Нийт хоёр сая ам.долларын шагналын сантай тус тэмцээний Playoffs буюу шөвгийн 16 шатанд манай улсын "The MongolZ" баг Бразилын "paiN Gaming"-ийг хожиж шалгарлаа.

Тэд D хэсэгт Европын "magic"-ийг хожсон бол Украины "NAVI" багт өчигдөр хожигдсоноор доод хүснэгт руу унасан. Улмаар өнөөдөр Бразилын "paiN Gaming"-ийг 2:0 тооны харьцаатай хожсоноор шөвгийн 16-д шалгарч байгаа юм. 

Playoffs шатны тоглолтууд ирэх долоо хоногийн Лхагва гарагаас эхэлнэ. Өнөөдрийн тоглолтод "The MongolZ" баг хожсоноор чансаан дээрээ 36 оноо нэмж байгаа юм. 

Уг асуудлыг аймгийн цагдаагийн газраас бүртгэлд авч, шалгалтын ажиллагааг явуулж байна.

Аливаа асуудлын талаар өөрийн үзэл бодол, байр сууриа илэрхийлэхдээ бусдын нэр төр, алдар хүндэд хүндэтгэлтэй хандаж, гэмт хэргийн болон сөрөг үйл явдалд бусдыг турхирч, уриалахгүй байхад онцгой анхаарч, хууль журмыг хэрэгжүүлж, дагаж мөрдөнө үү.

Цагдаагийн байгууллагаас дээрх асуудалд шалгалтын ажиллагааг шуурхай явуулж, тогтоогдсон нөхцөл байдлыг эргэн мэдээлэхээр болжээ.

Нийслэл Буэнос-Айрес хотоос баруун хойд зүгт 70 км зайд оршдог Лужан амьтны хүрээлэнд хоригдож байсан эдгээр амьтдын хувь заяа олон жилийн турш тодорхойгүй байсан юм.

Тэдгээрийн тээвэрлэлтийг зохион байгуулж буй “Four Paws” байгууллага үүнийг энэ төрлийн хамгийн том нүүлгэн шилжүүлэх ажиллагаа гэж үзэж байна.

“Бид эдгээр 30 амьтны амьдрах орчин нөхцөлийг сайжруулахын тулд бүхнээ зориулж байна” гэж тус байгууллагын захирал Люсиана Д’Абрамо хэлжээ.

Есөн бар, зургаан арсланг тусгай хайрцагт оруулж, онгоцоор тээвэрлэсний дараа Өмнөд Африкийн 60 га газар эзэлдэг Лайонсрокийн дархан цаазат газарт хүргэх юм байна. Тэнд одоо мийн овгийн 80 гаруй араатан амьдардаг.

Үлдсэн найман бар, долоон арсланг Денвер хотоос зүүн хойд зүгт оршдог АНУ-ын Колорадо мужийн Зэрлэг Амьтдын Дархан Цаазат газарт хүргэх ажээ.

Гэхдээ эдгээр амьтдын аялал тийм ч амар байхгүй юм байна. Колорадо хүрэх амьтдыг Аргентины хөрш Чили улсаар, Өмнөд Африкт хүрэх амьтдыг Франкфурт, Амстердамын аль нэгээр дамжуулан Йоханнесбург хотод хүргэсний дараа дөрвөн цаг автомашинаар тээвэрлэн Лайонсрокт хүргэх гэнэ.

“Four Paws” байгууллагын ажилтнууд арслан, баруудыг өөрөө хайрцагт орж сургахад нэлээд хугацаа зарцуулжээ. Гэхдээ заримд нь тайвшруулах эм хэрэглэхээс өөр аргагүй болсон байна.

Баасан гарагт ийм аргаар унтуулсан хоёр барыг ажилтнууд гараар өргөн хайрцагт нь оруулжээ.

Аргентины эрх баригчид хүмүүсийн аюулгүй байдал, амьтны сайн сайхны төлөө гэсэн үндэслэлээр Лужан амьтны хүрээлэнг 2020 онд хаах шийдвэр гаргаж байв.

Хүрээлэн хаагдах үед 200 орчим арслан, бар байсан ч 2023 онд “Four Paw” байгууллагын мэргэжилтнүүдийг шийдэл олохоор очих үед ердөө 112 үлдсэн байжээ.

Хоёр жилийн дараа тэднийг ажлаа явуулах зөвшөөрөл авахад үлдсэн арслан, барын тоо 62 болсон байв.

Тухайн үед үлдсэн амьтад хөдөлгөөний дутагдлаас үүдэлтэй жингийн илүүдэл, булчингийн алдагдал, мөн шим тэжээлийн дутагдлын улмаас арай ядан хөл дээрээ зогсож байжээ.

“Four Paws” байгууллага өнгөрсөн хугацаанд амьтдыг эрүүлжүүлэх ажлыг хүрээлэнгийн ажилчидтай хамтран амжилттай зохион байгуулсны үр дүнд нүүлгэн шилжүүлэлтийг давах чадвартай болсон гэнэ.

Гэхдээ энэ удаагийн нүүлгэлтийн дараа 20 гаруй арслан, бар үлдэж байгаа бөгөөд тэднийг нүүлгэн нутагшуулах газрыг үргэлжлүүлэн хайх юм байна.

 

Гэрэл зургийг Reuters агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

 

Эх сурвалж: AFP

Гуравдугаар сард Катарын нутагт унасан онгоцны нэг нисгэгч амь үрэгдэж, үлдсэн хоёр нь сураггүй болсныг Ираны тал тухайн үед мэдэгдэж байсан юм.

“Дайны үеэр унасан Су-24 онгоцны гурван нисгэгч амьд үлдсэн. Жавад Салехи, Абдолмажид Даштиан, Омран Бехравешиан нар зургаан сарын турш Катарт хоригдож байна” гэж Олон Улсын Улаан Загалмайн Хороонд бичсэн захидалдаа Ираны зэвсэгт хүчний генерал Мохаммад Багерзадех мэдэгджээ.

Нисгэгч нарт ар гэрийнхэнтэйгээ уулзах, холбоо барих боломж олгохгүй байгааг тэр захидалдаа дурдаад Катарын эрх баригчдад тэднийг суллахыг уриалсан байна.

Харин Катарын засгийн газар хариу мэдэгдэлдээ тус улсад Ираны ганц ч нисгэгч хоригдоогүй байгааг баталжээ.

“Бид Ираны нисгэгчдийг саатуулж буй тухай мэдээллийг эрс үгүйсгэж байна. Бүс нутгийн хурцадмал байдлыг намжаахад чиглэсэн дипломат хүчин чармайлт, санаачилга үргэлжилж байгаа энэ цаг үед ийм төөрөгдүүлсэн мэдэгдэл гаргасанд гайхаж байна” гэж Бямба гарагт Катарын гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мажед аль Ансари мэдэгдсэн байна.

Гуравдугаар сарын эхээр Катарын Аль Удейд агаарын баазад довтлох үеэр амь үрэгдсэн нисгэгч Мажид Каземигийн цогцсыг хүлээж авснаа Ираны эрх баригчид өнгөрсөн сард мэдээлж байжээ.

Уг бааз нь Ойрх Дорнодын бүс нутаг дахь АНУ-ын хамгийн том цэргийн бааз юм.

Гуравдугаар сарын эхээр Ираны хоёр Су-24 бөмбөгдөгч онгоцыг унагаснаа Катарын батлан хамгаалах яам зарлаж байв. Дээрх онгоцнууд нь одоо Ираны эрх баригчдын ярьж буй нисгэгчдийн онгоц мөн эсэх тодорхойгүй байна.

Эдгээр нь хоёрдугаар сарын 28-ны өдөр дайн эхэлснээс хойш Катарын зэвсэгт хүчний нутаг дэвсгэр дээрээ унагасан Ираны анхны онгоцнууд байсан юм.

АНУ, Иран улсуудын мөргөлдөөн долдугаар сарын сүүлээс эхлэн намжсан ч Ормузын хоолойд зорчиж буй арилжааны хөлгүүд үе үе халдлагад өртсөөр байгаа.

Катар улс Пакистантай хамтран долоо дахь сардаа үргэлжилж буй дайныг зогсоох яриа хэлэлцээнд зуучлах дипломат хүчин чармайлт гаргасаар байгаа ч үр дүнд хүрэхгүй байна.

Эх сурвалж: AFP

Ийм төлөвлөгөө нь “Вашингтон, Анкаратай харилцах харилцаанд ноцтой хохирол учруулах болно” гэж гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мария Захарова өчигдөр буюу Бямба гарагт мэдэгдсэн байна.

Турк улс өөрийн нөөцөд хэдэн арван жил хадгалагдаж буй олон арван мянган их бууны сум, кластер бөмбөгтэй пуужинг Украинд шилжүүлэх хүсэлтийг АНУ-ын талд тавьсан тухай мэдээ тараад байгаа юм.

Эдгээр зэр зэвсэг нь АНУ-аас 1987 онд авсан лицензийн дагуу үйлдвэрлэгдсэн юм байна.

АНУ, Турк хоёрын аль аль нь кластер бөмбөгийг ашиглах, худалдах, экспортлохыг хориглосон 2008 оны олон улсын конвенцод нэгдээгүй юм.

Кластер бөмбөг нь агаарт задарч, хэдэн зуугаас хэдэн мянга хүртэл тооны жижиг бөмбөгийг өргөн уудам газар нутагт тараан цацах зориулалттай зэвсэг юм.

Хүний эрхийн байгууллагууд ийм зэвсгийн тараан цацсан бөмбөгний 40 орчим хувь тухайн үедээ дэлбэрэлгүй үлдэж, удаан хугацааны дараа жирийн хүмүүст аюул учруулдаг гэж үздэг тул хориглохыг шаарддаг.

АНУ-ын засаг захиргаа 2009-өөс 2023 оны хооронд жил бүр кластер бөмбөгний экспортын хоригоо эргэн харж байсан бөгөөд хамгийн сүүлд ерөнхийлөгч Жо Байден уг зэвсгийг Украинд нийлүүлэхийн тулд хоригоо цуцалж байжээ.

Эх сурвалж: Reuters

Орон нутгийн цагаар өглөөний 5:00 цагийн үед Флорес арал дээр болсон уг газар хөдлөлтийн төв цэг газрын гадаргаас 15 км-ийн гүнд бүртгэгджээ.

Төв цэг гүехэн байх тусам гадарга дээр үзүүлэх хор хөнөөл нь өндөр байдаг.

