэмжлэгийг үзүүлнэ. Тэтгэлэгт шалгарсан иргэн холбогдох зардлыг бүрэн хариуцна.
• Австри Улсад зорчих аяллын баримтыг үндэслэн 1,200 евро хүртэлх хэмжээний замын зардлын дэмжлэг авах боломжтой.

5. ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА

• Австри Улсаас бусад улсад докторын хөтөлбөрт суралцаж буй;
• Австри Улсад судалгаа хийх, цаашид академик карьер хөгжүүлэх зорилготой бөгөөд Австри Улсаас бусад улсын их, дээд сургуульд 2025 оны 9 дүгээр сарын 30-наас хойш суралцаж төгссөн;
• Австри Улсаас бусад улсын их, дээд сургууль, судалгааны байгууллагад судлаачаар ажиллаж буй постдок судлаач;
• Өргөдөл гаргагч нь тэтгэлэг эхлэхээс өмнөх сүүлийн 6 сарын хугацаанд Австри Улсад амьдарч, суралцаж, судалгаа болон академик үйл ажиллагаа эрхлээгүй байх;
• 35 хүртэлх насны буюу 1991 оны 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс хойш төрсөн иргэн өргөдөл гаргана;
• Англи болон/эсхүл герман хэлний ахисан түвшний мэдлэгтэй байна;

Тэтгэлгийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг https://grants.at/en/ холбоосноос авч, бүртгэлийг зааврын дагуу баталгаажуулна уу гэж Боловсролын Яамнаас мэдээлэв.

 

Манай улс

• 2025 онд нийт 847,170 жуулчин хүлээн авсан.
• 2026 оны аравдугаар сарын 6-ны байдлаар 856,636 жуулчин хүлээн авчээ. Энэ нь өнгөрсөн оны амжилтыг 9,466 жуулчнаар ахиулсан үзүүлэлт болов. 

Ингэснээр нэг сая жуулчин хүлээн авах зорилтын 85.7 хувьд хүрч, зорилтоо биелүүлэхэд 143,364 жуулчин хүлээн авах үлдээд байгааг мэдээллээ. 

Оны эхнээс ирсэн жуулчдын тоогоор ОХУ, БНХАУ, БНСУ тэргүүлж байна.

АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио өчигдөр уг ажилтны үхэлтэй холбоотой дэлгэрэнгүй мэдээллээ хуваалцахыг Оросын талд уриалсан бол ерөнхийлөгч Дональд Трамп нөхцөл байдлыг анхааралтай ажиглаж байгаагаа мэдэгдсэн.

Харин Оросын эрх баригчид үүнийг тахал дэгдээгүй, лабораторийн ажилтан эмэгтэй “тодорхойгүй шалтгаантай уушгины үрэвслийн улмаас” нас барсан гэж мэдээлж байгаа.

Тэгвэл АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп удахгүй энэ асуудлаар ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путинтэй утсаар ярих гэж байгаагаа мэдээлжээ.

Цагаан ордонд сэтгүүлчидтэй уулзах үеэр нэг сэтгүүлч түүнээс Путинтэй энэ асуудлаар ярилцсан эсэхийг асуухад “Би утсаар ярихаар төлөвлөсөн. Тун удахгүй” гэж хариулсан байна.

Үүссэн нөхцөл байдлыг АНУ-ын тагнуулын албад судалж байгаа эсэхийг асуухад Трамп “Бид маш нухацтай хэлэлцэж байгаа. Маргааш гэхэд энэ талаар мэдээлэл өгөх байх” гэж хариулжээ.

The Wall Street Journal сонины мэдээлснээр АНУ-ын төрийн департамент ОХУ-д дипломат шугамаар албан ёсны сануулга (demarche) өгсөн гэнэ.

Тухайлбал эрүүл мэндийн эрсдэлтэй холбоотой мэдээллээ хуваалцахгүй нууцлах нь тус улсын олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлагатай зөрчилдөж байгааг анхааруулсан юм байна.

Эх сурвалж: AFP

Foxt нь хэл сурахыг зөвхөн хичээл үзэх, дүрэм цээжлэх хэлбэрээр бус багштай ярилцах, бусадтай дадлага хийх, сонсох, үзэх, өдөр тутамдаа ашиглах нэг орчинд нэгтгэж байгаагаараа онцлог.

Мөн суралцагчдыг дэлхийн багш нартай холбохын зэрэгцээ Монгол багш нарын мэдлэгийг дэлхийн суралцагчдад хүргэх хоёр талт боломжийг бий болгож байна.

Дэлхийн онлайн хэл сургалтын зах зээл 2024 онд 22.1 тэрбум ам.доллароор хэмжигдэж байсан бол 2030 он гэхэд 54.8 тэрбум ам.долларт хүрэх төлөвтэй байна. Монголд бүтээгдсэн Foxt.app энэхүү хурдацтай өсөж буй зах зээлд өрсөлдөх зорилготой АНУ-д бүртгэлтэй стартап компани болсон байна.

 

“Хүүхэд эх хэлээ дүрэм цээжилж бус, сонсож, ойлгож, харилцаж байж эзэмшдэг.”

Хэл шинжээч Stephen Krashen-ийн Natural Approach болон Comprehensible Input үзэл баримтлал нь ч гадаад хэлийг ойлгогдохуйц хэлний хэрэглээ, бодит харилцаагаар дамжуулан эзэмшихийн ач холбогдлыг онцолдог.

Foxt.app энэ зарчимтай нийцүүлэн багштай бодитоор ярилцах, Live room-д дадлага хийх, богино видео үзэх, AI орчуулга ашиглах, найзтайгаа хамт суралцах боломжуудыг нэг платформд нэгтгэжээ. Онлайн сургалтын өрөө нь дотроо багш сурагч хамт тоглох тоглоомтой, гэрийн даалгавар нь видео эффэкт ашиглаж бичлэг хийх зэрэг шинэ содон үйлчилгээнүүдийг хөгжүүлж байна.

Хүүхдийг багаас нь гадаад хэлтэй “нөхөрлүүлээрэй”

 

Эцэг эхчүүдийн хувьд хүүхдэдээ гадаад хэлийг зөвхөн шалгалт, даалгавар мэтээр ойлгуулахаас илүү багаас нь сонсож, ярьж, харилцдаг өдөр тутмын хэрэглээ болгох нь чухал.

