Хятадын 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөө, цөмийн эрчим хүчний хөгжлийн стратеги ба Монголын боломж

БНХАУ-ын эдийн засаг, нийгмийг 2026–2030 онд хөгжүүлэх 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөнд тус улсын эрчим хүчний шинэ шилжилт болон үндэсний аюулгүй байдлыг хангахад цөмийн эрчим хүчийг стратегийн гол тулгуур болгон тодорхойлсон билээ.

2026 оны эхний улирлын байдлаар цөмийн эрчим хүч (nuclear fission) нь БНХАУ-ын нийт цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 4.8 хувийг эзэлж байна. Одоогийн байдлаар Хятадын эрчим хүчний гол эх үүсвэр нь нүүрс ойролцоогоор 58-60 хувь хэвээр байгаа бөгөөд сэргээгдэх эрчим хүч буюу нар, салхины эрчим хүч 35-40 хувийг бүрдүүлж байгааг Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн 2025 оны тайланд тэмдэглэсэн байна.

Суурилагдсан хүчин чадал нь 62.219 ГВт бөгөөд энэ нь АНУ (96.95 ГВт) болон Франц (63.02 ГВт)-ын дараа гуравдугаарт эрэмбэлэгдэж байна. Улмаар 2026 ондоо багтаж Францыг гүйцэж түрүүлэх төлөвтэй байгаа ажээ. Мөн 32.31 ГВт-ын нийт хүчин чадал бүхий 28-аас дээш станц шинээр баригдаж байгаа бөгөөд энэ үзүүлэлтээрээ 18 жил дараалан дэлхийд тэргүүлж байна.

Хятадын Цөмийн эрчим хүчний холбооноос (CNEA) гаргасан “Хятадын цөмийн эрчим хүчний хөгжлийн тайлан-2026” баримт бичигт дурдсанаар ажиллаж буй реактор 60 нэгж, баригдаж буй реактор 36 нэгж (энэ нь дэлхий дээр баригдаж буй нийт реакторын талаас илүү хувь нь ногдож байна), барихаар батлагдсан 16 нэгж, нийт хүчин чадал нь үйл ажиллагаа явуулж буй болон батлагдсан төслүүдийг оролцуулаад нийт суурилагдсан хүчин чадал нь 125 ГВт хүрч, энэ үзүүлэлтээрээ дэлхийд тэргүүлж эхэлж байна.

Хятадад цөмийн эрчим хүчний хоёр томоохон компани байдаг бөгөөд Хятадын Үндэсний цөмийн корпорац (CNNC) голчлон Хятадын зүүн хойд хэсэгт, харин Хятадын Ерөнхий цөмийн эрчим хүчний групп ((China General Nuclear Power Group- CGN, өмнө нь Хятадын Гуандун цөмийн эрчим хүчний групп гэгддэг байжээ) голчлон зүүн өмнөд хэсэгт үйл ажиллагаа явуулдаг.

Хятад улс 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөнийхөө хүрээнд цөмийн эрчим хүчийг эрчимтэй нэмэгдүүлэхээр зорьж, 2030 он гэхэд суурилагдсан хүчин чадлыг 110 ГВт-д хүргэж, дэлхийн хамгийн том цөмийн эрчим хүч үйлдвэрлэгч улс болохоор төлөвлөж байгаа ажээ. Цаашлаад 2035 он гэхэд нийт эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 10 хувийг цөмийн эрчим хүчээр хангах зорилт тавьсан тухай China Daily мэдээлсэн байна. Хятадын Ерөнхий цөмийн эрчим хүчний групп 2035 он гэхэд нэмж 150 реактор барьж, хүчин чадлаа 200 ГВт-д хүргэх зорилт тавин ажиллаж байгаа юм.

Энэхүү амбицтай зорилтод хүрэхийн тулд Хятад улс жил бүр дунджаар 10 ГВт буюу 6-аас 8 шинэ реактор нэмж ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна гэж Цөмийн бизнес платформ тэмдэглэжээ.

Цөмийн цахилгаан станцуудын бүтээн байгуулалтыг голчлон далайн эргийн бүс нутгуудад хязгаарлан үргэлжлүүлж байна.

Төлөвлөгөөнд цөмийн нэгдэх (nuclear fusion) технологийг ирээдүйн өсөлтийн шинэ талбар болгон онцолж, судалгаа шинжилгээг идэвхжүүлэхээр заажээ.