Үүний дараа олон арван чичиргээ бүртгэгдсэний хамгийн том нь Суматра арлын хойд хэсэгт, газрын гадаргаас 163 км гүнд төвтэй 6.4 магнитудын хүчтэй хөдлөлт байсан байна.

Урьдчилсан тооцоогоор 150 гаруй айлын орон сууц ноцтой гэмтэж, хэдэн арван сургууль, эмнэлэг сүм хийд, оффисын барилга байшингууд гэмтжээ.

Нурангид дарагдсан хүмүүсийг аврах ажиллагаа үргэлжилж буй тул хохирлын тоо цаашдаа өсөх нь тодорхой байна.

Индонезын эрх баригчид гамшигт нэрвэгдсэн бүс нутгийн ард иргэдэд тайван байж, далайн эрэг болон гэмтлийн шинж тэмдэг илэрсэн барилга байгууламжаас хол байхыг зөвлөжээ.

Индонезын арлууд нь дэлхийн бөмбөрцгийн гурван том тектоник хавтангийн уулзвар дээр оршдог тул газар хөдлөлт, галт уулын идэвхжил өндөр байдаг юм.

Эх сурвалж: BBC

Тус цахилгаан станцыг 100 хувь Монгол инженерүүд барьж ашиглалтад оруулсан бөгөөд Энержи Ресурс ХХК-ийн буюу цэвэр хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар “М СИ Эс Интернэйшнл” ХХК, “Хасу эрчим” ХХК, “МЭЗ” ХХК, “ЗМ инженеринг” ХХК гээд үндэсний 120 гаруй компанийн 1500 монгол инженер, ажилтан барьж байгуулсан.

 

Хувийн компанийн хөрөнгө оруулалтаар барьсан тус цахилгаан станц нь говийн нөхцөлд тохирсон, “тэг” усны хэрэглээтэй гэж явдаг. Өөрөөр хэлбэл усны хэрэглээ нь Монгол дахь бусад цахилгаан станцуудтай харьцуулахад 4-5 дахин бага.

Сайн менежмент, чадварлаг инженер, ажилтнуудын ур чадвараар тус станцыг 25 сарын хугацаанд бүрэн ашиглалтад оруулж байжээ. Энэ төсөл нь монгол инженерүүдийн хувьд ур чадвараа ахиулсан, цаашид томоохон төслүүдэд бие дааж оролцох туршлага болсон гэдгийг оролцогч компаниуд хэлдэг. Ухаа худаг цахилгаан станц нэг зуун сая кВт.цаг цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэж, тасралтгүй ажиллагааны үзүүлэлтийг бататгасан байдаг.

 2011 оноос хойш Монгол улсын хэмжээнд ашиглалтад оруулсан станцууд гэвэл Даланзадгадын болон Бөөрөлжүүтийн гээд цөөн тооны станцыг дурдаж болно.

Хэрэв уг бүтээгдэхүүнийг худалдан авсан бол хэрэглэхгүй байх, худалдаалж буй газарт нь буцаах арга хэмжээ авахыг зөвлөв. 

Афлатоксин В1 нь хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэх хорт бодис тул бүтээгдэхүүний нэр, брэнд, цувралын дугаарыг сайтар шалгаж хэрэглэнэ үү.

 

Тэд энэ долоо хоногийн эхээр Зүүн Фландерс мужийн нутагт оршдог эдлэн газарт шинэ бохир усны хоолой суурилуулахын тулд суурийн давхрын ханыг өрөмдөж байгаад санамсаргүй их хэмжээний алтан зоос, гулдмай зэргийг олсон юм байна.

Уг баялаг ажилчид болон тус эдлэнг эзэмшдэг орон нутгийн буяны байгууллага хоёрын олз болж магадгүйг Бельгийн хэвлэлүүд мэдээлжээ.

Цагдаагийн газар олдсон алтыг хамгаалалттай газарт нүүлгэн шилжүүлсэн тул хүмүүст дахин эрдэнэс хайхаар тус эдлэнд очихгүй байхыг анхааруулсан байна.

“Бид ийм их алт олоод нүдэндээ итгэхгүй байсан” гэж зуны амралтаараа тэнд ажиллаж байсан 18 настай Кобе хэмээх залуу Бельгийн VRT олон нийтийн телевизийн сувгаар ярьжээ.

Ажилчид ийм их хэмжээний алтыг хувьдаа авбал хулгайн гэмт хэрэг болно гэж үзээд цагдаад мэдэгдэхээр тохиролцсон гэнэ.

Эдлэнг эзэмшдэг CAW Oost-Vlaanderen буяны байгууллага тухайн орон нутгийн 47,000 орчим иргэдэд нийгмийн тусламж дэмжлэг үзүүлдэг юм байна.

Түүний захирал Герт Хиллаерт ийм хэмжээний алт олдсонд гайхаж байгаагаа илэрхийлээд өөрийнх нь байгууллагын хэрэгцээг хангахад зориулагдана гэдэгт найдаж байгаагаа хэлжээ.

Бельгийн хуулиар олдсон эрдэнэсийн эзэн таван жилийн дотор нэхэмжлэх эрхтэй байдаг ч одоогоор хэн эзэн болох нь тодорхойгүй байна.

Хэрвээ заасан хугацаанд эзэн гарч ирэхгүй бол эрдэнэсийг олсон этгээд болон олдсон газрыг эзэмшигч этгээд хувааж авах эрх үүсдэг.

Бас олдсон эрдэнэс гэмт хэрэгтэй холбоогүй нь батлагдсан байх ёстой.

Тиймээс засварын ажилчид болон буяны байгууллага хэн нэг эзэн гарч ирэхийг 1,823 хоног хүлээх хэрэгтэй болж байна.

Эх сурвалж: BBC

Тухайлбал цагдаагийн байгууллагад наймдугаар сарын 12-ний өдөр "Бусдад залилуулчихлаа" гэх дуудлага мэдээлэл бүртгэгджээ. Шалгалтаар Дорноговь аймагт иргэн Х нь танилаараа дамжуулан Филиппин улсаас гэрийн үйлчлэгч зуучлуулахаар болж 2,500 ам.доллар буюу 10 орчим сая төгрөгийг шилжүүлэн залилуулсан хэргийг шалгаж байна. 

Иймд гадаад улсаас ажилтан зуучилж өгнө гэх зар, байгууллагын мэдээлэл, үйл ажиллагааны чиглэл, гэрээ болон холбогдох баримт бичгийг сайтар нягталж залилах гэмт хэргийн хохирогч болохоос урьдчилан сэргийлэхийг ЦЕГ-аас анхааруулав. 

Өчигдөр үдээс хойш Лондон хотын өмнөд хэсэгт оршдог Баттерси дэх хаягаас нэг эрэгтэй ухаангүй байдалтай олдсон тухай дуудлага ирсэн юм байна.

Эрдмийн бүтээлдээ бусдын оюуны өмчийг хуулбарласан гэх дуулиан дэгдсэний дараа Ардэй өнгөрсөн долоо хоногт Кэмбрижийн боловсролын социологийн профессорын албан тушаалаасаа огцорсон юм.

Тэрбээр дээрх буруутгалыг няцааж байлаа.

Ардэйн ар гэрийнхэн “Гайхалтай аав, хань, ах, авга, хүүгээ алдсандаа бид маш их цочирдож байна. Хүн бүрийн сайн сайхны төлөө үргэлж явдаг, зөөлөн сэтгэлтэй Жэйсонд худал хуурмаг мэдээллийн дайралт хэтэрхий хүнд туссан юм” гэж мэдэгджээ.

Лондон хотын цагдаагийн газар “Одоогоор түүний үхлийг цаг бусын гэж үзэж байгаа ч сэжигтэй зүйл хараахан илрээгүй байна” гэж мэдэгдсэн байна.

41 настай Ардэй бусдын бүтээлийг хуулбарласнаа үгүйсгэсэн ч ажлынхаа алдааг хүлээн зөвшөөрч, албан тушаалаасаа огцорч байжээ.

2024 онд Кэмбрижээс гарсан судлаач Натан Кофнас профессор Ардэй өөрийнх нь бүтээлээс хуулбарласан хэд хэдэн тохиолдлыг илчилснээр уг дуулиан анх дэгдэж байв.

Аутизмын улмаас эхэн үеийн судалгааны ажлууд нь зарим талаар алдаатай байсныг Ардэй  хүлээн зөвшөөрч байжээ. Тухайлбал зарим мэдээллийг сайн ойлгохын тулд тэр бусдын бүтээлтэй харьцуулан судалдаг байснаа хүлээсэн юм.

Ардэй 2023 онд 37 настайдаа Кэмбрижийн Их сургуулийн түүхэнд хамгийн залуу хар арьст профессор болсон нь тухайн үедээ нийгмийн дэвшилтэт үзэгдэлд  тооцогдон сайшаагдаж байжээ.

Өнгөрсөн долоо хоногт тэр огцрох шийдвэрээ зарлахдаа өөрт нь чиглэсэн хэт их анхаарал их өндөр золиос дагуулж буйг илэрхийлсэн юм.

“Шүүмжлэл бол эрдмийн ажлын салшгүй хэсэг мөн боловч миний туулж буй зүйл судалгаатай холбоотой маргаанаас дэндүү хэтэрсэн зүйл юм” гэж Ардэй мэдэгдээд огцорсон нь буруугаа хүлээсэн хэрэг биш болохыг тайлбарлаж байжээ.

2015 онд Ардэйд докторын зэрэг олгосон Ливерпүүлийн Жон Мурсын Их сургууль (LMJU) бүтээлүүдийг нь нягтлан шалгаад хуулбарлаагүйг баталж байв.

Энэ долоо хоногийн эхээр Кэмбрижийн Их сургууль түүний томилгоо хэр шударга явагдсаныг мөрдөн шалгах болсноо зарласан юм.

Анх биеийн тамирын багш байсан Ардэй эхлээд LMJU-д докторын зэрэг хамгаалж, дараа нь Дархэмийн Их сургуульд дэд профессор, Глазгогийн Их сургуульд боловсролын социологийн профессорын албан тушаалд томилогдож байжээ.

Эх сурвалж: BBC

Эрх баригчид “урьд өмнө үзэгдээгүй” гэж тодорхойлсон байгалийн энэхүү гамшгийн үеэр Чиба мужид 20,000 гаруй өрх цахилгаан хангамжгүй болсон байна.

Орон нутгийн захиргаа Пүрэв гарагт онцгой байдлын зэрэглэлийг хамгийн өндөр буюу тавдугаар түвшинд шилжүүлсэн бол Баасан гарагийн өглөө дөрөвдүгээр түвшинд бууруулжээ.

