Индэр    
2021 оны 7 сарын 7
Зураг
iKon.mn сэтгүүлч, Ерөнхий эрхлэгч.

ТӨСВИЙН ЦООРХОЙ #2: УИХ-ын гишүүд өөрсдөө татвар төлөгчдийн мөнгийг үр ашиггүй болгож байна

Зураг
Гэрэл зургийг MPA.mn

Үргэлжлэл...

Монгол Улсын 2020 оны төсвийн гүйцэтгэлийг батлахаар УИХ яг одоо хэлэлцэж буй.

Гэвч ийнхүү хэлэлцэх нь нэр төдий л зүйл юм. Учир нь төсвийг үр ашигтай байлгаж, хөрөнгө оруулалтыг шаардлагатай газар нь хүртээх ажлыг парламентад сууж буй ТЭД үнэхээр хангалтгүй хийсээр ирсэн.  

Үүний жишээ болгож, УИХ-ын гишүүд Төсвийн тухай хуулиа өөрсдөө хэрэгжүүлэхгүй байгаа нь татвар төлөгчдийн мөнгө салхинд хийсэх нэг шалтгаан болж буй талаар үргэлжлүүлэн хүргэе. 

Төсвийн тухай хуулийг батлах үеэр УИХ-ын гишүүд зөвхөн өөрсдийн тойрогт мөнгө тусгуулж, ямар нэгэн төсөл хэрэгжүүлэх гэж зүтгэдгийг хэлэлцүүлгийн явцаас хардаг байх. Тэгвэл ийнхүү төсөв хэлэлцэхдээ тухайн төсөл арга хэмжээ орон нутагт үнэхээр шаардлагатай эсэхийг огт тооцдоггүй болох нь Улсын төсвийн 2020 оны хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөний хэрэгжилт, үр дүн, үр ашигт хийсэн гүйцэтгэлийн аудитын тайлангаас харагдана. 

Зөвхөн боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалт болох сургууль, цэцэрлэгийн барилга дээр л гэхэд шаардлагатай газар нь барихгүй, шаардлагагүй газар хөрөнгө оруулж байгаагаас улсын төсөв үр ашиггүй болж байгаа юм. 

Тухайлбал, нийслэлийн Чингэлтэй, Хан-Уул, Сонгинохайрхан, Баянзүрх, Баянгол дүүрэг болон нэр бүхий 24 суманд цаашид улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төлөвлөх ерөнхий боловсролын сургуулийн барилгын хэрэгцээ, шаардлагатай байгаа гэсэн судалгаа байна. Гэтэл Монгол Улсын 2020 оны төсвийн тухай хуульд нормативт хэмжээгээр ерөнхий боловсролын сургуулийн барилгын хэрэгцээ, шаардлагагүй 9 суманд сургуулийн барилгыг төлөвлөжээ. 

Хүснэгт 1. Монгол Улсын 2020 оны төсвийн тухай хуульд батлагдсан хэрэгцээ, шаардлагагүй ерөнхий боловсролын сургуулийн барилга 

Байршил Хүн амын тоо ЕБС-ийн хүчин чадал (суудлын тоо)
Аймаг Сум Норматив хэмжээ Суурилагдсан хүчин чадал 2020 онд нэмэлтээр төлөвлөсөн
Төв Дэлгэрхаан 1,776 205 320 160
Архангай Хайрхан 3,718 428 720 320
Хэнтий Өмнөдэлгэр 5,890 678 560 640
Завхан Идэр 2,529 291 320 320
Завхан Сонгино 1,522 175 320 320
Увс Тэс 5,181 596 1,080 320
Хөвсгөл Их-Уул 4,188 482 720 320
Архангай Хашаат 3,212 370 640 Өргөтгөл
Тав Заамар 5,808 670 860 320

Ийнхүү одоо байгаа суурилагдсан хүчин чадал нь хангалттай, илүү гарчихсан байхад нэмж хүчин чадлаас нь давсан суудлуудыг төлөвлөжээ.

Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд л гэхэд нэмж 120 орчим суудал шаардлагатай байхад үүнээс 5 ДАХИН ИХ суудал нэмэхээр төлөвлөсөн байна.

Тус аймагт бусад аймагтай харьцуулахад нэг хүнд ногдох төсвийн хөрөнгө оруулалт хамгийн өндөр байгааг бид өмнө нь хөндөж байсан. 

Боловсролын салбарын энэхүү үр ашиггүй хөрөнгө оруулалтыг дараах гурван үзүүлэлт мөн илтгэнэ. 

 Төрийн өмчийн ерөнхий боловсролын сургууль:

  • ▪ Барилгын хүчин чадал норматив хэмжээнээс 159 сум, 4 дүүрэгт хэтэрсэн;
  • ▪ 24 сум, 5 дүүрэгт доогуур;
  • ▪ Барилгын хүчин чадал нормативт хэмжээтэй 148 суманд ойролцоо түвшинд байна

Эндээс орон нутагт ерөнхий боловсролын сургуулийн барилгын ашиглалтгүй талбайг бий болгосноор байрны халаалт, урсгал зардал зэрэг төсвийн урсгал зардлыг үр ашиггүйгээр нэмж байгааг харуулж байгаа юм.

Энэ мэт судалгаа, тооцоогүй төсвийн уршгаар маш олон газар сургуулийн суудлын тоо гүйцэд ашиглагдахгүй байгаа бол зарим газарт хүрэлцээгүй хэвээр байна. 

Хүснэгт 2. Анги дүүргэлт илүү болон хангалтгүй байгаа суудлын тоо /аймгаар/

 
 