Цөмийн эрчим хүчний салбарт технологийн хувьд гадаадаас хараат бус байх, дотоодын нийлүүлэлтийн сүлжээг бэхжүүлэх нь төлөвлөгөөний нэг гол зарчим юм.

2030 он гэхэд чулуужсан бус эрчим хүчний эх үүсвэрийн хэрэглээг 25 хувьд хүргэх зорилтод цөмийн эрчим хүч шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэхээр байна.

Цөмийн эрчим хүчийг нар, салхины тогтворгүй эх үүсвэрийг нөхөх, сүлжээний тогтвортой байдлыг хангах “суурь” (baseload) эрчим хүч болгон ашиглах ажээ.

БНХАУ цөмийн технологио экспортлох, олон улсын хамтын ажиллагааг (IAEA, ITER төслүүд) өргөжүүлэх замаар дэлхийн цөмийн эрчим хүчний салбарт тэргүүлэх байр сууриа бэхжүүлэхийг зорьж байгаа юм.

Энэхүү төлөвлөгөө нь Хятад улсыг 2030 он гэхэд дэлхийн хамгийн том цөмийн эрчим хүч үйлдвэрлэгч орон болгох чиглэлд хөтөлж байгаа боловч өмнөх таван жилийн зорилтууд (2020 онд 58 ГВт, 2025 онд 70 ГВт) бүрэн биелээгүй байгаа нь ирэх жилүүдийн хэрэгжилтэд сорилт болж магадгүйг шинжээчид анхааруулж байгаа тухай Bloomberg.com уламжилжээ.

Хятад улс гадаадын технологиос хамаарлаа үлэмж багасгахын тулд өөрийн гэсэн “Үндэсний брэнд” технологиудыг эрчимтэй хөгжүүлсээр байна.

Хятад улс цөмийн реакторын технологийн зураг төсөл болон үйлдвэрлэлийн салбарт өөртөө бүрэн найдах (бие даах) зорилго тавьж байгаа хэдий ч олон улсын хамтын ажиллагаа, технологи дамжуулалтыг мөн дэмжиж байна. Ойрын ирээдүйд “Hualong One” (HPR1000) зэрэг даралтат усны дэвшилтэт III үеийн реактор голлох технологи байх бөгөөд уг реакторыг гадаад зах зээлд (Пакистан зэрэг) экспортлохоор төлөвлөж байгаа юм. Хятад улс 2030 он гэхэд “Бүс ба Зам” санаачилгад нэгдсэн орнуудад 30 хүртэлх тооны цөмийн реактор барихаар төлөвлөжээ.

Энэ зууны дунд үе гэхэд хурдан нейтроны реакторыг үндсэн технологи болгохоор зорьж байгаа бөгөөд 2100 он гэхэд хүчин чадлыг нь 1400 ГВт-д хүргэхээр төлөвлөсөн байна.

CAP1400 (Guohe One) нь Америкийн AP1000 технологи дээр суурилан хөгжүүлсэн, илүү өндөр хүчин чадалтай, оюуны өмч нь Хятадад хамаарах томоохон реактор юм.

Жижиг модульт реактор (SMR - Linglong One) нь дэлхийд анх удаа арилжааны зорилгоор ашиглаж эхэлсэн ACP100 технологи ажээ. Энэ нь алслагдсан бүс нутаг, арлуудыг эрчим хүчээр хангахад зориулагдсан, бага овортой реактор гэж хэлж болно. Хятад улс 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөний (2026–2030) цөмийн эрчим хүчний салбарт IV дэх үеийн реактор болох Жижиг модульт реактор (SMR) гол үүрэг гүйцэтгэх юм. Хайнань мужид баригдаж буй энэ төсөл 2026 онд багтаж ашиглалтад орохоор төлөвлөгджээ. Модульчлагдсан бүтэц гэдэг нь үйлдвэрт хэсэгчлэн угсарч, машинаар тээвэрлэн ирж барилгын талбай дээр угсардаг. Энэ нь барилгын хугацааг 2-3 жил болгон богиносгож (том станц 7-10 жил болдог), зардлыг эрс бууруулдаг байна. Том станц барих боломжгүй алслагдсан бүс нутаг, уул уурхайн бүс, том хотуудын ойролцоо барихад тохиромжтой, уян хатан, зөвхөн цахилгаан биш, далайн ус цэнгэгжүүлэх, хотын төвлөрсөн халаалт, уур үйлдвэрлэхэд ашиглахад нэн тохиромжтой буюу олон талт хэрэглээг хангах боломжтой ажээ.