Foxt-оор дамжуулан хүүхдийнхээ түвшин, сонирхолд тохирсон гадаад багшийг сонгож, тогтмол ярилцах орчин бүрдүүлэх боломжтой. Гол зорилго нь хүүхдийг багаас нь гадаад хэлнээс айдаггүй, ярьж үзэх дуртай, харилцах сонирхолтой болгох юм.

Цэцэрлэг болон бага сургуулийн мэргэжлийн багшийн дипломтой багш нар олон байгаа тул та өөрт тохирох багшийг хайхад л болно.

Найзтайгаа хамт нэг багшаас суралцана — Learn 2gether

 

Ганцаараа сурахаас илүү найзтайгаа хамт сурах дуртай хэрэглэгчдэд зориулсан Learn 2gether боломж Foxt-д нэмэгдлээ.

Хоёр суралцагч нэг багштай нэг хичээлд хамт сууж, харилцан ярилцаж, бие биетэйгээ дадлага хийх боломжтой. Найз, ах дүү, хосууд эсвэл хамтран ажиллагсад ч хамт суралцаж болно.

Монгол багш нараа дэлхийн суралцагчидтай холбогдохыг урьж байна

 

Foxt.app-д одоогоор 3,700 гаруй багш бүртгэгдсэнээс 30 улсын 1,000 гаруй мэргэжлийн багш хичээл орох шалгуурыг биелүүлж онлайн хичээл орж эхлээд байна.

Англи, Солонгос, Япон, Хятад болон бусад хэлний багш нар, мөн гадаад хүмүүст Монгол хэл, математик заах багш нарыг Foxt.app-д үнэ төлбөргүй нэгдэж, багшийн профайлаа үүсгэхийг урьж байна.

Ингэснээр Монгол багш зөвхөн дотоодын суралцагчдаар хязгаарлагдахгүй, өөрийн мэдлэг, ур чадвараа дэлхийн хэрэглэгчдэд хүргэж, онлайнаар орлого олох шинэ боломж нээгдэнэ.

 

Foxt.app-ийн Corporate хэсэг нь байгууллага ажилтнуудынхаа хэлний сургалтыг зохион байгуулахад зориулагджээ.

Компани ажилтнуудаа сургалтад хамруулж, мэргэжлийн багштай хичээллүүлэхээс гадна сургалтын идэвх, зарцуулалт болон ахицыг нэг дороос хянах боломжтой.

Ингэснээр хэлний сургалтыг ажилтны бодит хэрэгцээ, ажлын орчинтой нь уялдуулан зохион байгуулж, байгууллагын хүний нөөцийн хөгжлийн нэг хэсэг болгох боломж бүрдэнэ.

Нэг апп дотор хэл сурахад хэрэгтэй үндсэн боломжууд

 

Foxt-ийн гар утасны апп нь AI түвшин тогтоох шалгалт, дэлхийн багш нараас сонгох, Live room, богино видео контент, AI орчуулга, AI уншлага, AI-тай ярианы дадлага зэрэг боломжийг нэг дор нэгтгэжээ.

Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгч өөрийн түвшнээ мэдэхээс эхлээд багшаа сонгох, хичээллэх, бусадтай ярилцах, өдөр бүр контент үзэж хэлээ ашиглах хүртэлх үйл явцыг нэг платформоос хийх боломжтой.

Монголоос дэлхийд ашиглагдах боловсролын дижитал бүтээгдэхүүн Foxt.app

Stop study Start Speak!

Олон улсын зах зээлд хамтран ажиллах хүсэлтэй компани info@foxt.app хаягаар холбогдоорой.

Энэ төрлийн гэмт хэрэгт холбогдон шалгагдсан иргэдийн 69 хувийг 18-35 насныхан эзэлж байна. Хар тамхитай холбоотой гэмт хэргийн нөхцөл байдлын талаар Хар тамхитай тэмцэх албаны чиглэлийн ахлах мөрдөгч, дэд хурандаа Н.Марал-Эрдэнэтэй ярилцлаа.

- Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодистой холбоотой гэмт хэргийн нөхцөл байдал ямар байна вэ?

- 2020 оноос хойш хугацааны нөхцөл байдлыг ажиглахад мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодистой холбоотой гэмт хэрэг өсөж байна. Жишээлбэл өнгөрсөн жил бүртгэгдсэн гэмт хэргийг энэ оны эхний найман сард бүртгэгдсэн гэмт хэрэгтэй харьцуулбал 2.5 дахин өссөн.

Цар тахлын жилүүдэд хөл хориотой байсан болохоор гэмт хэргийн гаралт бага байсан түүнээс хойш жил ирэх тусам гэмт хэргийн гаралт нэмэгдэж, хэрэглэгчийн нас залуужиж байна. Эрүүгийн хуулийн 6.2 дугаар зүйлд зааснаар 14 насанд хүрсэн иргэнд энэ төрлийн гэмт хэрэгт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх хууль эрх зүйн зохицуулалттай. Манай байгууллага дээр 14-өөс дээш насны хүмүүс шалгагдаж байна.

Аливаа төрлийн гэмт хэрэг дээр иргэд цагдаагийн байгууллагад дуудлага мэдээлэл өгсний дагуу очиж шалгадаг. Харин хар тамхитай холбоотой гэмт хэргийн талаарх дуудлага мэдээлэл хэзээ ч иргэдээс ирдэггүй. Бид өөрсдөө илрүүлэх, харилцааг тогтоох чиглэлээр ажиллагаа явуулдаг.

Аль нэг иргэнээс "би хар тамхи хэрэглээд байна" гэсэн дуудлага мэдээлэл ирснээр энэ төрлийн гэмт хэрэг илэрдэггүй. Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисын хууль бус эргэлт нь далд хэлбэрээр үйлдэгддэг бөгөөд гэмт хэрэгт холбогдсон хүмүүс ихэнхдээ өөрсдөө хэрэглэгч байдаг тул цагдаагийн байгууллагад сайн дураараа хандах нь ховор юм.

Сүүлийн үед эцэг эхчүүд, эхнэр нөхрүүд хажуудаа байгаа хүнээ анзаарч мэдсэн тохиолдолд манай байгууллагад ханддаг болсон. "Энд сэжигтэй тохиолдол байна", "Манай гэрт ийм зүйл байна, шалгуулъя" гэж хандсан дуудлага мэдээлэл бий.

- Энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй нүүр тулж ажилладаг хүний хувьд өсөх болсон шалтгааныг хэрхэн дүгнэж байна вэ? 