 
Аймаг Сум Батлагдсан хүчин чадал Хамрагдсан хүүхэд Тайлбар
Архангай аймаг
1 Чулуут Халуун ус багийн бага сургууль 120 16 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 3-8, 2018 онд 2-7, 2019 онд 1-5 хүүхэд суралцсан.
2 Өндөр-Улаан Хануй багийн бага сургууль 80 25 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 5-11, 2018 онд 4-7, 2019 онд 3-7 хүүхэд суралцсан
3 Эрдэнэбулган Хоршоолол багийн бага сургууль 100 21 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 2-6, 2018 онд 1-5, 2019 онд 3-9 хүүхэд хамрагдсан. 2019 онд 4 дүгээр ангийн бүлэгт хүүхэд хамрагдаагүй
Баян-Өлгий аймаг
4 Алтай 2 дугаар сургууль 80 41 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 2-17, 2018 онд 1-5, 2019 онд 1-23 хүүхэд хамрагдсан.
5 Баяннуур 3 дугаар сургууль 60 36 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 5-10, 2018 онд 5-9, 2019 онд 3-14 хүүхэд хамрагдсан.
6 Дэлүүн 3 дугаар сургууль 75 41 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 5-15, 2018 онд 5-13, 2019 онд 4-11 хүүхэд хамрагдсан. 2019 онд 5 дугаар ангийн бүлэгт хүүхэд хамрагдаагүй.
7 Дэлүүн 2 дугаар сургууль 60 49 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 5-21, 2018 онд 7-12, 2019 онд 7-17 хүүхэд хамрагдсан.
8 Сагсай 2 дугаар сургууль 60 48 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 7-11, 2018 онд 6-11, 2019 онд 7-15 хүүхэд хамрагдсан
9 Ногооннуур 3 дугаар сургууль 85 49 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 6-13, 2018 онд 4-10, 2019 онд 6-13 хүүхэд хамрагдсан
Баянхонгор аймаг
10 Баянбүрд Баянбүрд багийн бага сургууль 50 17 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 2-7 хүүхэд хамрагдсан. 2018 онд 2-р ангид, 2019 онд 3-р ангид хүүхэд хамрагдаагүй
11 Мандал Мандал бага сургууль 50 17 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 1-7 хүүхэд хамрагдсан. 2017 онд 3-р ангид хүүхэд хамрагдаагүй.
12 Гашуундэл Гашуундэл бага сургууль 50 11 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 1-5 хүүхэд хамрагдсан
Булган аймаг
13 Хутаг-Өндөр Уньт багийн бага сургууль 100 66 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 7-18 хүүхэд суралцсан.
14 Хутаг-Өндөр Хантай багийн бага сургууль 100 35 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 3-9 хүүхэд суралцсан
15 Булган Спортын ахлах сургууль 120 56 6-9 дүгээр ангийн 1 бүлэгт 2017 онд 3-11, 2018 онд 3-9, 2019 онд 4-11 хүүхэд хамрагдсан.
Говь-Алтай аймаг
16 Тонхил Алтансоёмбо багийн бага сургууль 60 14 Алтансоёмбо багийн бага сургуулийн 2, 3-р ангид 2017 онд, 3, 4-р ангид 2018 онд, 4, 5-р ангид 2019 онд хүүхэд хамрагдаагүй
17 Халиун Олонбулаг багийн бага сургууль 80 9 Олонбулаг багийн бага сургуулийн 5-р ангид 2018 онд, 1-р ангид 2019 онд, Тахийн тал бага сургуулийн 2, 5-р ангид 2017 онд, 3-р ангид 2018 онд, 1, 4-р ангид 2019 онд хүүхэд хамрагдаагүй.
18 Бугат Тахийн тал багийн бага сургууль 72 12 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 2-7 хүүхэд хамрагдсан
19 Есөнбулаг Анагаах ухааны сургуулийн лицей ахлах сургууль 90 56 2017-2019 онд 10-12 дугаар ангийн 1 бүлэгт 7-28 хүүхэд хамрагдсан.
Говьсүмбэр аймаг
20 Баянтал 4 дүгээр сургууль 350 143 Хүчин чадлын 60% ашиглалтгүй
Дорноговь аймаг
21 Сайншанд 4 дүгээр сургууль 952 396 Хүчин чадлын 60% ашиглалтгүй
22 Сайхандулаан Сайхандулаан сумын сургууль 250 147 Хүчин чадлын 45% ашиглалтгүй