Ихэнх мега төслүүд хөргөлтийн систем болон тээвэрлэлтээ бодож далайн эргийн дагуу байрлаж байгаа юм.

Шидоуван (Shidaowan) нь дэлхийн анхны IV дэх үеийн өндөр температурт хийн хөргөлттэй реактор (HTGR) Шаньдун мужид ажиллаж байгаа бөгөөд цөмийн аюулгүй байдлын шинэ түвшинд гарсан технологит тооцогдож байна. Түүний гол давуу тал нь “Унаган аюулгүй байдал” юм. Энэ реактор нь хөргөлтийн систем доголдсон ч өөрөө өөрийгөө унтрааж, хайлахаас сэргийлдэг технологитой. Уламжлалт станцууд шиг заавал цахилгаан болон хүний оролцоотой хөргөх шаардлагагүй.

Реактороос гарч буй халуун хий (750°C-аас дээш) нь зөвхөн цахилгаан гаргахаас гадна устөрөгчийн үйлдвэрлэл болон үйлдвэрлэлийн өндөр дулаан шаардлагатай салбаруудыг (ган, химийн үйлдвэр) хангахад ашиглах юм. Усаар биш гели хийгээр хөргөдөг тул усны нөөц багатай хуурай бүс нутагт барих боломжтойгоос гадна усны хэмнэлттэй технологи ажгуу.

Фүчин (Fuqing) болон Жанжоу (Zhangzhou)-д “Hualong One” технологийн “загвар станцууд байрладаг гол баазууд юм.

Тяньвань (Tianwan) болон Сюдапу (Xudapu) нь ОХУ-тай хамтран ВВЭР-1200 реакторуудыг барьж буй стратегийн ач холбогдолтой талбайнууд ажээ.

Ирээдүйн "тоглоомын дүрмийг өөрчлөх" төслүүдийн тэргүүн эгээнд Цөмийн нэгдэх (Fusion) “хиймэл нар” бүтээх явдал юм. Хятад улс EAST (Experimental Advanced Superconducting Tokamak) төслөөрөө дэлхийн дээд амжилтуудыг тогтоож байгаа бөгөөд 2030 он гэхэд туршилтын станц (CFETR) барих бэлтгэл ажил шувтрах шатандаа орохоор байна.

Арлууд болон далай дахь газрын тосны цооногуудыг эрчим хүчээр хангах “хөвөгч цөмийн станц” барих туршилтууд 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөний чухал хэсэг юм.

Хятад улс ашигласан түлшийг дахин боловсруулж, ураны нөөцөө хэмнэх “хаалттай мөчлөг”-ийн технологид үлэмж хөрөнгө оруулж байгаа бөгөөд Ганьсу мужид томоохон байгууламжууд барьж байна.

15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөгөөр Хятад улс том станцуудыг (Hualong One) эрчим хүчний ерөнхий суурийг бүрдүүлэхэд, IV дэх үеийн реакторыг үйлдвэрлэлийн дулаан болон устөрөгчийн эдийн засагт, SMR-ийг алслагдсан орон нутгийн хэрэгцээ болон экспортод зориулан ашиглахаар зорьж байгааг дээр тэмдэглэсэн.

Хятадын цөмийн эрчим хүчний энэхүү огцом тэлэлт нь бүс нутгийн аюулгүй байдал болон байгаль орчинд дараах байдлаар эерэг нөлөө үзүүлэх ажээ.

15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөөний зорилт биелбэл Хятад улс жил бүр хэдэн зуун сая тонн нүүрсний хэрэглээг цөмийн эрчим хүчээр орлох боломжтой. Энэ нь нүүрстөрөгчийн ялгарал, агаарын бохирдлыг бууруулж, дэлхийн дулааралтай тэмцэхэд том хувь нэмэр болох юм.

Цөмийн станцууд хөргөлтийн зорилгоор асар их ус ашигладаг. Далайн эргийн станцууд далайн усны температурыг бага зэрэг өсгөж, орон нутгийн далайн экосистемд (загас, ургамал) нөлөөлөх эрсдэлтэй байдаг. Гэхдээ IV дэх үеийн хийн хөргөлттэй реакторууд нь усны хамаарлыг эрс багасгаж усны нөөцийн бодлогод эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байгаа юм.