- Хар тамхи хэрэглэсэн хүмүүстэй харилцдаг хүний хувьд хэлэхэд иргэдэд энэ талын мэдлэг мэдээлэл хомс байна. Хэн нэгэнд уруу татагдаж, бусдыг даган дуурайх, хар тамхи хэрэглэвэл гоё харагдана гэсэн ойлголт байгаагийн улмаас хүүхэд залуус гэмт хэрэгт татагдан ордог.

Нэг найз нь "хэрэглээд үз л дээ гоё" гэхээр хэрэглээд үзчихдэг. Ингэснээр тухайн хар тамхи биед нь дасал болоод дотроос нь дахин хэрэглэхийг шаардаж эхэлдэг. Цаашид үүсэх хор уршгийг хүүхэд, залуус сайн тунгааж бодохгүйгээр хэрэглэж үзээд байна. Хэрэв мэдлэг мэдээлэлтэй болчихвол донтолт ямар эрсдэлтэйг ойлгоно.

Ялангуяа 14-25 насны залууст ар гэрийн хараа хяналт маш чухал. Эцэг эхийн хараа хяналт сулраад эхлэхээр хүүхэд залуус уруу татагдаж, янз бүрийн зүйл хэрэглэх магадлалтай. 

Ихэвчлэн гэр бүл салсан, эмээ өвөө дээрээ өссөн, эцэг эх нь гадаадад амьдардаг гэх мэт орчинд амьдардаг хүүхэд, залуус хар тамхинд орох магадлалтай байна.

Гэхдээ хувь хүний ухамсар, төлөвшил тодорхой хэмжээнд нөлөөлнө. "Үгүй" гэж хэлэх сэтгэл зүйн дархлаа суулгах, өөрийгөө хамгаалах чадвартай болгон төлөвшүүлэхэд эцэг эх, асран хамгаалагчдын оролцоо нэн чухал юм. Мөн цахим орчин эрчимтэй хөгжсөн өнөө үед гадаад хэлний мэдлэгтэй залуус интернэтээс буруу мэдээлэл авч, түүнийгээ даган дуурайх явдал гарч байна.

Мөн насанд хүрсэн хүний амьдралд анхааруулах хандуулах асуудал их, мансууруулах бодис сонирхох хэрэгцээ гардаггүй.

30-аас доош насныхан гэхээр амьдралд санаа зовох асуудал бага, хүнтэй суугаагүй, чөлөөт цаг ихтэй байдлыг далимдуулж янз бүрийн зүйл сонирхож үзэх сэтгэхүйтэй байдаг. Нэг удаа туршиж үзэх, үеийн найз нөхдөдөө уруу татагдах магадлалтай сэтгэл зүй дээр хар тамхи зардаг хүмүүс тоглолт хийдэг.

- Монгол Улсад хар тамхийг хуулиар хориглодог. Гэхдээ нэгэнт улсын хилээр ороод ирчихсэн зүйлийг хүүхэд залууст санал болгоод байгаа тэр бүлэглэлийг илрүүлэх тал дээр танай алба хэрхэн ажиллаж байгаа вэ? 

- Манай улсад байсан уу эсвэл гадаадаас орж ирсэн үү гэдгээс үл хамаарч тухайн бодисыг хэн нэгэн олж аваад хүмүүст санал болгодог. 

Нэг хэрэглэгчийг бариад авсны дараа мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж, тухайн бодисыг хаанаас, хэзээ, хэнээс ямар хэмжээтэй олж авч хэрэглэсэн, дансны мэдээлэл, харилцаа холбооны хэрэгслээр хэнтэй холбогдсоныг шалгадаг.

Энэ төрлийн гэмт хэрэгт гадаадын иргэн холбогдсон тохиолдол байгаа ч цөөхөн. Ихэвчлэн монголчууд нэг нэгэндээ зарж борлуулж, санал болгодог. Хар тамхийг гэр бүлээрээ зарж борлуулдаг болчихсон бүлэг этгээдүүд шүүхээр ял авч байсан. Манай улс хар тамхийг дамжин өнгөрүүлэгч байж байгаад 2014 оноос хэрэглэгч орон болсон.

Бид зөвхөн нэг хэрэглэгчийг илрүүлэхээс илүүтэйгээр улсын хилээр оруулж ирж худалдан борлуулж буй зохион байгуулалттай гэмт бүлэг, сэжигтэй этгээдүүдийн үйлдлийг таслан зогсоох зорилготой ажилладаг.

Тухайлбал гадаад улсаас мансууруулах бодис илгээсэн болон мөрдөн шалгах явцад оргон зайлсан этгээдүүдийг Интерполын шугамаар олон улсад эрэн сурвалжилж, хууль эрх зүйн харилцан туслалцаа үзүүлэх гэрээний үндсэн дээр гуравдагч улсаар дамжуулан 2024 оноос хойш 20 этгээдийг эх орондоо шилжүүлэн авчирч мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулсан.

"Манай улсад мансууруулах эмийн асуудал хүүхэд залуусын дунд 2020 оноос хойш маш элбэг болсон"

- 14-25 хүртэлх насны иргэд мансууруулах эмийг ихэвчлэн яаж хэрэглээд байна вэ?

- Мансууруулах эм гэдэг том асуудал байна. "Мансууруулах бодис" гэхээр зөвхөн ургамал эсвэл цагаан өнгийн нунтаг бодис байдаг гэх ойлголт хуучирсан. Мансууруулах эмийн асуудал манай улсад 2020 оноос хойш хүүхэд залуусын дунд маш элбэг болсон.

Булчин суллах, өвчин намдаах гэх мэт эмийн санд зарж байдаг эмийг хүүхэд залуус хуурамчаар жор үйлдэж, хүний нэрийн өмнөөс авч байна. Өвчин намдаах, булчин суллах эмийг урвуулж, тунг нь хэтрүүлж хэрэглэхээр төв мэдрэлийн системд нөлөөлж эхэлдэг.

Тухайлбал өрхийн эмнэлгийн жор, эмчийн тамга тэмдгийг ашиглан хуурамчаар жор бичиж авсан тохиолдлууд илэрсэн. Үүний улмаас хүний цус бохирдох, судас бөглөрөх, улмаар гар хуруугаа тайруулах эсвэл амь насаа алдах ноцтой үр дагавар гардаг. Үүнтэй холбоотойгоор бид холбогдох байгууллагуудтай тогтмол хамтран ажилладаг.