Гэхдээ хөрсний гулсалт, үерийн эрсдэл өндөр хэвээр байгааг анхааруулсан юм.

Энэ долоо хоногт Япон болон хөрш зэргэлдээ улс орнуудад далайн хар салхи хэд хэдэн удаа дэгдсэний дараа уг гамшиг нүүрлэж байна.

Тус улсын зүүн хэсэгт төвлөрч байсан халуун, чийглэг агаарын урсгал дээр хүйтэн агаарын урсгал орж ирснээр цаг уурын нөхцөл байдал маш тогтворгүй болсныг мэргэжилтнүүд тайлбарлажээ.

“Энэ бол Японы уур амьсгалын түүхэн стандарт талаасаа ч онцгой ховор үзэгдэл юм. Би өмнө нь олон гамшигтай тэмцэж байсан ч ийм зүйлтэй хэзээ ч тохиолдож байгаагүй” гэж Баасан гарагийн өглөө сэтгүүлчидтэй уулзахдаа Чиба мужийн захирагч Тошихито Кумагай хэлсэн юм.

Нийслэл Токио хоттой хөрш зэргэлдээ Чиба мужид Пүрэв гарагийн үдээс хойшоос эхлэн цагт 100 мм-ийн хэмжээтэй хур тунадас унажээ.

Энэ бол наймдугаар сарын дунджаас гурав дахин өндөр, Япон улсын түүхэнд бүртгэгдэж байгаагүй өндөр үзүүлэлт юм.

Хэвлэлүүдийн мэдээлснээр уг гамшгийн үеэр амиа алдсан хүний тоо найм хүрсэн байна. Тэдний дунд гудамжинд урссан автомашин дотор живсэн нэг эмэгтэй байжээ.

Баасан гарагийн өглөө хэд хэдэн чиглэлийн төмөр зам болон томоохон хурдны замууд хаагдсан байв.

Хөрсний гулсалт, эрчим хүчний тасалдлын улмаас Пүрэв гарагт 100,000 өрхийг нүүлгэн шилжүүлэх шийдвэр гарчээ. Нарита олон улсын нисэх буудлын захиргаа Баасан гарагаас хэвийн ажиллаж эхлэхээ мэдэгдсэн байна.

Энэ долоо хоногийн эхээр Япон, Филиппин, Хятад улсууд Долфин, Чан Хом, Пэйлоу гэсэн гурван хар салхинд дараалан нэрвэгдсэн юм.

Эх сурвалж: BBC

Баасан гарагт Нью-Йорк мужийн Гарден Сити хотын цагдаагийн академид болсон улс төрийн арга хэмжээний үеэр тэр “Одоо маш их хохирол амсаад байгаа Ираныг ялсныхаа дараа тун удахгүй би Ормузын хоолойг АНУ-ын нутаг дэвсгэр болсныг зарлах болно. Энэ үнэн шүү” гэж инээмсэглэн хэлсэн юм.

Трампын энэ мэдэгдэл хэр нухацтай болох, түүний шинэ бодлого мөн эсэх нь одоогоор тодорхойгүй байна.

Үүний дараахан Ираны гадаад хэргийн дэд сайд Казем Гарибабади тус улс Вашингтоны ямар ч аюул заналхийлэл, сүрдүүлэгт бууж өгөхгүйг мэдэгджээ.

Трампын хэлсэн үгийн талаар тэр дараа нь сошиал хуудсандаа бичихдээ стратегийн ач холбогдолтой усан зам зөвхөн Ираны хүслээр нээгдэж, хаагдахыг мэдэгдсэн байна.

Трамп хоёрдугаар сарын 28-ны өдөр Израилийн хамт Ираны эсрэг дайныг эхлүүлэхдээ Техраны цөмийн хөтөлбөрийг устгаж, ард түмний бослогыг дотроос нь өдөөх зорилготой байсан.

Гэвч Ираны эрх баригчид дэлхийн эрчим хүчний тээвэрлэлтийн чухал зам болох Ормузын хоолойд хяналтаа тогтоосноор дайн сунжирсан.

АНУ үүний хариуд Ормузын хоолойг гадуур нь бүслэн хааж, Ираны боомтуудыг чиглэсэн ачаа тээврийн урсгалыг зогсоох замаар хариу шахалт үзүүлж байгаа.

“Бидэнд хаалт байна. Бид хүсэхгүй бол ямар ч хөлөг онгоц нэвтрэх боломжгүй” гэж Трамп өчигдөр бас хэлжээ.

Тэрбээр бензин шатахууны үнийн бага зэрэг өсөлтийг тэвчихийг америкчуудад уриалж, энэ нь “маш муу муухай” улсыг цөмийн зэвсэгтэй болгохгүйн төлөө гарах ёстой зардал болохыг тайлбарласан байна.

“Бидний хийж буй зүйл бол зөвхөн манай улсын тусын тулд биш дэлхий нийтийн сайн сайхны төлөө юм. Бид үнэхээр сайн ажиллаж байгаа” гэж Трамп хэлээд Ираны эсрэг дайн дэгдээсний төлөө хэзээ ч уучлал гуйхгүйгээ мэдэгджээ.

Арваннэгдүгээр сард болох Конгрессын завсрын сонгууль ойртох тусам Трампын улс төрийн эрсдэл улам нэмэгдэж байгаа.

Тэрбээр ерөнхийлөгчөөр сонгогдохдоо эрчим хүчний үнэ өртгийг бууруулах амлалт авсан нь өнөөдөр эсрэгээрээ биелэх боломжгүй болоод байна.

Ираны эрх баригчид бас дайныг сунжруулж, Трампын засаг захиргаанд үзүүлэх дарамт шахалтаа улам нэмэгдүүлэх сонирхолтой байгаа нь харагдаж байна.

Эх сурвалж: AFP

Энэ долоо хоногийн Ням гарагаас 65 вагон 4,000 тн бүтээгдэхүүнийг Улаанбаатар хот болон орон нутгуудад шөнөдөө хүргэнэ. Цаашид ч тасалдал үүсэхгүй гэдгийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Дашпүрэв мэдээллээ. 

Манай улсын сарын дундаж хэрэглээ 75,000 тн байдаг ба энэ наймдугаар сард уг ердийн хэрэглээг нэмэгдүүлсэн хэмжээгээр авч байгаа юм байна. 

7-р сарын нөөц багассантай холбоотойгоор наймдугаар сарын 1-нээс орж ирсэн газрын тосны бүтээгдэхүүн ААН-үүд өнөөдрийг хүртэл алдагдалтай үнээр зарах нөхцөлтэйгөөр буюу шинэ үнээр нийлүүлэгдсэн байна. 

Хомсдол үүсчихсэн байгаа үед Засгийн газар нийт хэрэглэгчдийн хэрэглэдэг энгийн АИ-92 автобензиний үнийг чөлөөлөх боломжгүй гэсэн байр суурьтай байгаа аж.  Зөвхөн нэмэгдэж орж ирсэн үнийн дагуу үнээ нэмэгдүүлнэ гэх бодлогыг барьж байгаа ба Үнийн зөвлөл одоогоор хуралдаагүй байгаа юм байна. Харин ААН-үүдээс алдагдалтай зарж байна иймд хангамж дээр анхаарах хэрэгтэйг байгаагаа илэрхийлсэн байна. 

Иймд хоёрдогч, гуравдагч эх үүсвэрүүдийг олох, нөөцийн савныхаа тоог нэмэгдүүлэх, үйлдвэрээ богино хугацаанд ашиглалтад оруулах ажлуудын эрчимтэй хийж байна гэв. Тухайлбал зөвхөн энэ жил 150,000м³ нөөцийн сав ашиглалтад орсноор 18 хоногийн нөөцөө нэмэгдүүлэх аж. Үргэлжлүүлэн 2028 он гэхэд гурван сарынхаа нөөцийг хадгалдаг болно. Мөн газрын тос боловсруулах үйлдвэрээ ашиглалтад оруулна гэдгийг онцоллоо. 

Нөөцийн сав барих ажил нь өндөр дэд бүтэц, хөрөнгийн зардал их шаарддаг учир жижигхэн бөөний борлуулалт хийж байгаа ААН-үүдээ дэмжиж нөөцийн сав барихад нь бодлогоор дэмжиж байгаа аж. Өнөөдрийн байдлаар 25 ААН хүсэлтээ илгээсэн ба ажлууд нь эхлээд явж байгаа юм байна.  

Дэлхийн уур амьсгал, цөлжилтийн өөрчлөлтөд хамгийн эмзэг, өртөмтгий бүс нутгийн нэг бол Еврази, түүний дотор Монголын хээр тал, нүүдлийн мал аж ахуйн экосистем юм. Сүүлийн жилүүдэд хуурайшилт, цөлжилт эрчимжиж, бэлчээрийн даац хэтрэх, усархаг бороо болон зудын давтамж ойртох зэрэг сөрөг үзэгдлүүд нэмэгдсээр байна.

Эдүгээ цөлжилтийн эсрэг Евразийн хээр талын малчдын олон зуун жилийн турш хуримтлуулсан уламжлалт мэдлэг ухаан, түүний дотор нүүдэллэх соёл, малын бүтцийн зохицуулалт, бэлчээр болон усны  удирдлагын орчин үеийн шинжлэх ухааны арга барилтай хэрхэн уялдуулах асуудлыг жинтэй хөндөж байгаа нь сайшаалтай. Нүүдлийн малчдын уламжлалт экологийн мэдлэг  нь зөвхөн амьдрах арга хэрэгсэл биш, хуурайшилтай бүс нутгийн цөлжилт, уур амьсгалын сөрөн тэсвэрлэх чадавхыг нэмэгдүүлэх үндсэн механизм болсоор байна. COP 17-Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын XVII бага хурал МОНГОЛД

Евразийн хээр тал нь Зүүн Европоос Зүүн хойд Ази хүртэл үргэлжлэх дэлхийн хамгийн том үргэлжилсэн өвслөг экосистем бөгөөд уур амьсгалын эрс тэс, хуурайшилт ихтэй нөхцөлөөрөө онцлогтой. Энэхүү эмзэг бүс нутагт олон мянган жилийн турш байгаль дэлхийтэйгээ зохицон амьдарч ирсэн нүүдлийн мал аж ахуй нь өдгөө цөлжилт болоод уур амьсгалын өөрчлөлтийн хамгийн том сорилттой нүүр тулаад байна. Дэлхийн дулаарал аж үйлдвэржилтийн өмнөх үеэс дунджаар 1.1°C-аар нэмэгдсэн бол Евразийн төв хэсэг, ялангуяа Монголын өндөрлөгт энэ үзүүлэлт 2.2°C-аас давж, дэлхийн дунджаас хоёр дахин хурдан дулаарч байна.

