Хоёр өрөө байрны мөнгөтэй явсан хүн нэг өрөө байрны мөнгөтэй буцаж иржээ

Гадаадад ажиллаж буй монголчуудын хуримтлалыг инфляц болон орон сууцны үнийн өсөлт хэрхэн гүйцэж байна вэ?

Нэг танилын ах Монголд байсан 2 өрөө байраа зараад гадагшаа явсан юм. Тэр олон жил ажиллаж, хүүхдүүдээ их сургууль төгсгөж, мөнгө хуримтлуулаад эх орондоо буцаж ирэв. Гэвч буцахдаа цуглуулсан мөнгөөрөө нэг өрөө байр л авч чадсан.

Түүний бүх зөрүүг инфляцад тохож болохгүй. Хүүхдүүдийн сургалтын төлбөр, хэрэглээний зардал гарсан нь мэдээж. Гэхдээ энэ түүх нэг хатуу үнэнийг сануулна. Хүн гадаадад мөнгөө өсгөх гэж ажиллаж байхад Монгол дахь зорилгынх нь үнэ зэрэгцээд өсөж байдаг. Хуримтлал нэмэгдсэн ч авахыг хүссэн байрны үнэ нь түүнээс хурдан өсөөд байвал олон жилийн хөдөлмөрийн барианы шугам улам холдоно.

Гадаадад ажиллаж буй монголчуудын мөнгө бол гэр бүлийнх амьдралын тулгуур

2020 оны Хүн ам орон сууцны тооллогоор 122,301 Монгол Улсын иргэн гадаадад амьдарч байжээ. Тэдний 86.6 хувь нь хөдөлмөрийн насныхан байсан бөгөөд 2010 онтой харьцуулахад гадаадад амьдарч буй иргэдийн тоо 14.2 хувиар өссөн байна. Энэ бол хэдхэн хүмүүсийн асуудал биш. Монголын олон арван мянган өрхийн орлого, хүүхдийн сургалт, байрны урьдчилгаа, өндөр настай эцэг эхийн эмчилгээ гадаадад ажиллаж буй нэг хүний хөдөлмөртэй холбоотой гэсэн үг.

Дэлхийн банкны мэдээллээр Монгол Улс 2024 онд 527.7 сая ам.долларын хувийн мөнгөн шилжүүлэг хүлээн авсан нь дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2.2 хувьтай тэнцжээ. Энэ мөнгөний ард шөнийн ээлж, илүү цаг, хоёр дахь ажил, эх орноосоо хол өнгөрүүлсэн баяр бүр бий.

Дансан дахь мөнгө өсөхөд худалдан авах чадвар буурч болно

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2025 оны зургаадугаар сард хэрэглээний үнэ жилийн өмнөхөөс 8.2 хувиар өссөн. Өөрөөр хэлбэл жилийн өмнө 100 сая төгрөгөөр авч байсан ижил барааг өнөөдөр авахад  108.2 сая төгрөг хэрэгтэй болжээ. Харин 100 сая төгрөг хөдөлгөөнгүй хэвээр байсан бол түүний бодит худалдан авах чадвар өмнөх оны үнээр ойролцоогоор 92.4 сая төгрөгтэй тэнцэнэ.

Гадаадад цалин авч буй хүнд энэ алдагдал дансны хуулга дээр шууд харагддаггүй. Тоо нь хэвээрээ. Гэвч Монголд авах байр, төлөх сургалтын төлбөр, эмчилгээний төлбөр өссөн байдаг. Инфляц мөнгийг данснаас авч явдаггүй ч мөнгөөр авч болох зүйлийг багасгадаг.

Орон сууцны үнэ хуримтлалаас түрүүлж гүйвэл

2025 оны зургаадугаар сард Улаанбаатар хотын орон сууцны үнийн индекс өмнөх оны мөн үеэс 15.4%-р өссөн. Энэ дундаж өөрчлөлтийг энгийн жишээнд буулгавал 200 сая төгрөгийн үнэтэй байсан байр нэг жилийн дараа 230.8 сая төгрөг болох хэмжээний өсөлт юм. Байр бүрийн байршил, насжилт, чанараас шалтгаалан бодит үнэ өөр байх боловч хуримтлалын зорилго яагаад хөдөлгөөнт бай байдгийг энэ тоо ойлгуулна.