Мөн мансууруулах эмийн тунгаа хэтрүүлж хэрэглэснээс болж амь насаа алдах асуудал гардаг. Миний мэдэж байгаагаар мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисоос үүдэж найман хүн нас барсан бүртгэл бий.

- Эмийн санд зарагддаг өвчин намдаах үйлчилгээтэй эмийн худалдаанд хяналт тавих боломжтой юу. Өөр зорилгоор авч буй үйлдлийг таслан зогсоохын тулд яах ёстой вэ?

- Жороор олгодог өвчин намдаах үйлчилгээтэй эмүүд нь Эрүүл мэндийн яаманд бүртгэлтэй, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байдаг ч үүнийг залуус мансууруулах, харин зарим этгээд ашиг олох  зорилгоор урвуулан ашиглаж байна.

Өмнө нь жоргүй олгодог байсан зарим өвчин намдаах үйлчилгээтэй эмийг бид холбогдох байгууллагуудад хандаж эмчийн жортой олгодог болгосон. Мөн энэ төрлийн эм борлуулдаг эмийн сан, ханган нийлүүлэх төвүүдэд тогтмол хяналт шалгалт хийж байна. Түүнчлэн Монгол Улсад дотооддоо хориглосон эмийн жагсаалтгүйгээс энэ төрлийн гэмт хэрэгт ажиллагаа явуулахад зарим тохиолдолд хүндрэл гардаг.

"Гадаадад амьдардаг атлаа Монгол руу мансууруулах бодис илгээдэг манай улсын иргэд байдаг"

- Хар тамхины нийлүүлэлт талаасаа ихэвчлэн аль улсаас орж ирдэг вэ? 

- Зүүн өмнөд Ази болон Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс, Бүгд Найрамдах Турк Улс, ХБНГУ, Нидерланд зэрэг улсаас ачаа тээш, олон улсын карго илгээмж ашиглан улсын хилээр нэвтрүүлсэн хэргүүд бүртгэгдсэн. Үүнтэй холбоотойгоор тагнуул, гаалийн байгууллагатай хамтран хилийн бүс орчимд арга хэмжээ зохион байгуулж, илрүүлэх таслан зогсоох арга хэмжээ авдаг.

Сүүлийн жилүүдэд Турк улсаас мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт төрлийн бодис их хэмжээгээр орж ирсэн. Улсын хилээр орж ирэнгүүт нь таслан зогсоовол хор уршиг багатай. Тухайн хар тамхи олон хүнд худалдаалагдахаас өмнө таслан зогсоохын төлөө ажилладаг. 

Манайх хүн ам цөөнтэй орон. Гадаад улсад хямдхан байдаг зүйл манай улсад орж ирэхээрээ үнэтэй зарагддаг. Монголчууд ашиг олох зорилгоор мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг худалдан борлуулсан тохиолдлууд бий.

Хар тамхийг улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлж, худалдаалдаг хүмүүс ихэвчлэн өөрсдөө хэрэглэдэггүй, ашиг олох зорилгоор оруулж ирсэн байдаг. Хэрэгт холбогдон шалгагдаж буй хүмүүсийн судалгааг нарийн гаргаж харахад зарж борлуулдаг бүлэг зохион байгуулалтад орчихсон хүмүүс байна. Ийм хүмүүсийн дунд янз бүрийн этгээдүүд байдаг учраас ашиг сонирхлын асуудал яригддаг.

Гадаадад амьдардаг атлаа Монгол руу мансууруулах бодис илгээдэг манай улсын иргэд байдаг. Гадаадад ажиллаж амьдардаг мөртлөө Монгол руу явуулдаг, ирсэн бодисыг тосож авдаг этгээдүүдийг бүлэг зохион байгуулалттай гэж тодорхойлно. Тэднийг Интерполийн журмаар эрэн сурвалжилж байгаа газрыг тогтоон, авчирч эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэдэг. 

- Монголд хар тамхи зардаг этгээдүүдийн олж буй ашиг, зах зээлийн цар хүрээг мөнгөн дүнгээр илэрхийлсэн судалгаа байдаг уу? 

- Зарим нэг нарийвчилсан мэдээллийг мөрдөн шалгах ажиллагааны нууцлалын хүрээнд дэлгэрэнгүй мэдээлэх боломжгүй юм.

Улсын хүн амын төвлөрөл нийслэлд байдаг. Хөдөө орон нутагт энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдэгдэх нь цөөхөн. Улаанбаатар хотын газар нутгийн хэмжээ бага. Энэ жижиг газрын хаана нь гэмт хэрэг гардгийг зарлаж мэдээлбэл бидний хяналт тавих, гэмт хэрэгтэй тэмцэх, таслан зогсоох ажилд сөргөөр нөлөөлнө. Гэмт хэрэг үйлдэж буй хүмүүс баригдахгүйн тулд зугтаана, байршлаа солино. 

- Манай улсыг дамжин өнгөрүүлэгч байснаа үйлдвэрлэгч орон болсон гэх яриа бий. Энэ бодитой юу? 

- Манайх үйлдвэрлэгч орон биш. Одоогийн байдлаар Монгол Улсад мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис үйлдвэрлэсэн гэх тохиолдол бүртгэгдээгүй.

Энэ оны эхний найман сарын байдлаар хар тамхитай холбоотой 430 хэргийг илрүүлсэн бөгөөд энэ төрлийн гэмт хэрэгт 13-17 насны гурав, 18-25 насны 51, 26-35 насны 53 хүн холбогдсон.

- Өнгөрсөн хугацаанд хэр хэмжээний мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хурааж авсан бэ. Хурааж авсан бодисыг яадаг вэ?

- 2026 он гарснаас хойш нийт 85,303 хүн нэг удаад хэрэглэх хэмжээний мансууруулах бодисыг хураан авсан. Хурааж авсан мансууруулах бодисыг шинжилгээний байгууллагад хүргүүлж ямар бодис болох талаар шинжээчийн дүгнэлт гаргуулна. Оролцогчдод танилцуулж эд мөрийн баримт хадгалах өрөөнд хадгалаад шүүхийн шийдвэр гарсны дараа устгадаг. 

- Телеграмм апликейшнаар дамжуулан хар тамхи зарагддаг гэх мэдээлэл бий. Үүнд ямар арга хэмжээ авч байгаа вэ?