Уур амьсгалын өөрчлөлтийн Засгийн газар хоорондын экспертүүдийн хороо (IPCC)-ны тайлангуудад дурдсанаар, хуурайшилтай бүс нутгийн хур тунадасны хуваарилалт өөрчлөгдөж, ган зудын давтамж ойртох нь бэлчээрийн ургамлын гарц, биомассыг эрс бууруулж байгаа аж. Энэхүү эрсдэлтэй нөхцөлд уламжлалт мал аж ахуйг хэрхэн тогтвортой авч үлдэх, малчдын дасан зохицох чадварыг хэрхэн дэмжих вэ гэдэг асуудал Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдаж  буй НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын COP17 бага хурлын гол хэлэлцүүлгүүдийн нэг байх болно.

Малчдын уламжлалт мэдлэг ухааныг орчин үеийн уур амьсгалын шинжлэх ухаан, дижитал технологитой хослуулах нь хээр талын экосистемийг хамгаалах чухал гарц мөн.

Дээрх олон улсын бага хурал Монгол Улсын санаачилгаар НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 2026 оныг “Бэлчээр ба нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн олон улсын жил” болгон зарласантай цаг хугацааны хувьд давхцаж буй нь бэлэг дэмбэрэлтэй үйл мөн билээ.

Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын талуудын 17 дугаар /COP17/ бага хуралд Монгол Улсаас дэвшүүлэх “Тал хээрийн төлөвлөгөө” үндэсний стратегийн баримт бичгийг Гадаад харилцааны яам  Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулав.

Дурдсан төлөвлөгөө нь: Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга, Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга, байгальд суурилсан шийдэл бүхий тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга гэсэн 3 үндсэн санаачилгаас бүрдэж байгаагаас гадна  хуурайшилтай бүс нутагт,

• A. Температурын өсөлт ба ууршилт: Дэлхийн дулаарал эрчимжсэнээр хөрсний чийгийн ууршилт эрс нэмэгдсээр байна. Хур тунадасны хэмжээ зарим бүс нутагт хэвээр байгаа мэт боловч өндөр ууршилтын улмаас хөрсний хуурайшилт гүнзгийрч, ургамлын төрөл зүйл цөөрөх, бэлчээр цөлжих үйлц явц идэвхжсээр байгаа.
• B. Хур тунадасны төлөв байдлын өөрчлөлт: Зөөлөн, үргэлжилсэн шиврээ борооны тоо цөөрч, богино хугацааны, усархаг аадар бороо орох нь ихэсч байгааг бид харж ажиглаж байна. Энэ нь хөрсөнд чийг болон шингэж амжилгүй үер болон урсах бөгөөд хөрсний үржил шимт өнгөн хэсгийг угааж, бэлчээрийн доройтлыг улам хурдасгаж байна.
• C. Цаг агаарын эрс тэс үзэгдэл буюу ган ба зудын давтамж: Өмнө нь 10-15 жилийн давтамжтай болдог байсан зуд, гангийн мөчлөг өдгөө 2-3 жил тутамд тохиох болов. Хурдан хугацаанд солигдох ган, зудын хосолсон нөлөө нь малчдын эдийн засаг болон сэтгэл зүйн сөрөн тэсвэрлэх чадварыг туйлдуулж байна гэсэн хэд хэдэн чухал өнцгөөр илэрч байна.

Малчдын уламжлалт экологийн мэдлэг  ба дасан зохицохуйн арга барил

Олон зууны турш байгалийн хатуу ширүүн шалгуурыг давж ирсэн нүүдэлчин “Малчин ардын  амьдралын ухаан” нь уур амьсгал болон цөлжилтийг сөрөх маш уян хатан, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй арга барил юм. Үүнийг хэд хэдэн ангиллаар авч үзвэл, малчдын уламжлалт дасан зохицох чадвар, цаг хугацаа орон зайн уян хатан нүүдэл, малын бүтцийн зохицуулалт, байгаль эх дэлхий, ус,  бэлчээрээ хайрлахуйн соёл хамгийн тэргүүнд байдагт оршино. Бүр тодруулбал,  Орон зайн уян хатан байдал буюу сэлгэж нүүх ба оторлохуй: Нүүдэл нь бэлчээрийг нөхөн сэргэх хугацаагаар хангах үндсэн арга ажээ. Малчид дөрвөн улирлын нүүдлээс гадна уур амьсгалын гэнэтийн өөрчлөлтийн үед “отор” хийх замаар эрсдэлийг бууруулж чаддаг гэж үзэж байна.

Малчид гантай бүс нутгаас зуншлага сайн байгаа алсын нутаг руу олон  километр нүүдэллэж, уулын ар, өвөр, нам дор газар, гуу жалганы өвөрмөц бичил уур амьсгалыг ашиглан мал сүргийг цаг агаарын хүндрэлээс хамгаалах арга барилд нэвтэрхий билээ.

Мал сүргийн бүтэц ба төрөл зүйлийн зохицуулалт: Евразийн хээр талын малчид уур амьсгалын өөрчлөлтөд зохицуулан сүргийн бүтцээ өөрчилж ирсэн байдаг. Жишээ нь, Монголын нүүдэлчид таван хошуу малын төрлийг ландшафтын онцлогт тохируулан үржүүлж ирсэн арван туршлагатайгаараа маш давуу талтай.

Ноолуурын эдийн засаг ашиг тустай ч ямаа нь ургамлыг үндсээр нь зулгааж иддэг тул цөлжилтийг хурдасгадаг эрсдэлтэй. Иймд ухаалаг малчид бэлчээрийн даацад тохируулан хонь, үхэр, тэмээний эзлэх хувийг тэнцвэржүүлж ирсэн байдаг.

Нутгийн уламжлалт үүлдрийн мал нь жин багатай, хол нүүдэл даах чадвартай, өвлийн хүйтэн, зуны ганд дасан зохицсон биологийн өндөр тэсвэрлэх чадамжтай байдаг хэмээн малчид ярьдаг.

Ус ба бэлчээр хамгаалах уламжлалт технологи: Хуурай тал хээрийн бүс нутгийн хамгийн үнэт баялаг, нөөц бол ус юм. Малчид ил задгай усыг ширгэхээс хамгаалж, худаг гаргах, гар худгийг хамгаалах, цас мөсийг ашиглан усан хангамжаа зохицуулж ирсэн арвин туршлагатай. Мөн бэлчээрийн ургамлын соёололт, үе шатыг шинжин “сор бэлчээр” хамгаалах, отрын бүс нутгийг нөөцлөх зэргээр байгалийн нөөцийг шавхалгүй, тогтвортой ашигладаг нь бас Монгол малчны ур ухаан билээ.

Уламжлалт мэдлэгийг орчин үеийн шинжлэх ухаантай хослуулахуй

Цөлжилт болоод уур амьсгалын өөрчлөлтийн өнөөгийн хурд нь зөвхөн уламжлалт мэдлэгээр бүх эрсдэлийг хаах боломжгүй болгож байгаа билээ. Тиймээс Уламжлалт мэдлэг + орчин үеийн дижитал  технологи гэсэн хосолмол загварыг нэвтрүүлэх нь байгаль экологийн хөгжил хийгээд амьдралын шаардлага мөн цөлжилтөөс сэргийлэх чухал арга хэлбэр гэж хэлж болно. Жишээ нь:

Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ, эрсдэлийг тодорхойлоход малчид одон орон, үүл, салхи, температурын өөрчлөлт, малын зан төрх болон байгалийн бусад шинж тэмдгийг ажиглан цаг агаарын төлөвийг урьдчилан таамаглаж ирсэн. Энэхүү уламжлалт мэдлэгийг өнөөдөр хиймэл дагуулын өгөгдөл, метеорологийн радар, цаг агаарын тоон загварчлал болон ухаалаг гар утасны аппликэйшнтэй хослуулснаар орон нутгийн хэмжээнд илүү нарийвчилсан, хүртээмжтэй эрт сэрэмжлүүлэх тогтолцоог бий болгох боломжтой. Ингэснээр зуд, ган, хүчтэй салхи, цасан болон шороон шуурга зэрэг цаг уурын эрсдэлийг малчдад эрт мэдээлж, мал сүрэг болон амьжиргаагаа хамгаалах бэлтгэлийг цаг алдалгүй хангах нөхцөл бүрдэнэ.

Бэлчээрийн менежментийн хувьд малчдын улирлын нүүдэл, отор нүүдэл, бэлчээр сэлгэх арга, тухайн нутгийн онцлогт тохирсон нүүдлийн маршрутыг сонгох уламжлалт арга ухаан чухал ач холбогдолтой. Үүнийг хиймэл дагуулын зураг, NDVI буюу ургамалжилтын индекс, газар зүйн мэдээллийн систем (GIS), бэлчээрийн даацын шинжлэх ухааны тооцоололтой хослуулснаар бэлчээрийн ашиглалтыг илүү оновчтой төлөвлөх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, малчдын газар нутгаа танин мэдэх уламжлалт мэдлэгийг орчин үеийн орон зайн мэдээлэлтэй нэгтгэснээр аль бүс нутагт бэлчээрийн даац хэтэрч байгаа, хаана бэлчээрийн нөөц харьцангуй сайн байгааг тодорхойлон, нүүдлийн зохистой зураглал боловсруулах боломж бүрдэнэ. Энэ нь бэлчээрийн хэт ашиглалт, доройтол, улмаар цөлжилтийг бууруулахад чухал ач холбогдолтой.