23 Алтанширээ ЕБ-ын сургууль 320 139 Хүчин чадлын 54% ашиглалтгүй
24 Хөвсгөл ЕБ-ын сургууль 400 232 Хүчин чадлын 41% ашиглалтгүй
Дорнод аймаг
25 Халхгол ЕБС 640 373 Хүчин чадлын 41% ашиглалтгүй
26 Халхгол Ялалт багийн ЕБС 160 85 Хүчин чадлын 52% ашиглалтгүй
27 Хөлөнбуйр ЕБС 530 270 Хүчин чадлын 53% ашиглалтгүй
28 Сэргэлэн ЕБС 400 185 Хүчин чадлын 56% ашиглалтгүй
Дундговь аймаг
29 Говь-Угтаал ЕБС 320 175 Хүчин чадлын 45% ашиглалтгүй
30 Өлзийт ЕБС 320 45 Хүчин чадлын 57% ашиглалтгүй
31 Завханмандал Бага, дунд сургууль 320 163 Хүчин чадлын 49% ашиглалтгүй
32 Цагаанхайрхан Дунд сургууль 320 92 Хүчин чадлын 71% ашиглалтгүй
33 Яруу ЕБС 260   Хүчин чадлын 60% ашиглалтгүй
Өвөрхангай аймаг
34 Тарагт Туяа багийн бага сургуулв 80 18 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 2017-2019 онд 1-8 хүүхэд хамрагдсан
35 Тарагт ЕБС 440 121 Хүчин чадлын 51% ашиглалтгүй
36 Хайрхандулаан ЕБС 640 410 Хүчин чадлын 35% ашиглалтгүй
Өмнөговь аймаг
37 Ноён ЕБС 320 145 Хүчин чадлын 56% ашиглалтгүй
38 Хүрмэн ЕБС 320 122 Хүчин чадлын 63% ашиглалтгүй
Сэлэнгэ аймаг
39 Сүхбаатар Спортын сургууль 240 100 2017-2019 онд 6-9 дүгээр ангийн 1 бүлэгт 1-15 хүүхэд хамрагдсан
40 Сүхбаатар 3 дугаар сургууль 960 490 Хүчин чадлын 53% ашиглалтгүй
41 Сүхбаатар 6 дугаар сургууль 770 480 Хүчин чадлын 51% ашиглалтгүй
Төв аймаг
42 Баян-Өнжүүл Дунд сургууль 330 142 Хүчин чадлын 59% ашиглалтгүй
43 Өндөрширээт Ахлах сургууль 640 218 Хүчин чадлын 66% ашиглалтгүй
44 Баянцагаан Дунд сургууль 320 139 Хүчин чадлын 58% ашиглалтгүй
45 Сэргэлэн ЕБС 320 96 2019 онд 1-9 дүгээр ангийн 1 бүлэгт 3-18 хүүхэд хамрагдсан
Увс аймаг
46 Улиастай Бага сургууль 80 15 2017-2019 онд 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 1-9 хүүхэд хамрагдсан байна. 2019 онд 3-р ангид хүүхэд хамрагдаагүй.
47 Тариалан 2 дугаар сургууль 120 49 1-5 дугаар ангийн 1 бүлэгт 7-15 хүүхэд хамрагдсан
Ховд аймаг
48 Ховд Ховд их сургуулийн харьяа ахлах сургууль 150 77 Хүчин чадлын 63% ашиглалтгүй
49 Дуут Бүрэн дунд сургууль 320 202 Хүчин чадлын 36% ашиглалтгүй
50 Чандмань Бүрэн дунд сургууль 724 441 Хүчин чадлын 40% ашиглалтгүй
Хөвсгөл аймаг
51 Бүрэнтогтох Бүрэнхаан багийн бага сургууль 50 38 1-5 дугаар ангид 2017-2019 онд 3-10 хүүхэд суралцсан
52 Бүрэнтогтох Зүрх багийн бага сургууль 100 56 1-5 дугаар ангид 2017-2019 онд 9-15 хүүхэд суралцсан
Хэнтий аймаг
53 Хэрлэнбаян-Улаан Дунд сургууль 100 60 2017-2019 онд 6-9 дүгээр ангид 4-7 хүүхэд хамрагдсан бол 8-р ангид хүүхэд хамрагдаагүй байна
54 Батширээт Дунд сургууль 560 349 Хүчин чадлын 41% ашиглалтгүй
55 Баянхутаг Дунд сургууль 240 81 Хүчин чадлын 66% ашиглалтгүй
56 Гурванбаян Дунд сургууль 340 108 Хүчин чадлын 69% ашиглалтгүй
Дархан-Уул аймаг
57 Дархан 11 дүгээр сургууль 564 274 Хүчин чадлын 53% ашиглалтгүй
58 Дархан ШУТИС-ийн харьяа сургууль 350 131 Хүчин чадлын 66% ашиглалтгүй
59 Дархан ХААИС-ийн харьяа лицей сургууль 350 56 Хүчин чадлын 85% ашиглалтгүй
60 Дархан 12 дугаар сургууль(Энэрэл цогцолбор) 500 225 Хүчин чадлын 54% ашиглалтгүй
Орхон аймаг
61 Баян-Өндөр Технологийн сургуулийн харьяа сургууль 320 83 Хүчин чадлын 72% ашиглалтгүй
62 Баян-Өндөр 16 дугаар сургууль 720 572 Хүчин чадлын 47% ашиглалтгүй
Эх сурвалж: Төрөөс бүх нийтийн ерөнхий боловсрол олгож буй өнөөгийн байдал, үр дүн судалгааны тайлан 2021.03 сар
 