- Телеграммыг ОХУ-аас гаргасан платформ учраас манайхаас хяналт тавих ямар ч боломжгүй.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хураан авсан гар утас, компьютер зэрэг цахим хэрэгсэлд прокурорын зөвшөөрлийн дагуу Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газартай хамтран үзлэг хийж, тоон ул мөрийг илрүүлэх, бэхжүүлэх чиглэлээр цахим мөрдөн шалгах ажиллагааг бүрэн хэмжээнд явуулж байна. Цахим орчин ашиглаж үйлдсэн энэ төрлийн гэмт хэргийг илрүүлж шалгаж байгаа.

"Хар тамхитай холбоотой асуудлыг хяналтаасаа алдсан гэж хэлэхгүй. Ер нь бол хяналттай байгаа"

- Хар тамхитай холбоотой хэргийг манай хуулийн байгууллага хяналтдаа байлгаж чадаж байна уу?

- Жил ирэх тусам хар тамхи хэрэглэдэг хүмүүс болон гэмт хэргийн тоо өсөж байна. Хяналтаасаа алдсан гэж хэлэхгүй. Ер нь бол хяналттай байгаа. 

Энэ төрлийн гэмт хэрэг хэзээ ч бүрэн гүйцэд арилахгүй. Дахин гарахгүй гэж боломжгүй. Хүн байгаа цагт үйлдэгдэх нь ойлгомжтой. Хуулийн байгууллага илрүүлэх, таслан зогсоох чиглэлээр ажилласаар байх болно. Цаашдаа олон хүн хэрэглэх эрсдэлийг таслан зогсоож илрүүлэх ёстой. Дахиж хүүхэд залуус уруу татагдан орохоос урьдчилан сэргийлж, сургалт сурталчилгаа явуулж байгаа. 

- Энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдсэн хүмүүст хүлээлгэх ялын бодлогыг та юу гэж хардаг вэ? 

- Миний хувьд одоогийн хүчин төгөлдөр үйлчилж, дагаж мөрдөж буй хуулийн ялын бодлого сул гэж боддог. Ял шийтгэл оногдуулахаас гадна донтсон хүнийг албадан эмчлэх тогтолцоог боловсронгуй болгох шаардлагатай. Тухайлбал, манай албанаас энэ онд шүүгчийн захирамжаар 11 иргэнийг албадан эмчилгээнд хамруулж, шинэ туршлагыг нэвтрүүлээд байна.

Өсвөр насны хүүхдүүд газ, цавуу, будаг шингэлэгч үнэрлэж мансуурсан бол Монгол Улсын Зөрчлийн тухай хуулийн 5.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар торж шийтгэх, эсэхүл 7-30 хоногийн хугацаагаар баривчлах шийтгэл оногдуулдаг. НҮБ-ын конвенцод багтсан мансууруулах бодисыг хууль бусаар олж авч хэрэглэсэн тохиолдолд Эрүүгийн хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэдэг. Одоо мөрдөгдөж буй хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах саналаа холбогдох байгууллагуудад хүргүүлсэн.

"Ар гэрийн хараа хяналтгүй хүүхдүүд хэрэглэдэг, зарим нь ялаа эдлээд гараад ирж байна"

- Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэдэг хүрээлэл бидний дунд байдаг болсон байна. Тийм хүмүүсийн ар гэр, ойр дотны хүмүүс хаана хандаж, ямар арга хэмжээ авах вэ?

- Монгол Улсад мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодист донтсон иргэнийг эмчлэх албан ёсны эмнэлэг байхгүй. Гэхдээ эмнэлэг байгуулахаар шат шатны газрууд ажиллаж байгаа. Одоогоор Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвд эмчлүүлдэг.

Эцэг эхчүүд манай байгууллагад хандаад хүүхдээ шинжилгээнд оруулж болно. Тухайн хүүхдийг Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төв болон сэтгэл зүйчтэй холбон уулзуулдаг. Мөн донтолтоос гаргах чиглэлээр хувийн эмнэлгүүд бий. Иймэрхүү байдлаар шат шатандаа яваад эдгэрсэн тохиолдлууд байдаг. 

Ар гэрийн хараа хяналт энэ асуудалд чухал үүрэгтэй. Хүүхдэдээ хяналт тавьж чаддаг эцэг эхчүүд эмчлүүлэхээр сайн хөөцөлддөг. Ар гэрийн хараа хяналтгүй хүүхдүүд хэрэглэдэг, зарим нь ялаа эдлээд гараад ирж байна. Гарч ирээд дахин хэрэглэсэн тохиолдлууд ч байдаг. 

- Хар тамхи хэрэглэсэн атлаа ял авахаас айгаад цагдаад хандаж чадахгүй байгаа хүмүүс энэ ярилцлагыг уншиж байвал юу гэж зөвлөх вэ?

- Айж эмээх хэрэггүй гэж зөвлөмөөр байна. Аль болох эрт холбогдох байгууллагад хандаж энэ асуудлаасаа ангижрах, эрүүл мэндийн тусламж авах нь чухал. Сайн дураараа ирж эмчлүүлэх хүсэлтэй боловч арга замаа мэдэхгүй байгаа бол Хар тамхитай тэмцэх албанд хандаж хамтран ажиллах бүрэн боломжтой.

Мөн манай албаны иргэдэд туслах 11-16 тусгай дугаарт холбогдож зөвлөгөө авах, мөн мансууруулах бодистой холбоотой гэмт хэргийн талаар нэрээ нууцлан мэдээлэл өгөх боломжтой.

Бид тухайн мэдээлэл өгсөн хүний аюулгүй байдлыг хангаж, мэдээллийг нууцалдаг. Энэ төрлийн гэмт хэрэгт хохирогч гэж байхгүй, хэрэглэгч өөрөө хохирогч байдаг.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны хүрээнд яллах, цагаатгах талын нотлох баримтыг давхар цуглуулж тухайн хүн ажил хөдөлмөр эрхлэлт, улсаас авсан гавьяа шагнал, нийгмийн байр суурь, хүмүүжил, хийж бүтээсэн зүйл гэх мэт цагаатгах талын нотлох баримтыг хамтад нь бүрдүүлж, Үндсэн хуульд заасан хүний эрхийг дээдлэн ажилладаг.

- Ярилцсанд баярлалаа.

Хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа ЕХ-ны тэлэлт хариуцсан комиссар Марта Кос ардчилсан үнэт зүйлсийг үл тоомсорлож, шийдвэр гаргах үйл явцыг гацааж болзошгүй удирдагчдаас (Унгарын ерөнхий сайд асан үүний нэг тод жишээ болдог) холбоог хамгаалах тусгай хамгаалалтын арга хэмжээнүүдийн саналыг боловсруулснаа танилцуулжээ.