Усан хангамжийн асуудалд мөн уламжлалт мэдлэг болон орчин үеийн технологийн хослол үр дүнтэй. Малчид эрт үеэс гар худаг гаргах, булаг шанд, гол горхи, усны эхийг хамгаалах, улирлын онцлогоос хамааран усны нөөцийг зохистой ашиглах арга ухааныг эзэмшиж ирсэн. Энэхүү мэдлэгийг нарны эрчим хүчээр ажилладаг гүний худаг, усны нөөцийн мониторинг, ус хуримтлуулах болон хэмнэлттэй усалгааны технологитой хослуулснаар усны хомсдолтой алслагдсан бүс нутгийн усан хангамжийг сайжруулах боломжтой. Ингэснээр усны эх үүсвэрийн хүртээмж нэмэгдэхийн зэрэгцээ бэлчээр болон усны нөөцийг харилцан уялдаатай зохицуулах нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн ган, зудын эрсдэлийг бууруулахад малчдын уламжлалт туршлага онцгой ач холбогдолтой. Малчид өвөлжилт, хаваржилтын нөхцөлийг урьдчилан тооцож, малын тарга хүч, бэлчээрийн гарц, цасны зузаан, салхи шуурганы нөхцөл зэргийг ажиглан отор нүүдэл хийх, хадлан тэжээл бэлтгэх, малаа хамгаалах арга хэмжээг уламжлал болгон хэрэгжүүлж ирсэн. Харин өнөөдөр эдгээр туршлагыг уур амьсгалын загварчлал, эрсдэлийн зураглал, хиймэл дагуулын мониторинг болон эрт сэрэмжлүүлэх системтэй холбосноор ган, зудын эрсдэлийг урьдчилан тодорхойлж, малчдад бодит цагийн мэдээлэл хүргэх боломжтой болж байна.

Ийнхүү газрын доройтол, цөлжилттэй тэмцэхэд монгол малчдын уламжлалт мэдлэгийг орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологитой хослуулах нь илүү цогц шийдлийг бий болгож чадна. Бэлчээр сэлгэх, нүүдлийн маршрутыг зохицуулах, ургамал, хөрс, усны байгалийн онцлогийг танин мэдэх уламжлалт мэдлэгийг хиймэл дагуулын мониторинг, хөрс болон ургамлын судалгаа, GIS зураглал, газрын нөхөн сэргээлтийн технологитой уялдуулснаар цөлжилтийн үйл явцыг эрт илрүүлэх, доройтсон газрыг нөхөн сэргээх, бэлчээрийн экосистемийн тэсвэрлэх чадварыг нэмэгдүүлэх боломжтой.

Тиймээс малчдын уламжлалт мэдлэгийг зөвхөн өнгөрсөн үеийн өв соёл гэж үзэх бус, өнөөгийн уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт, газрын доройтлын эсрэг ашиглаж болох бодит мэдлэгийн сан хэмээн авч үзэх шаардлагатай. Харин орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологи нь энэхүү мэдлэгийг баталгаажуулах, нарийвчлах, өргөжүүлэх боломжийг олгож байна. Энэ хоёр мэдлэгийн тогтолцоог уялдуулснаар Монгол Улс төдийгүй Евразийн хээр талын хэмжээнд бэлчээр, ус, мал аж ахуй болон орон нутгийн иргэдийн амьжиргааг хамгаалсан, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох нутгийн онцлогт тохирсон, шинжлэх ухаанд суурилсан шийдэл бий болгох боломжтой юм.

Цаашлаад малчид интернетэд холбогдож, цахим оюунд (AI) суурилсан дроныг ахуй амьдралдаа өргөн ашигласнаар бэлчээр, усны гарц болон цаг уурын өөрчлөлт, байгалийн гамшгийн эрсдэлийг эрт урьдчилан таамаглах, урьдчилан сэргийлэх чадавхаа сайжруулах боломжтой гэж үзэж байна.

COP17-д дэвшүүлэх санал, гарц шийдлийн хувьд:

Улаанбаатарт хотноо  эхэлж буй Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын талуудын COP17 бага  хурлын индэр дээрээс Евразийн хээр талын улс орнууд, түүний дотор Монгол Улс дараах бодлогын чиглэлийг дэлхий нийтэд танилцуулж, санхүүжилт, хамтын ажиллагааг татах боломжтой гэсэн санал байна.

• Нэгт, Малчдын уламжлалт мэдлэгийг хууль эрх зүйгээр баталгаажуулах: Малчдын бэлчээр ашиглах хамтын зохион байгуулалт (Хоршоо, нөхөрлөл)-ыг дэмжиж, орон нутгийн түвшинд шийдвэр гаргах эрхийг нь өргөжүүлэх;
• Хоёрт: Цөлжилтийн эсрэг болон уур амьсгалын ногоон санхүүжилтийг малчдад чиглүүлэх: Цөлжилттэй тэмцэж, бэлчээрээ хамгаалж буй малчдад "Экосистемийн үйлчилгээний төлбөр" (Payment for Ecosystem Services-PES) хэлбэрээр урамшуулал олгох механизмыг олон улсын дэмжлэгтэйгээр бүрдүүлэх;
• Гуравт: Малчдыг интернетэд холбож, илүү дижиталчлах, цахим оюуны хөгжлийг нэвтрүүлэх, хиймэл дагуулын болон ган зудын эрсдэлийн мэдээллийг малчдын гар утсанд ойлгомжтой, шуурхай хүргэдэг дижитал суурь бүтцийг хөгжүүлэх;
• Дөрөвт, Хил дамнасан нүүдлийн экосистемийн хамтын ажиллагаа: Евразийн хээр тал нь Төв Ази, Монгол, Орос, Хятадын хил дамнан оршдог тул зэрлэг амьтдын нүүдэл болон цөлжилт, уур амьсгалын бүсийн судалгааг бүс нутгийн хэмжээнд хамтран хийх эдгээр болно.

Дүгнэн үзвэл, Монгол орны хээр тал ба хуурайшилттай бүс нутгийн цөлжилттэй тэмцэх   сөрөн тэсвэрлэх чадавх нь зөвхөн инженерчлэлийн болон технологийн шийдлээр хязгаарлагдахгүй. Олон зууны туршид байгалийн тэнцвэрийг хадгалж ирсэн малчдын уламжлалт мэдлэг ухаан нь цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хамгийн хүчтэй “амьд технологи” болно.

Улаанбаатарт хотноо зохиогдож буй  Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын талуудын COP17 бага хурал   нь малчдыг цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлтийн зөвхөн “хохирогч” биш, харин дэлхийн экосистемийг аврах, цөлжилттэй тэмцэх үйлсийн гол “шийдвэрлэгч, түнш” мөн гэдгийг тунхаглах түүхэн боломж мөн хэмээн бодогдном.

Иймд шинжлэх ухааны ололтыг малчдын байгалийн практик арга барилтай уялдуулан нутагшуулж чадвал Евразийн аугаа  хээр тал ирээдүй хойч үедээ онгон дагшин байдлаараа өвлөгдөн үлдэх болно хэмээн бодно.

Ашигласан материал:

• IPCC, 2023: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report.
• UNCCD, 2024: Global Land Outlook - East Asia and Central Asia Regional Reports.
• Fernandez-Gimenez, M. E., et al. (2022). "Lessons from Social-Ecological Resilience in the Pastoral Systems of the Eurasian Steppe."
• Монгол Улсын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн үндэсний тайлангууд (2020-2025).

Тэгвэл энэ үеийн үйл явдлыг өгүүлэх драм, романтик, түүхэн жанрын телевизийн цувралыг БНСУ-ын JTBC суваг олон нийтийн хүртээл болгохоор ажиллаж байна. Энэ оны сүүлээр үзэгчдэд хүрэх "The Sacred Jewel" цувралын анхны трэйлер цацагджээ.

 

Киноны гол үйл явдал 1258 онд буюу хоёр улсын дайны төгсгөлийн үеийг харуулдаг байна. Улс орноо монголчуудын түрэмгийллээс хамгаалахын тулд төрийн бэлгэдэл болсон Авалокитешвара буюу Жанрайсэг бурхны ариун эрдэнэ шүрийг олж авчрах тусгай багийн тухай зохиомол түүхийг өгүүлэх юм. 

Тус цувралын гол дүрд Ан Бо-Хён, Ли Сон Мин, гүнжийн дүрд Клаудиа Ким нар тогложээ. 

"Avengers: Age of Ultron", "Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald" зэрэг Холливүүдийн кинонд туслах дүр бүтээсэн Клаудиа Ким өмнө нь "Marco Polo" телевизийн цувралд Хутулун гүнжийн дүр бүтээсэн билээ. 

Өдгөө 57 настай Ли Сон Миний хамгийн сүүлд тоглосон "Teach You a Lesson" цуврал үзэгчдээс өндөр үнэлгээ аваад буй.

Ирэх арванхоёрдугаар сард нээлтээ хийх шинэ цувралыг "Amazon Prime"-аар үзэх боломжтой юм байна. 

Ингэхдээ 100,000₮-өөс дээш дүнтэй гүйлгээнд буцаан олголт олгох бөгөөд 1 харилцагчид олгох буцаан олголтын дээд хэмжээ картын төрлөөс хамаараан ялгаатай байна.

Буцаан олголтын лимит:

• World, Gold AMEX, Platinum кредит карт - 600,000₮
• Gold, Green AMEX, Si кредит карт - 400,000₮
• Зэс, Ган, Виртуал кредит карт - 200,000₮

Мөн буцаан олголт авсан нийт хүмүүсээс 1 азтай харилцагчид буцаан олголтын дүнг 10 дахин үржүүлж олгох бөгөөд азтаныг 2026.09.15-нд Голомт банкны сошиал хуудсаар дамжуулан тодруулна.

Урамшууллын хугацаа: 2026.08.10-2026.08.31-нийг дуустал

Урамшуулалтай холбоотой бяцхан санамж:

• S rewards аппликэйшнтэй холбогдсон Голомт банкны ПОС дээр хийсэн худалдан авалтад хамаарна.
• Буцаан олголт Голомт банкны бүх төрлийн зээлийн эрхтэй кредит картад үйлчилнэ.
• Буцаан олголт гүйлгээ хийснээс хойш 1-3 хоногийн дараа таны дансанд орно.

Харин та хараахан Голомт банкны кредит картгүй бол гар утсандаа суулган ашиглах боломжтой Виртуал кредит картыг SocialPay аппликэйшний “Хэтэвч-Виртуал карт захиалах" цэсээр хандан идэвхжүүлэх боломжтой.

Голомт банкнаас гаргадаг зээлийн эрхтэй бүх төрлийн кредит картын нөхцөлтэй ЭНД дарж танилцаарай.

Голомт банкнаас яг одоо хэрэгжүүлж буй бүтээгдэхүүн үйлчилгээ, хөнгөлөлт урамшууллын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг Харилцагчийн үйлчилгээний төвийн 1800-1646 дугаарт холбогдон авна уу.

Монгол Улсын хэмжээнд өнөөдрийн байдлаар 11 талбайд газрын тосны хайгуулын үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж. 

Дорнод аймгийн Матад суманд үйл ажиллагаагаа явуулж буй “Монголиа Фойсон Энержи” ХХК нь 2024 оны 10-р сард Засгийн Газрын 137-р тогтоолоор газрын тосны бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ байгуулаад хоёр дахь жилдээ ажиллаж байгаа юм байна. Нийт найман жилийн хугацаанд 50 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх гэрээ байгуулсан байна. 