Далайн эргийн дагуу олон тооны станц баригдаж байгаа нь Вьетнам, Тайвань, Япон, Солонгос зэрэг хөрш орнуудын зүгээс аюулгүй байдал болон цацраг идэвхт бодисын хяналтын талаар болгоомжлол төрүүлдэг. Ялангуяа Өмнөд Хятадын тэнгист хөвөгч цөмийн станц байрлуулах төлөвлөгөө нь нутаг дэвсгэрийн маргаантай асуудалд цөмийн хүчин зүйлийг нэмж байгаа ажээ.

Хятад улс Олон улсын атомын эрчим хүчний агентлагтай (IAEA) нягт хамтран ажиллаж, олон улсын стандартыг мөрдөхийг хичээж байна. Гэсэн ч станцуудын барилгын хурд хэт өндөр байгаа нь аюулгүй байдлын хяналт болон хүний нөөцийн чадавх дээр ачаалал үүсгэж болзошгүй гэж зарим шинжээчид болгоомжилж байна.

Цөмийн хаягдлыг удаан хугацаанд аюулгүй хадгалах, дахин боловсруулах асуудал нь Хятадын хувьд ч, бүс нутгийн хувьд ч ирээдүйн гол сорилт хэвээр байгаа учраас хаягдлын менежмент чухал байгаа ажээ.

БНХАУ нь ураны нөөцөөрөө дэлхийд 8-10 дугаар байранд эрэмбэлэгдэж, сүүлийн үеийн судалгаа болон хайгуулын үр дүнгээр тус улсын ураны нөөцийн хэмжээ болон зэрэглэлд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт орж байгаа ажээ.

Хятад улс ойролцоогоор 224 мянгаас 270 мянган тонн батлагдсан ураны нөөцтэй бөгөөд энэ нь дэлхийн нийт нөөцийн 3-5 хувийг эзэлж, батлагдсан нөөцөөрөө Австрали, Казахстан, Канад, Орос зэрэг улсуудын дараа 8 дугаар байранд эрэмбэлэгдэж байна.

2025 оны эхээр Хятадын Геологийн албанаас Ордосын сав газраас асар их хэмжээний (30 сая тонн хүртэл байж болох таамагтай) шинэ нөөц илрүүлснээ зарласан. Хэрэв эдгээр нөөцүүд эдийн засгийн үр ашигтайгаар олборлогдох нь батлагдвал Хятад улс дэлхийд тэргүүлэх эгнээнд орох боломжтой хэмээн Дэлхийн цөмийн нийгэмлэг үзсэн байна.

Хятад улс цөмийн эрчим хүчний хурдацтай тэлэлтээсээ (56+ реактор) шалтгаалан жилд 13 мянга гаруй тонн уран шаарагддаг. Дотоодын олборлолт нь хэрэгцээнийхээ дөнгөж 15-20 хувийг хангадаг тул үлдсэн хэсгийг Казахстан, Канад, Намиби зэрэг орноос импортолсоор байна.

2025 оны байдлаар батлагдсан нөөцөөр тэргүүлэгч орнууд нь Австрали ~1,684,100 тонн (28 хувь), Казахстан: ~815,200 тонн (13 хувь), Канад: ~588,500 тонн (10 хувь), Орос: ~480,900 тонн (8 хувь), Намиби: : ~470,100 тонн (8 хувь) байгаа ажээ.

Хятадын шинээр нээсэн Ордос болон Таримын сав газрын орд газруудын ашиглалт ирэх таван жилийн төлөвлөгөөний хугацаанд тус улсын импортын хамаарлыг бууруулах стратегийн гол зорилт болоод байгаа юм.

Хятад улс сүүлийн жилүүдэд ураны олборлолтын технологио эрс шинэчилж, ялангуяа Ордосын сав газар болон бусад шинэ орд газруудад “Ногоон, ухаалаг, үр ашигтай” гэсэн зарчмыг баримталж байна.

Хятадын шинээр ашиглалтад оруулж буй технологийн гол онцлогуудаас дурдвал,

нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO2) болон хүчилтөрөгч (O2) ашиглан уусган олборлох технологи нь (Ганьсу, Өвөр Монгол) Хятадын “Үндэсний №1” (Ордос дахь төсөл) болон бусад шинэ ордуудад уусган олборлох (In-Situ Leaching - ISL) технологийг нэвтрүүлжээ.