"Дахиж Виктор Орбан шиг хүн гарах ёсгүй. Хэрэв шинээр элсэгч орнууд хууль дээдлэх ёс, ардчилал эсвэл бидний үнэт зүйлсийн эсрэг үйлдэл гаргавал бидэнд зөвхөн гэрээний долдугаар зүйл (гишүүн улсын санал өгөх эрхийг түдгэлзүүлэх боломжийг олгодог хориг арга хэмжээ)-ээс илүү хурдан үйлчлэх механизм хэрэгтэй болно” гэж Кос тайлбарласан юм.

Мягмар гарагт Косын танилцуулсан төлөвлөгөөний дагуу ЕХ-нд шинээр элссэн аливаа улс 15 жилийн туршилтын хугацааг туулах бөгөөд энэ хугацаанд ардчиллын үндсэн зарчмуудыг зөрчих эсвэл ЕХ-нд үнэнч байх (чин сэтгэлээсээ хамтран ажиллах) зарчмаа зөрчвөл санал өгөх эрхээ хасуулах, эсвэл ЕХ-ны санхүүжилтээс хасагдах эрсдэлтэй болох гэнэ. Энэхүү төлөвлөгөөг батлахын тулд ЕХ-ны бүх гишүүн орны дэмжлэг шаардлагатай.

ЕХ-ны гэрээний 7-р зүйлд ардчилсан үнэт зүйлсийг "ноцтой бөгөөд байнга зөрчсөн" тохиолдолд гишүүн улсын санал өгөх эрхийг хасахыг зөвшөөрдөг. Гэвч Польш, Унгар улсуудын өмнөх засгийн газруудын үед ардчиллаас ухарч буй тухай удаан хугацаанд яригдаж байсан ч энэхүү арга хэмжээг хэзээ ч хэрэгжүүлж байгаагүй.

Гол шалтгаан нь Төв Европын холбоотон энэ хоёр улс бие биеэ хамгаалахын тулд хориг тавих эрхээ (veto power) ашигладаг байсантай холбоотой.

Харин шинэ саналын дагуу ардчиллын стандартыг зөрчсөн тохиолдолд гишүүн орнуудын санал өгөх эрхийг түдгэлзүүлэх болон бусад шийтгэл оногдуулах босго нь өмнөхөөсөө намхан байх гэнэ.

ЕХ-ны албан тушаалтан "Энэ бол томоохон шинэчлэл бөгөөд тэлэлтийг эсэргүүцдэг орнуудын иргэдэд хүргэх чухал мессеж юм. Өөрөөр хэлбэл тэлэлтийн дараа ямар нэг асуудал үүссэн ч бидэнд маш хүчтэй хамгаалалтын тогтолцоо бий гэдгийг харуулж байна" гэж тайлбарлажээ.

2022 оны хоёрдугаар сард Украины эсрэг эхэлсэн эзлэн түрэмгийлэх дайн нь удаан хугацаанд зогсонги байдалд байсан ЕХ-ны өргөжин тэлэх үйл явцад шинэ уур амьсгал оруулсан юм. Оросын халдлагаас хойш хэдхэн хоногийн дотор Украин, Молдов улсууд ЕХ-нд элсэх хүсэлтээ гаргасан бөгөөд нийт 17.4 сая хүн амтай, Орос болон Хятад улс нөлөөгөө тогтоохын төлөө өрсөлдөж буй Баруун Балканы орнуудыг ЕХ-нд элсэх үйл явцыг эрчимжүүлэхэд түлхэц болсон билээ.

ЕХ-ны гишүүн 27 улс шинэ гишүүн элсүүлэх асуудлаар санал нэгтэй шийдвэр гаргах шаардлагатай байдаг ч Франц, Чех зэрэг улсуудын сонгогчдын дунд энэ тал дээр эргэлзээ, үл итгэх байдал өндөр хэвээр байгаа юм.

Гэсэн хэдий ч Кос өргөжин тэлэх үйл явц улс төрийн хувьд боломжтой гэж үзэж буйгаа илэрхийлжээ. Тэрбээр Орос, Хятад улсуудыг "манайд элсэхээр зорьж буй улсуудыг өөртөө татахыг оролдож буй, гаднаас сөрөг нөлөө үзүүлэгч хүчнүүд" хэмээн нэрлэсэн байна.

Өргөжин тэлэх үйл явцыг "бидний стратегийн ашиг сонирхол" гэж тодорхойлсон Кос "Хэрэв бид хөрш орнуудаа өөртөө нэгтгэж чадахгүй бол өөр хэн нэгэн гарч ирээд тэдгээр улсуудыг бидний эсрэг зэвсэг болгон ашиглах болно" гэж хэлсэн юм.

Жишээ нь Орос улс нэр дэвшигч улс орнуудыг Европын замаас нь буцаахын тулд "сая саяар хөрөнгө зарцуулсан" талаар тэр онцлохдоо Молдов болон Армени улсад болсон сонгуулийн үйл явцыг  жишээ татсан байна.

Харин Хятад улсын хувьд хөрөнгө оруулагчийн хувиар эдийн засгийн хүчээ ашиглан улс орнуудад нөлөөлдөг болохыг Кос тайлбарлажээ.

Эх сурвалж: The Guardian

Хүн төрөлхтний хамгийн том эндүүрлийн нэгийг дайн хэмээн харуусан бодно. Учир нь дайн гэдэг үгээр бид хоёр талыг, ялалт ба ялагдлыг, эх орон болоод дайсныг, ерөөс ертөнцийг дэндүү цэвэрхэн зааглан хуваачихдаг гэмтэй. Харин тэр заагийн цаана яг адилхан айж, өлсөж, гэрээ санагалзсан хүмүүс бий.

Би хувьдаа дайныг зөвхөн хар цагаанаар ойлгохыг хүсдэггүй. Заримдаа хүн эх орноо хамгаалахын тулд зэвсэг барина. Заримдаа хүчирхийллийн эсрэг хүч хэрэглэхээс өөр аргагүй нөхцөл ч үүснэ. Магадгүй ёс суртахууны жинхэнэ сорилт дайны цагт л ирдэг байх. Энх цагт сайхан сэтгэлтэй байх амархан. Харин чиний эсрэг зогсож буй хүнийг үзэн ядахыг бүгд шаардаж байхад, тэр хүний дотор өөртэйгөө адилхан нэгэн амьдрал оршин буйг олж харж чадах эсэх нь хүний мөн чанарыг шинжиж хүчрэхгүй гээд надад чадвал хэл л дээ.