“Хариуцлагын болон хяналтын тогтолцоо сул байгаагаас төсвийн хөрөнгө оруулалтын эдийн засгийн үр ашиг, нийгмийн ач холбогдол буурч байна” гэдэг өгүүлбэр Үндэсний аудитын газрын тайланд олон удаа таарч байв. 

Жишээ татвал, төсөвлөлтийн шаардлага бүрэн хангаагүй буюу газрын зөвшөөрөл гараагүй, техникийн нөхцөл олгогдоогүй байхад зарим төсөл, арга хэмжээг төсвийн тухай хуульд тусгажээ. Гэвч энэ нь тухайн төслийг тайлант онд бүрэн хэрэгжүүлэх боломжгүй, хэрэгжилт удаашрахад хүргэж байна. Тухайлбал, 

Газрын зөвшөөрөл олгогдоогүй төсөл арга хэмжээ 

  • Архангай аймагт байршилтай 6 төсөл арга хэмжээ
  •  Хүүхдийн хөгжил, хамгааллын төвийн барилга /Орхон, Баян-Өндөр сум, Баянцагаан баг/
  •  Багийн төвийн цогцолборын барилга /Орхон, Баян-Өндөр сум, Зэст баг/
  • Ховд аймгийн Буянт сумын Цагаан эрэг багийн барилга, Дуут сумын төвийн гэрэлтүүлэг, Жаргалант сумын Хүүхдийн тоглоомын талбай зэрэг ажлуудын газрын зөвшөөрлийн асуудлыг хугацаа алдаж шийдвэрлэсэн
  • Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын спорт заалны барилга, Есөнбулаг сумын 8 багт хүүхдийн тоглоомын талбай, Дэлгэр сумын сургууль, цэцэрлэгийн барилгын дэд бүтэц, халаалтын зуух, Есөнбулаг сумын нийтийн тээврийн автобусны буудал.

Техникийн нөхцөл олгогдоогүй төсөл арга хэмжээ

  •  Архангай аймагт байршилтай 4 төсөл арга хэмжээ
  •  Орхон аймагт байршилтай 8 төсөл арга хэмжээ
  •  Нийслэлд 2.5 тэрбум төгрөгийн төсөвт өртөгтэй Агро паркийн эко сургалтын төвийн барилга, 300 суудал /УБ, БГД, 20 дугаар хороо/ ТАХ-ний цэцэрлэгт хүрээлэн, мод үржүүлгийн зориулалттай газрын зориулалтыг өөрчлөн, архитектур төлөвлөлтийг зөөвөрлөх боломжтой түр барилга хэлбэрээр төлөвлөсөн байна. Тус барилга нь БОАЖС, БХБС-ын 2015 оны А-230/127 дугаар хамтарсан тушаалаар баталсан “Усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэрийн онцгой болон энгийн хамгаалалтын, эрүүл ахуйн бүсийн дэглэмийг мөрдөх журам”- ын 3.95 дахь заалтыг зөрчин баригдсан тул холбогдох газраас ус хангамж, ариутгах татуургын төвлөрсөн сүлжээнд холбох техникийн нөхцөлийг олгоогүй байна.
  •  Дархан-Уул аймагт Миний Монгол цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хөл бөмбөгийн иж бүрэн талбай, тохижилт, Тосгон чиглэлийн гадна дулааны шугам, Сургуулийн 480 суудалтай барилга, Цэцэрлэгийн 100 ортой барилгын төсөл арга хэмжээний техникийн нөхцөлийг хуульд батлагдсаны дараа олгосон байна.
  •  Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын спорт заалны барилга, Ахмадын холбоо, сувиллын барилга, Дарив сумын сургууль, цэцэрлэгийн дэд бүтэц, уурын зуух, Есөнбулаг сумын 8 багт хүүхдийн тоглоомын талбай, Бугат сумын цэвэр усны шугам сүлжээний шинэчлэлт, Дэлгэр сумын сургууль, цэцэрлэгийн барилгын дэд бүтэц, халаалтын зуух, Есөнбулаг сумын нийтийн тээврийн автобусны буудал.
  • Хөвсгөл аймгийн Арбулаг сумын Соёлын төвийн барилга, 240 суудал.