Уг гэрээнийхээ дагуу газрын тосны хайгуулынхаа үйл ажиллагааг эхлээд явж байх үед шууд дамжуулалт хийдэг нэр бүхий хүмүүс эсэргүүцлээ илэрхийлж очсон байна. 2028 оны нэгдүгээр улиралдаа багтаад газрын тос боловсруулах үйлдвэрээ ашиглалтад оруулах тул түүнийг түүхий эдээр хангах даалгавар аваад ажиллаж байна гэдгийг АМГТГ-аас онцлов. 

Газрын тосны хайгуул хийж байж дараа нь олборлолтоо явуулж үйлдвэрийнхээ түүхий эдийг дотоодоосоо хангана. Хайгуулын үйл ажиллагаа үндсэн суурь ажил. Иймд хууль, дүрэм журмынхаа хүрээнд явж буй уг суурь ажлыг эсэргүүцэн турхирч мэдээллийн зөрүүтэй байдал үүсгэж байгаад харамсалтай байгаагаа илэрхийлэв. 

“Талын Монгол” брэнд нь Казахстан, ОХУ, БНХАУ зэрэг 8 улсад бүтээгдэхүүнээ амжилттай экспортолж, цаашид БНСУ, Япон болон Зүүн Өмнөд Азийн зах зээлд хүрээгээ тэлэх зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.

Энэхүү үйл ажиллагаатай танилцсан сэтгүүлч Ганчимэг Стокгольмоос ирсэн жуулчид “Талын Монгол” брэндийн бүтээгдэхүүнийг сонирхон худалдан авч буйг онцолж, “Үндэсний үйлдвэрлэлээ бид өөрсдөө дэмжихгүй бол хэн дэмжих вэ” хэмээн үндэсний брэнд, бүтээгдэхүүнээ дэмжихийг уриаллаа.

Тэрээр ийнхүү бичжээ:

Стокгольмоос ирсэн жуулчдын сагсан дахь "Монголын амт" буюу Үндэсний брэндээ дэмжих цаг…

Энэ зун төрсөн нутгаараа цөөн хоног аяллаа. Хутаг-Өндөр, Тэшиг, Могод, Гурванбулаг, Дашинчилэн гээд...Булган аймаг бол гадна дотнынхон олноороо сонгож аялдаг тансаг гоо нутаг. Гадаад дотоодын олон аялагчидтай таарч, ажиглаж явахад энийг ингэчихсэн бол, тэрийг тэгчихсэн бол гэх үй түмэн бодол орж ирэх ч, бас ч гэж хараад баярласан, улам илүү дэмжмээр санагдсан зүйлс ганц хоёр байлаа. Тэрийгээ уншигчидтайгаа хуваалцана даа гэсээр хэд хоночихож...

Монголд яг одоогийн байдлаар буюу 2026 оны эхний наймдугаар сарын байдлаар 568,900 гаруй гадаадын жуулчин иржээ. Энэ тоо өмнөх оны мөн үеэс 27.2 хувиар өссөн байна. Одоо бидний өмнө  өөрсдийгөө сайжруулах л асуудал байна.

Хутаг-Өндөрийн дэлгүүрт таарсан гадаадын хэсэг жуулчид манай “Талын монгол” брэндийн бүтээгдэхүүнүүдийг авч байхыг хараад дотроо ямар их баярлав аа. Дашинчилэнд саяхан ашиглалтад орсон CU дэлгүүрээр зориуд орж үзэв. Мөн л гаднын хэдэн жуулчинтай таарсан. Мөн л “Талын Монгол”-ын борцтой цагаан будаатай шөл авцгааж байх юм. Стокгольмоос яваа хоёр гэр бүл гэнэ. Тэд Хөвсгөлийн Хатгал орохоор зорьжээ. Стокольм бол Швед улсын нийслэл. Скандинавын хамгийн том хот. Эдийн засаг, соёлын гол төв нь ч гэж хэлж болно. Хаа холын тэр гоёмсог хотоос ирсэн дөрөв ихэд сэтгэл өндөр, аз жаргалтай явааг нь хараад сайхан санагдсан.

“Талын Монгол”-ынхон маш шаргуу ажилладаг хамт олон. Тэд байнга шинэ шинэ бүтээгдэхүүний эрэлд гарч, оновчтой шийдлүүд гарган бүтээгдэхүүнүүдийнхээ төрлийг олшруулсаар байгаа. Өнөөдөр энэ хамт олон БНХАУ, ОХУ, Турк, Казахстан, Узбекистан, Киргизстан зэрэг улс оронд амжилттай экспортолж эхлээд явж байна. Эдний зорилго мэдээж Төв Азийн зах зээлд тогтвортой байр суурь эзлэх. Энэ бол бидний ч зорилго. Учир нь энэ бол манай үндэсний бүтээгдэхүүн.

Одоо “Талын Монгол”-ынхон Монголд ирсэн жуулчин бүрт үндэсний бүтээгдэхүүнээ таниулж, Монголд ирсэн хүн бүрийн заавал амталдаг хоол болгохын төлөө өдөр шөнөгүй хичээн ажиллацгааж байна. Энэ ажлын хүрээнд өнөөдөр “Талын Монгол” брэндийн түгээлтийн 100  машины цуваа Улаанбаатар хотыг тойрч, жуулчдад Монголын амт, Монгол брэндийн чанар, Монголын зочломтгой соёлыг түгээх зорилготой өдөрлөг зохион байгуулж байна.

Гоё оо, гоё...

Бид л өөрсдийгөө дэмжихгүй бол хэн ч биднийг дэмжихгүй шүү.

 

Өөрөөр хэлбэл насанд хүрээгүй, тухайн ангиллын тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй хүүхдэд жолоог шилжүүлсэн эцэг, эх, асран хамгаалагчид хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.

Хүүхдийнхээ аюулгүй байдалд тавих хараа хяналтаа сайжруулж, насанд хүрээгүй хүүхдэд тээврийн хэрэгсэл жолоодох, ашиглах боломж олгохгүй байхыг анхааруулав. 

Борооны улмаас голын усны түвшин нэмэгдэх, нөөлөг салхи, мөндөр, аянга цахилгаан, үерийн аюулаас сэрэмжтэй байхыг анхааруулав.

Иймээс тус худалдааны төвөөр үйлчлүүлэх иргэдэд богино эргэлтийн автобус үнэ төлбөргүй үйлчлэх юм байна. 

Тодруулбал, 2026.08.17-ны 06:00 цагаас эхлэн: 

• Офицеруудын ордон-Нарантуул-Дүнжингарав худалдааны төв
• Дүнжингарав худалдааны төв-Нарантуул зах чиглэлд богино эргэлтийн автобус иргэдэд үнэ төлбөргүй үйлчилнэ.
• БЭ:10 Дүнжингарав худалдааны төв-COP17 хурлын байршил 

Тус ерөнхийлөгчийн сонгуульд Э.Галбадрал, Д.Билгүүдэй болон УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн нар өрсөлдөж байгаа юм. Үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн өөрийг нь гүтгэж буй явдалд хариу тайлбар өглөө. 

Тэрбээр "Түлш шатахууны хомсдолтой цаг үед АЗХ-ны ерөнхийлөгчийг сонгох чуулган хийх цаг үе нь биш гэдгийг зохион байгуулагчдад хэлсэн. Гэтэл Даваа гарагт бүртгэлээ аваад маргааш Өвөрхангай аймагт чуулганаа хийнэ гэдэг байдлаар явсан. Ийм муухай аргаар дахиж хайрцагласан байдлаар намын үйл ажиллагаанд оролцдогийг эсэргүүцэхээр нэр дэвшсэн. 

Ардчилсан намын залууст боломж олгох ёстой байсан зүйлийг ингэж муухай хулгайлж байгааг эсэргүүцэж ийшээ орсон. Дотоод сонгуулийг ямар аргаар хийдэг вэ гэдгийг энэ дээр харуулж байна. Аймаг орон нутгийн өгсөн төлөөлөгчдийн нэрсийг байхгүй болгож байгаад манай намд байдаггүй нэрийг оруулж ирсэн нь Хяналтын ерөнхий хороон дээр ирчихсэн маргаан дагуулж байна. 

Над руу бүх төрлийн дайралт орж ирсэн. Улс төрд явж байгаа хүн учраас олон дайралт яваад явж байсан. Энэ удаагийнх арай дэндүү байна. Өчигдөр оройн 17:00 цагт Анандбазар гэж хүн над руу залгаад "чи намайг яагаад гүтгэж харлуулаад байгаа юм. Чамайг ийм байвал зүгээр өнгөрөөхгүй шүү" гэж намайг дарамталлаа. Гэтэл энэ Анандбазар гэж хүн хэн юм бэ. Энэ хүнд дарамтлуулаад зүгээр суугаад байж байх уу. Та нар ийм байдлаар улс төр хийхээсээ ичээч.

Надтай холбоотой хувийн зүйл дээр тайлбар өгөхийг хүсдэггүй. Эмэгтэй залуу хүн гэр бүл зохиогоогүй байхдаа улс төрд орсон учраас бүх хүнтэй нэр холбож гүтгэж доромжилдог. Би Ардчилсан намаас УИХ-ын гишүүн болж явснаас хойш чуулган дээр өөрийнхөө байр суурийг хатуу илэрхийлж явж байгаа. 

Ийм муухай дээр үеийн улс төрийн арга барил чинь явахгүй. Ийм заваан зүйлээс болж маш олон эмэгтэй улс төрд орохоос халширч, золиос нь болсон. Тэр хүмүүсийн төлөө бид тэмцэх ёстой. Ийм хүмүүст дарлуулаад яваад байж болохгүй. Энэ балиар зохион байгуулалттай үйлдлээрээ та нар ялна гэж бодож байвал үгүй. Намайг уйлдаг гэнэ. Уйлахаас өөр аргагүй байдал руу та нар шахаж байна. Би өнөөдөр Ардчилсан намын ирээдүйд харамсаж байна. Бид өөрчлөлт хийх хэрэгтэй болжээ" гэв. 

Хүний хөл хөдөлгөөн ихтэй газар анхаарал сарних, үнэт зүйлээ ил задгай авч явах нь энэ төрлийн гэмт хэргийн хохирогч болоход хүргэдэг.