Тэгээд ч дайн дууссаны дараа хамгийн хачирхалтай зүйл эхэлдэг биз ээ.

Нэг нь шархаа тээж үлдэнэ. Нөгөө нь үзэн ядалтаа тээж хоцорно. Өөр нэг нь өршөөлийг цэцэглүүлэн амьдралаа цааш үндэслүүлнэ. Дайн дуусдаг. Гэвч дайн дууссанаар хүний дотоод дайн төгсчихдөггүй ажээ. Буун дуу намжиж, төмөр замын зүдрэнгэ цуваа зогсож, алс тэртээ ялсан талын туг салхинд намиран, айдас тээн ялагдсан цэргүүд зэвсгээ хураалгасан тэр өдрөөс хойших хүмүүсийг “амьд үлдэгсэд” хэмээн нэрийдэж болох л. Гэвч амьд үлдэнэ ээ гэдэг нь амьдрахтай адил зүйл биш аж. Дайн хүний биеийг хөнөөдөг шигээ хүний дотор бадамлан орших итгэл, дурсамж, гэр хэмээх ойлголт, бүр хүнийг хүнээр нь харах чадварыг хүртэл шархлуулдаг хортой байх юм. Дуламсүрэнгийн Гүнболдын “Аарууру” тууж яг тэр шархны зовуурь дээрээс эхэлдэг.

Зохиолын бүтэц өөрөө ч үүнийг өгүүлнэ: “Гээгдэгсэд”, “Дайтагсад”, “Үлдэгсэд”, “Төөрөгсөд” зэрэг бүлгүүдээр дамжин үйл явдал өрнөх бөгөөд эдгээр нэршил нь дайны дараах хүний хувь заяаны өөр өөр төрхийг зааглан үзүүлнэ. Туужийн эхэнд Дэжид нутаг орноо орхин гарч байна. Тэр аль хэдийн эцэг, нөхөр, хүүгээ дайны хар сүүдэрт алдаж, гээсэн эмэгтэй. Түүний амьдралд үлдсэн цорын ганц хөдөлгөөн нь хүлээх. “Хүлээх уй” хэмээх үг зохиолд зүгээр нэг сэтгэлийн байдал бус, Дэжид гэгч дүрийн амьдралынх нь хэлбэр болон томорчээ.

Тэр хүүгээ хүлээнэ. Дайн “дуусах”-ыг хүлээнэ. Тэр хоёр аяга цай аягална. Нэг нь өөрт нь, нөгөө нь... Тэрхүү аяганы дэргэдэх хоосон зай бол туужийн хамгийн чангаар хашхирч буй дуугүй хэсгүүдийн нэг юм. Дэжидийн гэрт хадгалагдах зураг, хүрэл сумны зэв, ааруул зэрэг нь өнгөрсөн амьдралын эд өлгийн зүйлс мэт боловч үнэндээ тасарч үгүй болсон ертөнцийнх нь үлдэгдэл билээ. Зохиогч ч үүнийг орхилгүй зураглан хүүрнэжээ. Хүн заримдаа өнгөрснөө дурсамжаараа бус, эд юмсын үлдцээр хадгалдаг байх нь. Тэдгээр зүйл дуугүй атлаа эзнийхээ алдсан бүхнийг өгүүлдэг байнам. Шонхоодойн хувь заяа ч энэ асуултын хариуг шууд өгсөнгүй. Харин түүний эзгүй орон зай Дэжидийн амьдралд улам томорсоор, зохиолын нөгөө талд Шинтаро гарч ирэх цаг болсныг дохиолно.

Тэр дайнд оролцсон япон цэрэг байгаа юм. Дайнд яагаад оролцсоноо, юуны төлөө үхэж, юуг хамгаалж явснаа эргэцүүлэн бодох үедээ өөрийнхөө өмнөх итгэл үнэмшлийг задлан шинжилнэ. Ялагдсаны дараа түүнийг хүлээж буй зүйл нь эрх чөлөө бус, Сибирийн хүйтэн, өлсгөлөн, хүнд хүчир хөдөлмөр, үл мэдэх зам байлаа.

Тэр галт тэргээр тээвэрлэгдэн явахдаа цонхны цаанаас эгэл жирийн амьдралыг харж яваа тухай хэсэг бий. Тэрхүү эгэл амьдрал Шинтарод огт өөр ертөнц мэт үзэгдэх нь хачин. Япон цэргүүдийн хувьд Монгол орон эхэндээ өөр нэгэн хорих газар мэт санагдана. Оросын хүйтэн шоронг монголын жавар орлох болжээ. Гэвч тэдний төсөөлж байснаас өөр зүйл энд байсан нь “дулаан” бөгөөд энэхүү дулаан нь хорих байрны гол байх зуухнаас бус, хүний сэтгэлээс төөнөх аж. Шинтарогийн бие дулаацахаас өмнө түүний хүн байх мэдрэхүй аажмаар сэргэж, тэр агшинд “дайсан” хэмээх үг анх удаа жин бангаа алдаж эхлэх шиг. Сэрээтэр бол энэ өөрчлөлтийг хамгийн түрүүнд мэдэрсэн дүрүүдийн нэг бөгөөд тэр өөрөө дайнд оролцож, гавьяа байгуулсан цэрэг эр. Гэвч дайныг биеэр үзэж туулсан хүний сэтгэл зүрх дайны тухай суртал ухуулга ярьдаг хүнийхээс тэс өөрөөр ажиллах ажээ.