Уламжлалт хүхрийн хүчлийн оронд CO2 ашигласнаар хөрсний гүний усны бохирдлыг эрс багасгаж, байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөг “тэг” түвшинд хүргэхийг зорьж байна. Энэ арга нь ураны хүдрийн давхарга руу хий шахаж, ураныг шингэн хэлбэрт шилжүүлэн сорж авдаг тул газрын гадаргууг ухаж сүйтгэхгүй ажээ.

Хятадын цөмийн эрчим хүчний корпораци (CNNC) шинэ ордуудадаа “Ухаалаг уран олборлолт” буюу Digital & Smart Mining системийг нэвтрүүлж эхлээд байна.

Өрөмдлөг, олборлолт, боловсруулах үйл ажиллагааг 5G сүлжээ болон AI ашиглан алсаас хянаж, удирдаж байгаа ажээ. Газрын гүнд ураны агууламжийг 3D загварчлалаар тодорхойлж, хамгийн их нөөцтэй хэсэг рүү цооногийг оновчтой өрөмддөг тул зардлыг 20-30 хувь бууруулдаг байна.

Хятадын геологичид урьд нь боломжгүй гэж үзэж байсан 3000-аас 10,000 метрийн гүнд байгаа ураны нөөцийг илрүүлэх гүний хайгуулын технологийг хөгжүүлж байна. Маш өндөр нарийвчлалтай соронзон болон цахилгаан соронзон мэдрэгч бүхий нисгэгчгүй дрон ашиглан бүс нутгийг бүхэлд нь сканердан тандаж байна.

Хятад улс ирээдүйд ураны хомсдолоос бүрэн гарахын тулд далайн уснаас уран ялгах туршилтын төхөөрөмжүүдийг Хайнань мужид ажиллуулж эхэлжээ. Хэдийгээр одоогоор өртөг өндөр байгаа ч энэ технологийг 2030 он гэхэд үйлдвэрлэлийн түвшинд хүргэх зорилт тавьжээ.

Хятад улсын 15 дугаар таван жилийн төлөвлөгөө болон цөмийн эрчим хүчний огцом тэлэлт нь Монгол Улсын хувьд дараах боломж болон сорилтуудыг дагуулж байна. Монгол Улс одоогоор Хятадаас (ялангуяа ОюуТолгой болон баруун бүсэд) эрчим хүч импортолдог. Хятад улс цөмийн станцуудаа Монгол Улсын хилтэй ойрхон бүс нутгуудад (жишээ нь, Ганьсу, Өвөр Монгол руу чиглэсэн сүлжээ) нэгтгэснээр Монгол Улсад нийлүүлэх эрчим хүчний найдвартай байдал болон эрчим хүчний хэмнэлт нэмэгдэх боломжтой.

Цөмийн эрчим хүч нь ашиглалтын явцад хямд өртөгтэй байдаг тул урт хугацаандаа Хятадаас авах цахилгааны үнэ тогтворжих эсвэл буурах чиглэлд эерэг талтай.

Жижиг модульт реактор (SMR) нь Монгол шиг өргөн уудам нутагтай, хүн ам сийрэг улсад Хятадын хөгжүүлж буй SMR технологи (Linglong One гэх мэт) нь тохиромжтой байж болох юм. Хятад улс энэ технологио экспортлох сонирхолтой байгаа тул Монгол Улс ирээдүйд эрчим хүчний хараат бус байдлаа хангахад энэ технологийг нэвтрүүлэх туршлага судлах, хүний нөөцөө бэлтгэх чиглэлд хамтран ажиллах боломж байгаа юм.

Хятадын цөмийн станцууд олшрох тусам цацраг идэвхт бодисын хяналт, аюулгүй байдлын мэдээлэл солилцох асуудал чухлаар тавигдах нь зайлшгүй билээ. Монгол Улс энэ чиглэлээр Хятадтай бүс нутгийн хэмжээнд хамтран ажиллах, хил дамнасан аюулгүй байдал, хяналтын системээ сайжруулах шаардлагатай нь мэдээж.

Хятад улс нүүрснээс татгалзаж цөмийн эрчим хүч рүү шилжих нь хил дамнан орж ирдэг агаарын бохирдол, хүхэрлэг хийн хэмжээг бууруулахад эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтой .

Монгол Улс эрчим хүчний салбарт ОХУ-аас ихээхэн хамааралтай байдаг. Хятадын цөмийн эрчим хүчний тэлэлт нь Монгол Улсад эрчим хүчний эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх (диверсификаци хийх) боломжийг олгож, хоёр хөршийн дунд эрчим хүчний тэнцвэртэй бодлого явуулахад туслах боломжийг үгүйсгэж үл болно.