Гэвч энэхүү хомс нөөц түймэр, уур амьсгалын өөрчлөлт, газрын доройтол, хөнөөлт шавжийн нөлөөгөөр улам доройтсоор байна. Тэр дундаа хөнөөлт шавж Монгол орны ойн санд хамгийн ноцтой хохирол учруулж буй хүчин зүйлсийн нэг болжээ. 

Засгийн газраас жил бүр 100 мянга орчим га ойд шавжтай тэмцэх арга хэмжээ авдаг ч энэ нь шаардлагатай нийт талбайн 30-40 хувийг л хамардаг байна. Улмаар 2022 онд мэргэжилтнүүдийн хийсэн судалгаагаар 16 аймгийн 109 сумын 732.7 мянган га ой хөнөөлт шавжид нэрвэгдсэн нь тогтоогджээ. Мөн хоёр тэрбум орчим мод хатаж, дахин сэргэх боломжгүй эрсдэлд орсон гэх харамсалтай тоо бий. 

 

Тиймээс байгаль орчин төдийгүй хүн амын амьдрал, амьжиргаанд шууд нөлөөлөх энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхээр ойн доройтлыг сааруулах, хөнөөлт шавжийн тархалтын голомтыг хумих “Эрүүл ой” төслийг 2022-2025 онд хэрэгжүүлжээ. 

Ой хамгаалалд дэвшилтэт арга барил, технологийг нэвтрүүлэв

 

“Эрүүл ой” төсөл нь 2022 оны есдүгээр сараас албан ёсоор эхэлсэн байна. Эхний үед шавжтай тэмцэх үр ашигтай технологийг нэвтрүүлэх, шавж устгах бодисын туршилт судалгааг гүйцэтгэжээ. Цаашлаад Олон улсын байгаль хамгаалах нийгэмлэгийн ойн эрүүл мэндийн шинжээчдийг урин ажиллуулахын сацуу АНУ-ын Ойн алба болон их сургуулиудтай хамтын ажиллагаа эхлүүлсэн нь эрүүл ойг тэтгэх ажлын урт хугацааны, тогтвортой байдлын суурийг тавьсан.

Монгол оронд 14 мянга гаруй зүйлийн шавж бүртгэгдсэнээс ой модны амьдралд хөнөөлтэйд тооцогдох 468 зүйлийн шавж байдаг. Шавжийн эмэгчин нь нэг удаад 250-1000 өндөг гаргадаг бөгөөд тэдгээр нь авгалдай, хүрэнцэр болмогцоо модонд үүрлэн шавж, хэдэн зуун мянгаараа модноос мод, ойгоос ойд цөлмөн давшиж, модыг хуйгаар нь хатааж орхидог. Мөн зарим нь эргэн тойрондоо 100 км нүүдэллэн ердөө нэг сарын дотор олон га талбай модыг хувхайруулах чадалтай. Тиймээс 2023 оны тавдугаар сараас эхлэн хөнөөлт шавжийн тархалтыг бууруулах зорилгоор био эмчилгээний бэлдмэл ашиглан тэмцэх ажлыг эхлүүлжээ. 

 

Ингэхдээ агаараас цацах ажил зохион байгуулж Архангай, Завхан, Өвөрхангай, Төв, Хөвсгөл аймаг болон Горхи Тэрэлжийн дархан цаазат газруудад нийт 300 мянган га талбайд хүрчээ.

Үүгээр зогсохгүй 2023 онд Олон улсын байгаль хамгаалах нийгэмлэгийн шинжээч, доктор Том Ийгэрээр ахлуулсан мэргэжлийн баг үндэсний өгөгдлийн сан, алсын зайн тандан судалгаа, хортон шавжийн хяналт, шинжилгээний аргуудыг сайжруулахад зөвлөн ажилласан нь байгаль хамгаалалд мэргэжлийн дэвшилтэт арга барилуудыг нэвтрүүлсэн явдал болсон юм. Цаашлаад дэлхийн 50 гаруй улсын 180 гаруй дархан цаазат нутаг дэвсгэрт ашигладаг, хиймэл оюунд суурилсан “EarthRanger” программыг хөгжүүлэн, ой хамгаалалд нэвтрүүлснээр технологийн дэвшлийг ашиглах суурийг тавив. 

Энэ бүхний дүнд ойн нэгжүүд талбайн өгөгдлийг цуглуулах, ашиглах чадвар нэмэгдэж, Монгол орон ой, байгаль хамгаалалдаа олон улсын шилдэг арга зүй, дэвшилтэт технологийг нэвтрүүллээ.  

 

Ой хамгаалах ажлыг тогтвортой үргэлжлүүлэхийг чухалчиллаа

Төслийн эхний үед ой хамгааллын мэргэжлийн оюутнуудыг талбайн судалгаанд оролцоход дэмжиж, практик сургалт, судалгаанд хамруулснаар мэргэжлийн чадавхыг нь хөгжүүлэхэд анхаарч байв. Улмаар 2023 онд Монголын ойн салбарын мэргэжилтнүүд АНУ-ын Ойн албаны хортонтой тэмцэх үйл ажиллагаатай танилцах судалгааны айлчлалд хамрагдаж, мэргэжлийн сургалтад оролцсон нь Монгол Улсын ой хамгааллын чадавх сайжрахад түлхэц болсноороо онцлог. 

Энэ ажил дараачийн жилүүдэд үргэлжилж Шинжлэх ухааны академи болон их сургуулиудтай хамтран ойн чиглэлээр дутагдаж буй залуу боловсон хүчнийг бэлтгэхэд анхаарч, судлаач оюутнуудад тэтгэлэг олгож эхэлсэн нь бүр ч бодитой дэмжлэг болов. 

Ой хамгаалалд шинэ туршлага, технологи нэвтрүүлж, түүнийг урт хугацаанд хэрэгжүүлэх мэргэжилтнүүдийг бэлтгээд зогсохгүй АНУ, Канадын ойн шинжээчид хөнөөлт шавжтай тэмцэх Монгол Улсын үйл ажиллагаанд мэргэжлийн үнэлгээ хийж, хяналт шинжилгээ, шийдвэр гаргалтад учирч буй сул талыг тодорхойлж, стандартчилал тогтоох, сургалт, аюулгүй байдлыг хангах, үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох тал дээр зөвлөмж өгсөн нь “Эрүүл ой” төсөл зөвхөн ойн санг хамгаалаад зогсохгүй байгаль хамгааллын үйл ажиллагааг дэмжих цогц арга хэмжээ болсны илрэл юм. 

 

Ингэснээр 2022-2025 оны хооронд Монгол Улсын хөнөөлт шавжийн менежментийг сайжруулах, ойн бодлого дахь үндэсний чадварыг бэхжүүлэх, тогтолцоог бат бөх суурьтай болгож чадсан. Тэр дундаа ойн хөнөөлт шавжтай тэмцэх арга, үр дүн, бэлэн байдал сайжирч, Монгол Улсын ойн хөнөөлт шавжтай тэмцэх тогтолцоог бэхжүүлэхэд хувь нэмрээ орууллаа. 

Энэхүү төслийг хэрэгжүүлэхэд “Рио Тинто Монгол” ХХК Монгол Улс дахь урт хугацааны хамтын ажиллагаа, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд болон Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ойн газар, Олон улсын байгаль хамгаалах нийгэмлэг хамтран ажилласан юм. 

2026 оныг бэлчээр ба нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн жил болгон зарласантай холбоотойгоор дэлхийн малчдын аж ахуй, амьдрал болон тэдний өмнө тулгарч буй хүндрэл бэрхшээлүүдийн талаар томоохон тунхаг бичгийг өнөөдрийн чуулганы хүрээнд гаргаж буй аж.

Энэ талаар Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг "Дэлхийн олон оронд мал аж ахуйн тогтолцооны амин сүнс болсон нүүдэл шилжилт хөдөлгөөний боломж улам хумигдаж уламжлалт нүүдлийн зам, гарц багасаж байна.

Бэлчээр нутаг хэсэгчлэн тасарч, дэд бүтцийн байгуулал, газар ашиглалтын өөрчлөлт, засаг захиргааны хил хязгаар нь малчдын амьжиргаанд түшиглэдэг экологийн бодит зүй тогтлыг зарим талаараа орхигдуулах боллоо.

Нүүдэллэх хөдөлгөөнийг хүрээлэн буй орчны сорилтод зохицсон нарийн боловсронгуй арга ухаан гэж үзэхийн оронд өнгөрсөн үеийн үлдэгдэл мэт ташаа ойлгох нь цөөнгүй байна. Гэвч малчдын нүүдэл бол хөгжлөөс хоцорсон гэсэн шинж огт биш харин ч эмзэг экосистемийн тэнцвэр, сэргэн тэнхрэх чадварыг хадгалан хамгаалдаг амьдралаар шалгарсан үр дүнтэй тогтолцоо юм" хэмээн ярилаа.

Мөн өнөөдрийн хурлаас гарсан тунхаг, бичгүүд нь ердийн нэг баримт бичгийн төдий бус тэдгээрийн үндэс нь бодит амьдралын туршлагаа хуваалцсан чин сэтгэлийн яриа хөөрөөнд тулгуурласан. Эдгээр тунхгийг зөвхөн хурлын танхимд бус аймгийн төвүүдэд, уудам талын бэлчээрт, малчин айлын гэрт, амьдрал ахуйн өв соёл, эрдэм мэдлэгийг нь тээсэн малчидтай өөрсөдтэй нь хамтран боловсруулсан юм гэдгийг тэрбээр онцолж байлаа.

Чуулганд оролцогчдын зургаас:

Өндөр гэгээн Занабазарыг Төвдийн Жононба ёсны агуу соён гэгээрүүлэгч, түүхч, тарнийн их мастер Жавзан Дарнатын (1575–1634) хойд дүрээр тодруулжээ. Иймээс "Жавзандамба" гэх цол нь Жонон ёсны Дарнат ламаас уламжлагдан Монголд ирсэн юм.

Бурхны шашны нууц тарнийн Галазагда (Калачакра. Дүйнхор. Цагийн хүрдэн) ёсны арга техникийг бүрэн гүйцэд хадгалж, дагнаж бясалгадаг гол сургууль нь Жононба юм.

Гадаад ертөнцөд жил бүр дөрвөн улирал солигддог шиг, хүний биед хүүхэд нас (хавар), залуу нас (зун), өтөл нас (намар), үхэл (өвөл) яг ижил хэмнэлээр явагддаг. Хүний нэг өдрийн амьсгалын тоо (21,600) нь гадаад ертөнцийн нарны жилийн замнал, одон зурхайн хэмжигдэхүүнтэй математик хуваарилалтаар яг таардаг. Дүйнхорын бясалгалаар хүн гадаад ертөнцийг засах гэж оролдохгүйгээр, зөвхөн өөрийн дотоод сэтгэл ба биеийн судал хий энергийг засах замаар гадаад ертөнцийн нөлөөг өөрчилдөг аж.