Инженер геологийн дүгнэлт гараагүй төсөл, арга хэмжээ 

  •  Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын спорт заалны барилга, Ахмадын холбоо, сувиллын барилга, Дарив сумын сургууль, цэцэрлэгийн дэд бүтэц, уурын зуух, Есөнбулаг сумын 8 багт хүүхдийн тоглоомын талбай, Бугат сумын цэвэр усны шугам сүлжээний шинэчлэлт, Дэлгэр сумын сургууль, цэцэрлэгийн барилгын дэд бүтэц, халаалтын зуух, Цээл сумын цэцэрлэг, соёлын төвийн дэд бүтэц, халаалтын зуух, Есөнбулаг сумын нийтийн тээврийн автобусны буудал.
  •  Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын цаг уурын өртөөний барилга, Мөрөн сумын 10, 11, 12, 13, 14 дүгээр багийн ахмадын өргөөний барилга, Мөрөн сумын 1, 2, 3, 4, 6 дугаар багийн гэр хорооллын хөрсний бохирдлыг багасгах эко ариун цэврийн байгууламж хөтөлбөр.

Ийм олон төсөл хөтөлбөрийг хуульд нийцүүлэлгүй төсөвт суулган баталснаас хэрэгжих биш гацаж, хөрөнгө оруулалт үр дүнгүй болоход хүрчээ.

“Дээрх байдлаас үзэхэд, хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээний төсөвлөлтийн талаарх хууль тогтоох болон төрийн байгууллагуудын ажлын уялдаа хангалтгүй, эрх зүйн чадамж, хариуцлага тооцох асуудал сул байгаа нь улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийн тогтолцоо алдагдах нөхцөлийг бүрдүүлсэн” хэмээн дүгнэжээ. 

2020 он бол цар тахал гарсан онцгой үе байсан бөгөөд Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт 1990 оны хямралаас хойш анх удаа 5.3 хувиар агшиж, саарсан. Энэ хүнд үеийг хохирол багатай туулахын тулд улс орнууд төсвөө нэн даруй тодотгож, зардал, урсгал зардлаа тэвчиж болох бүх түвшинд нь хасаж, танаж, оронд нь төсвийн орлогыг бүрдүүлж, ажлын байрыг бий болгодог аж ахуйн нэгжүүдээ дампууруулахгүйн тулд боломжит бүхий л дэмжлэгийг үзүүлсэн. 

Харин Монгол Улсад эсрэгээрээ буюу 2020 онд төсвийн урсгал зардал 50% өссөн. 

График . Төсвийн зардал ба урсгал зардал

Харамсалтай нь үүний цаана дээр дурдсанчлан үргүй зардлууд маш олон байна. Шалтгаан нь тооцоо судалгаагүй, хуулиа хэрэгжүүлээгүй, УИХ-ын гишүүд төсвийн тухай хуулийг хэлэлцэхдээ энэ бүх алдааг үл хайхран баталсанд оршиж байгаа юм. 

2020 онд хуульд тусгасан ч хэрэгжээгүй төсөл, арга хэмжээний шалтгаануудыг харвал

  • 49 хувь буюу 74 нь Төсвийн Ерөнхийлөгч захирагчаас эрх шилжүүлэх, худалдан авах ажиллагааг зохион байгуулахдаа хугацаа алдсан, тендер шалгаруулалт амжилтгүй болсноос
  • 25.8 хувь буюу 39 нь гүйцэтгэгч ажлаа хугацаанд гүйцэтгээгүй, шүүхийн маргаан гарсан, барилга угсралтын явцад технологийн алдаа гаргаснаас
  • 10.6 хувь буюу 16 нь газрын асуудал шийдэгдээгүйгээс
  • 8.6 хувь буюу 13 нь батлагдсан зураг төсөлгүйгээс
  • 6 хувь буюу 9 нь бусад асуудлаас тус тус шалтгаалжээ.

Улсын төсвийн 2020 оны хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг өмнөх онтой харьцуулахад төсөл, арга хэмжээний тоо 66 буюу 5.2 хувиар нэмэгдэж, санхүүжих дүн 222.5 тэрбум төгрөг буюу 16.7 хувиар буурсан байна. гэвч төслийн тоо нэмэгдээд үр дүн муутай, гүйцэтгэл 80 орчим хувьтай л байна...

x