Сэрээтэр: Дайн дууссан. Дайн дуусахаар дайсан чинь хүн болдог юм хэмээн хэлж байна. Энэ бол туужийн гол тулгуур өгүүлбэрүүдийн нэг. Дайсан уг нь хүн биш улс төр, эдийн засаг байх боломжтой юм. Гэвч Наваан үүнийг хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй. Наваан бол туужийн хамгийн сонирхолтой, магадгүй хамгийн аюултай дүр. Тэр муу хүн учраас аюултай байгаа юм биш. Харин өөрийгөө сайн хүн гэж итгэдэг учраас аюултай байгаа юм. Маш олон Навааныг бид өдгөө харж байна. Тэд эх орныхоо төлөө, социалист бүтээн байгуулалтын төлөө, журам дүрмийн төлөө зүтгэж байна хэмээн дор бүрнээ эндүүрцгээнэ. Тэдний амнаас “эх орон”, “урвалт”, “хувьсгал”, “империалистууд” хэмээх үгс тасралтгүй хөвөрнө. Гэвч тэдгээр үг хүний амьдралд хүрэх бүрдээ хүнийг дарангуйлах асар хүнд дарамт болон хувирдаг байх нь. Эндээс “Аарууру” туужийн гол зөрчил тодорно. Энэ бол япон цэрэг, монгол цэргийн хоорондын зөрчил бус. Хүн чанар ба хүнийг ангилан ялгадаг үзэл суртлын хоорондын зөрчил юм. Энэ ялгааг Дэжид хамгийн энгийнээр ойлгож чаддаг. Тэр Шинтарог “япон цэрэг” гэж хардаггүй. Тэр өлсөж, даарч, эхээ санаж буй хүүг олж хардаг юм. Туужийн хамгийн хүчтэй параллель ч энд үүснэ. Шонхоодой ба Шинтаро. Нэг нь Монгол эхийн хүү. Нөгөө нь Япон эхийн хүү. Хоёул өөр өөрийн орны дайнд мордсон цэрэг эрс. Нэг нь сураггүй болж, нөгөө нь эх орноосоо хол олзлогдсон. Тэдний хувь тавилан хэдийгээр хоёр өөр түүх мэт боловч Дэжидийн сэтгэлд “хүү” хэмээх нэгэн дүр болон нийлжээ.

Тиймээс Дэжидийн Шинтарод ааруул өгч буй нь зүгээр нэг идэх юм өгч байгаа хэрэг биш, өөрийн алдсан хүүдээ өгч чадаагүй халамжаа, эхийн сэтгэлээ өөр нэгэн хүүд дамжуулж буй хэрэг юм. Энэ утгаараа туужийн хамгийн хүчтэй бэлгэдлүүдийн нэг нь ааруул болж байна.

Ааруул бол зүгээр нэг цагаан идээ биш. Энэ бол Дэжидийн гэрээс хорих газрын хана руу нэвтэрч буй эхийн сэтгэл мөн. Шинтаро ааруул мэрэх зуураа Монгол орны амтыг мэдрэх төдий бус, ерөөс амьдралын гашуун амтыг, өөрийн гэр, хайрт ээж, хүүхэд нас, хүний хайр халамж гэх ойлголтуудын тухай дахин эргэцүүлэхэд хүрнэ.

Туужид хэлний асуудал ч мөн адил чухал байр суурь эзэлнэ. Дэжид япон хэл мэдэхгүй. Шинтаро монгол хэл мэдэхгүй. Гэвч тэд биесээ ойлгоно. Аяга халуун цай, атга ааруул, толгой дохих төдий хөдөлгөөн, нүдний харц, гарын дулаан хүн хүнээ ойлгоход хангалттай байдаг аж. Харин эсрэгээрээ нэг хэлээр ярьдаг Наваан, Сэрээтэр хоёрын ертөнц тэс өөр. Эндээс нэгэн сонин парадокс ургана. Хэл мэдэхгүй хоёр хүн биенээ ойлгож чадаад байхад, нэг хэлээр ярьдаг хүмүүс нэгнээ ойлгохоо больж болдог ажээ.

Дайнд хөлөө алдсан Мягмар. Хүүгээ алдсан Дэжид. Гэрээ алдсан Шинтаро. Дайны утгыг алдсан Сэрээтэр. Хүний мөс чанараа алдах дөхсөн Наваан. Тэд бүгд амьд үлдэгсэд. Гэвч амьд үлдэгсэд гэдэг нь энэ туужийн хувьд зөвхөн үхлээс мултарсан хүмүүсийг хэлээгүй. Тэд өөр өөрийнхөөрөө нэгэн цагийн сүйрлийг дотроо тээж үлдсэн хүмүүс. Зарим нь шархтайгаа үлдэнэ. Зарим нь үзэн ядалттайгаа. Зарим нь өршөөлтэйгөө. Мөн Сэрээтэр эцэстээ баривчлагдана. Түүний “гэмт хэрэг” нь дайсныг хүн гэж харсан явдал, олзны цэргүүдийг хамгаалсан явдал, тэдэнтэй хүн ёсны харилцаа тогтоосон явдал болно. Харин түүнийг авч явсны дараа Наваан суудалд нь сууж, бичиг цаасыг нь эмхлэн, тушаал зарлиг өгөх гэж оролдоно. Энд зохиолын хар хошин, эмгэнэлт өнгө нэгэн дор уулзана. Систем нэг хүнийг залгиад зогсохгүй. Түүний оронд өөр нэгнийг суулгаж байна. Гэвч хамгийн сүүлд Сүрэн Навааны бодит байдлыг нүүрэн дээр нь хэлж орхино. Тэр япончуудыг өөрөө ч дайснаа хэмээн үздэгээ хүлээн зөвшөөрөх авч, хүний араас хутга дүрэхийг түүнээс дор зүйл гэж үзнэ. Дайн бол нүүр нүүрээ хараад тулалддаг. Харин Наваан бусдын араас гэтнэ. Энэ мөчид “дайсан” хэмээх ойлголт бүрэн хувирна. Япон хүн дайсан байж болно. Гэвч хүний араас хутга дүрдэг монгол хүнээс илүү “хүнлэг” япон хүн байж болох нь. Тэгэхээр дайны тухай мэт уг зохиолын хамгийн аймшигтай асуулт нь “Хэн нь хэнийгээ ялсан бэ?” биш харин “Хэн нь хүн хэвээрээ үлдсэн бэ?” болж байна.

Дайн хүний биеийг хөнөөдөг. Харин үзэн ядалт хүний доторх хүнийг ч хөнөөчхөж чадна. Тиймээс дайнаас амьд гарна гэдэг зөвхөн суманд өртөлгүй үлдэхийн нэр биш. Сумны зэв зүүсээр өөрийнхөө доторх хүнийг үхүүлэлгүй авч гарахын нэр юм. “Аарууру” эцэстээ дайны тухай өгүүлсэн тууж гэхээсээ дайны дараа юу үлддэг тухай асуусан тууж байж ч мэднэ ээ. Хариулт нь хүн юм. Дайны дараа үлдсэн хамгийн том зүйл нь хүн юм.

Батхүүгийн Батзаяа