Монголын бурхны шашин (Гэлэгба урсгал) доторх Калачакрагийн зан үйл, онол, уламжлал нь Жонон ёсны Дарнат багшаас Богдуудаар дамжин иржээ.

IV Богд Жавзандамба 1806 онд Их Хүрээнд Дэчэнгалавын сүм буюу Дүйнхэр дацанг үүсгэн байгуулж Монголын нууц тарнийн сургуулийн эхийг тавив. VIII Богд Жавзандамбын Шаравпэлжээлин хэмээх Ногоон ордонг Галазагдын орон Дүйнхорын хот мандал болгож хувиргасан юм. Монголыг Шамбалын орон гэж, VIII Богд нь умар зүгийн Шамбалын орны эзэн гэж хүлээн зөвшөөрсөн бичгийн баримтууд үлджээ.

Энэ удаагийн үзэсгэлэнд Богдын ордонд буй Цагийн хүрдний номлолтой холбоотой дурсгалуудыг дэлгэн үзүүлэв.

ФОТО

Тус тэмцээний эмэгтэйчүүдийн 59 кг-ын жинд Э.Гүндэгмаа, эрэгтэйчүүдийн 57 кг-ын жинд Б.Наран-Өлзий, 61 кг-ын жинд Э.Дөлгөөн, 65 кг-ын жинд М.Аманбек, 70 кг-ын жинд А.Анх-Эрдэнэ, 86 кг-ын жинд П.Билгүүндалай, 125 кг-ын жинд Д.Нарантулга нар зодоглох аж.

П.Билгүүндалайгийн аав нь улсын арслан Р.Пүрэвдагва бол Д.Нарантулга нь улсын харцага М.Дармаабазарын хүү бий.

Мөн Д.Нарантулга өнгөрсөн жилийн ДАШТ-д V байр эзэлж, тивийн аваргаас мөнгө, хүрэл медаль хүртэж байв. 

20 хүртэлх насны залуучуудын ДАШТ хамгийн анх 1969 оноос эхэлсэн түүхтэй. Манай үе үеийн залуучууд энэ тэмцээнээс таван алт, 10 мөнгө, 23 хүрэл медаль хүртсэн амжилтаараа 21-т жагсдаг. Өнгөрсөн жил Болгарын Самоков хотод болоход эмэгтэйчүүдийн 68 кг-ын жинд Э.Одзаяа хүрэл медаль хүртсэн билээ.

Харин 2024 онд эмэгтэйчүүдийн 55 кг-ын жинд Б.Халиун мөнгө, эрэгтэйчүүдийн 125 кг-ын жинд Б.Намбардагва хүрэл зүүж байлаа.

Хуульчдын шалгалтыг энэ удаад 11 дэх жилдээ зохион байгуулна. Мэргэжлийн шалгалт нь холбогдох дүрэм журмын хүрээнд явагддаг. Хуулиараа бол мэргэжлийн шалгалтын товыг 75 хоногоос өмнө тогтоож, олон нийтэд мэдээлдэг

Монголын Хуульчдын холбооны Тамгын газрын дарга Ш.Жолбарс "Хуульчдын холбооны зөвлөл наймдугаар сарын 6-нд хуралдаж, хуульчийн мэргэжлийн шалгалтыг 2025 оны аравдугаар сарын 28, 29, 30-нд Улаанбаатар хотод зохион байгуулна. 

Хуульчдын холбооноос магадлан итгэмжлэгдсэн хууль зүйн сургуулийг төгсөж, хоёроос доошгүй жил мэргэжлийн дадлага хийсэн Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн хуульчийн шалгалтад орох эрхтэй. Шалгалтын бүртгэл https://burtgel.mglbar.mn/ хаягаар явагдах бөгөөд 2026 оны наймдугаар сарын 14-ны өдрөөс эхэлж, 45 хоногийн хугацаатай явагдана. 2026 оны есдүгээр сарын 27-ны 00:00 цагт дуусгавар болно.

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалт нь хуульчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл авахыг хүссэн этгээдийн шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх, шүүн таслах ажиллагаанд оролцох, хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх хангалттай мэдлэг, чадвар эзэмшсэн эсэхийг тогтоох зорилготой бөгөөд тус шалгалтад эрх зүйч мэргэжлээр бакалаврын боловсрол эзэмшиж, хоёр жилийн хугацаанд мэргэжлийн дадлага хийсэн хүмүүс оролцох эрхтэй байдаг.

Тус шалгалт нь эрх зүйн ерөнхий мэдлэгийг сорьсон сорилгын болон эрх зүйн салбарын хүрээнд тодорхой тохиолдлыг хууль хэрэглэж шийдвэрлэх бодлогын шалгалтын хэлбэрээр зохион байгуулна.

Энэ жил хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын сорилго тестийг шинэчилсэн, хэвлэлтэд ороод дуусах шатандаа явж байна. Сорилгын шалгалтад тэнцсэн хүмүүс бодлогын шалгалтад ороод гурван хэлбэрээр шалгуулна. Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын сорилго болон Бодлогын аргачлалын хэлбэр номыг ирэх долоо хоног буюу наймдугаар сарын 18-ны өдрөөс эхэлж худалдаанд гаргана" гэв.

"Нийт 200 тестийн 120 тест нь зөв хариулт өгөгдсөн, үлдсэн 80 тест нь зөв хариулт өгөгдөөгүй тестээс ирнэ"

Үргэлжлүүлэн Монголын хуульчдын холбооны шалгалтын хорооны гишүүн Т.Мөнх-Эрдэнэ "Хуульчдын холбооны шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороо 2023 оны сүүлчээс эхэлж шалгалтын бодлогод шинэчлэл хийж байгаа.

“Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын сорилго” ном өмнө нь D хариулт нь зөв өгөгдсөн тест 100 хувь байдаг байсан бол одоо гурван хэсэгт хуваагдсан. Нэгт D хариулт нь зөв өгөгдсөн тест, хоёрт зөв хариулт өгөгдөөгүй буюу шалгалтад орж байгаа эрх зүйч өөрсдөө ажиллаж зөв хариуг олж тогтоох хэсэг, гуравт АНУ-ын мэргэжилтэнтэй хамтран боловсруулсан жишиг сорилго гэсэн хэсгээс бүрдэнэ.

Энэ жил 2,676 ширхэг D хариулт нь зөв өгөгдсөн тест байгаа. Зөв хариулт өгөгдөөгүй тест нэмэгдэж 1,874 тесттэй болсон. Үүний 100 тест нь шинээр зохиогдож нэмэгдсэн. Гуравт жишиг 38 тест бий, өнгөрсөн жилийг бодвол 20 тестээр нэмэгдсэн.

Шалгалтад ирэх тестийн процентыг харвал 2024 онд D хариулт өгөгдсөн тест нийт 200 тестийн 80 хувийг эзлээд, зөв хариулт өгөгдөөгүй тест 20 хувийг эзэлж байсан. Шалгалтын хорооноос зөв хариулт өгөгдөөгүй тестийг бууруулсан. Энэ жил D хариулт өгөгдсөн тестийн эзлэх хувийг 60 хувь, зөв хариулт өгөгдөөгүй тест 40 хувийг эзэлж байна. Нийт 200 тестийн 120 тест нь зөв хариулт өгөгдсөн, үлдсэн 80 тест нь зөв хариулт өгөгдөөгүй тестээс ирнэ. 

"Эрх зүйн тохиолдол шийдвэрлэх аргачлал" номыг энэ жил дахин шинэчилж хэвлэсэн. Мөн хуульчийн шалгалтад бэлдэх сургалтыг шинэчилсэн. Энэ жил хэлбэр, арга зүй хэвээрээ явагдах бөгөөд сургалт энэ оны есдүгээр сарын 14-ний өдрөөс эхэлж, аравдугаар сарын 17-ны өдөр дуусна. Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтад орох хүмүүс энэ хугацаанд өдрөө сонгоод оролцох боломжтой" хэмээн ярилаа.

Төрийн Соёрхолт Баянмонгол биг бэндийн “Хүрээ Дагшаа” жазз тоглолт энэ бямба гарагт буюу 2026 оны наймдугаар сарын 15-ны 18:00 цагт Үндэсний соёл амралтын хүрээлэнд байрлах Хар Сувд Garden Bar-ын задгай талбайд болно.

Монголын орчин цагийн хөнгөн хөгжмийн ууган төлөөлөл болсон Баянмонгол биг бэнд нь монгол дуу хөгжмийн өв санг жазз хөгжмийн хэлээр шинээр өгүүлж, ардын дуу болон үе үеийнхний сэтгэлд хоногшсон бүтээлүүдийг өвөрмөц найруулгаар амилуулсаар ирсэн билээ.

Баянмонгол биг бэндийн бүтээл, найруулгыг Монголын уран бүтээлчдээс гадна олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн жазз хөгжимчид, хөгжмийн зохиолч, найруулагчид туурвиж ирсэн бөгөөд энэ удаагийн тоглолтоор дэлхийн болон Монголын жазз хөгжмийн шилмэл бүтээлүүдийг толилуулна.

“Хүрээ Дагшаа” тоглолтод Улсын Филармонийн гоцлол дуучин Н.Наранбаатар /Наагий/, Хөгжим бүжгийн консерваторийн жазз дуулаачийн ангийн оюутан Э.Маралжингуа, Г.Үйлэн нар оролцоно.

Ийнхүү Баянмонгол биг бэндтэй хамт Монгол болон дэлхийн жазз хөгжмийн охь бүтээлүүдийг зуны нэгэн орой задгай талбайд шимтэн сонсохыг урьж байна.

🎼 Удирдаач: С.Саруул-Од /СТА/
🎤 Дуучид: Н.Наранбаатар /Наагий/, Г.Үйлэн, Э.Маралжингуа

📍 Байршил: Хар Сувд Garden Bar /Үндэсний Соёл Амралтын Хүрээлэн/
📅 Огноо: 2026.08.15 | 22 | 23
🕕 Цаг: 18:00

🎫 Тасалбар: ticket.mn/event/3187 болон Хар Сувд Garden Bar-ын үүднээс худалдан авах боломжтой.

📞 Дэлгэрэнгүй мэдээлэл: 7011-8012, 8800-3041