Монгол Улсын цөмийн салбарт 2025–2026 онуудад томоохон ахиц дэвшил гарч, эрх зүйн орчин болон мега төслүүдийн хувьд чухал үе шатандаа ирээд байгаа билээ.

Цөмийн энергийн комиссын (ЦЭК) үйл ажиллагаа сүүлийн үед эрчимжиж, дараах чиглэлүүдэд анхаарч байна. Үүнд: Цөмийн энергийн тухай хуульд 2024 оны сүүл болон 2025 онд нэмэлт өөрчлөлтүүд оруулж, хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах эрх зүйн таатай орчныг бүрдүүлсэн. 2025 оны нэгдүгээр сарын 17-нд болсон хуралдаанаар 2025 оны тайланг хэлэлцэж, комиссын дүрэмд өөрчлөлт оруулахаар шийдвэрлэсэн. Олон улсын атомын эрчим хүчний агентлаг (IAEA)-тай хамтран цөмийн технологи, аюулгүй байдлын чиглэлээр хүний нөөцийг чадавхжуулах хөтөлбөрүүдийг идэвхжүүлж байна.

Монгол Улс бага чадлын цөмийн станц (SMR) барих судалгааг идэвхтэй үргэлжлүүлж байгаа билээ. ОХУ-ын “Росатом” Монголын шинэ нийслэл хот болох Хархорум хотод жижиг модульт реактор (SMR) барих төслийн санал боловсруулсныг талууд 2026 оны байдлаар үргэлжлүүлэн хэлэлцэж байна.

Алсын хараа 2050, Засгийн газрын 2024–2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт цөмийн цахилгаан станц барих суурь судалгааг хийх зорилтыг мега төслийн нэг болгон баталсан

Эдгээр алхмууд нь Монгол Улс ойрын ирээдүйд уран экспортлогч болоод зогсохгүй, өөрийн гэсэн цөмийн эрчим хүчний шинэ эх үүсвэртэй болох үндэс суурийг тавих боломжтой.

Франц болон Оросын талтай хийж буй яриа хэлэлцээ нь технологи болон стратегийн хувьд өөр өөр онцлогтой. Мөн ураныг байгаль орчинд ээлтэй аргаар олборлох технологийн талаар ч ялгаатай ажээ. Уран олборлох ISR (In-Situ Recovery) технологийн аюулгүй байдал нэн чухал. Дундговь аймгийн Зөөвч-Овоо төсөлд ашиглах газрын гүнд уусган олборлох технологи нь дэлхийн хамгийн аюулгүй арга ажиллагаанд тооцогддог. Хөрсний бүрэн бүтэн байдлын тухайд газрыг ухаж, том ил уурхай гаргадаггүй. Зөвхөн цооног өрөмдөж, уусгагч уусмал шахаж, эргүүлэн сорж авдаг.

Уран нь шингэн хэлбэрээр битүү хоолойгоор дамждаг тул ажилчид болон орчин тойронд цацрагийн тоосжилт үүсэхгүй, цацрагийн хамгаалалттай гэсэн үг ажээ. Уран агуулсан давхарга нь ундны усны давхаргаас шаварлаг үеэр тусгаарлагдсан байдаг. Технологийн дагуу уусмалыг зөвхөн тухайн давхаргад “түгжиж” ажиллуулдаг тул усны хамгаалалттай гэж хэлж болох ажээ.

Олборлолт дуусахад газар дээр ямар нэгэн овоолго, хаягдал үлдэхгүй, хөрсийг анхны байдалд нь оруулах буюу нөхөн сэргээлт хамгийн хялбар байдаг байна.

Монгол Улсад үзүүлэх стратегийн нөлөөний хувьд Францтай хамтарснаар: Монгол Улс “гуравдагч хөрш”-ийн бодлогоо бэхжүүлж, Европын Холбооны эрчим хүчний стратегийн түнш болох боломжтой.

Орос (болон Хятад)-тай хамтарснаар бүс нутгийн эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээнд холбогдож, технологийн дэвшлийг ойроос авах боломжтой.

Эдгээр төслүүд хэрэгжиж эхэлснээр Монгол Улс 2030 он гэхэд уран олборлогч төдийгүй, цөмийн эрчим хүчийг энхийн зорилгоор ашиглах чиглэлд түлхэц өгөх боломжтойг харуулж байгаа юм.