Эндээс нэг чухал ялгаа гарна. Инфляц бол өдөр тутмын бараа үйлчилгээний үнийн ерөнхий өсөлт. Орон сууцны үнийн индекс бол байрны зах зээлийн өөрчлөлт. Хоёулаа хуримтлалд нөлөөлнө, гэхдээ ижил зүйл биш. Иймээс зөвхөн хадгаламжийн хүүг хараад шийдвэр гаргах нь хангалтгүй. Та яг юу авах гэж байгаагаа, тэр зүйлийн үнэ ямар хурдаар өсөж байгааг хамтад нь харах хэрэгтэй.

Хуримтлалаа зорилгоор нь салгах нь эхний хамгаалалт

Гадаадад ажиллаж буй хүн бүх мөнгөө нэг дор хөрөнгө болгох шаардлагагүй. Харин мөнгө бүрд хугацаа, зориулалт өгөх нь эрсдэлийг илүү бодитоор удирдана.

1. Өдөр тутмын болон яаралтай хэрэгцээний мөнгийг амьдарч буй улсынхаа валютаар, хурдан ашиглах боломжтой хэлбэрээр хадгалах
2. Ойрын 1-3 жилийн зорилгын мөнгийг хугацаа болон ханшийн эрсдэлтэй нь тааруулж хуваарилах
3. Монголд орон сууц авах урт хугацааны зорилготой бол тухайн байрны үнийн өөрчлөлтийг улирал тутам хянаж, урьдчилгаа болон төлбөрийн төлөвлөгөөг шинэчлэх

Энэ нь нэг төрлийн хөрөнгөд бүх мөнгөө хийх тухай зөвлөгөө биш. Харин зорилгоосоо салсан бэлэн мөнгө олон жил хэвтэхэд үүсэх эрсдэлийг анзаарах тухай юм.

Орон сууц бол ид шидийн хамгаалалт биш

Орон сууц бодит хөрөнгө учраас урт хугацаанд үнэ цэнээ хадгалах боломжтой. Мөн түрээслүүлж орлого олох, хожим өөрөө амьдрах, хүүхдэдээ үлдээх сонголт өгдөг. Гэхдээ үнэ нь үргэлж өснө гэсэн баталгаа байхгүй. Төсөл хугацаандаа ашиглалтад орохгүй байх, түрээслэгчгүй удах, засвар үйлчилгээний зардал гарах, өмчлөх эрхийн зөрчилтэй байх эрсдэл бий.

Тиймээс зураг хараад захиалга өгөхөөс өмнө өмчлөх эрх, барилгын зөвшөөрөл, ашиглалтад орох хугацаа, төлбөрийн нөхцөл, цуцлалтын заалт, түрээсийн бодит эрэлт, СӨХ болон арчилгааны зардлыг шалгах хэрэгтэй. Гадаадаас байр худалдан авах үед итгэмжлэл, төлбөрийн баримт, гэрээний эх хувь зэрэг нь бүр ч чухал болно.

Гадаадаас байр авах бүх үйл явцыг хариуцах үйлчилгээ

Бид байр сонголтоос эхлээд дараах бүх үйл явцыг хариуцах шийдэл дээр ажиллаж байна. Ингэснээр гадаадад байгаа хүн Монголд ирэлгүйгээр мэдээллээ баталгаажуулах, төлбөрөө хянах, байраа хүлээж авах, түрээслүүлэх, арчилгааг нь зохицуулах боломжтой болно.

1. Төсөв болон зорилгыг тодорхойлж боломжит хувилбаруудыг бодитоор харьцуулах
2. Төслийн болон өмчлөх эрхийн баримт бичгийг шалгуулж шийдвэрийн эрсдэлийг ил болгох
3. Төлбөрийн хуваарь болон валютын хөрвүүлэлтийг урьдчилан тооцох
4. Байрыг хүлээн авахдаа чанарын үзлэг хийж илэрсэн доголдлыг баримтжуулах
5. Түрээслэгч олох, гэрээ байгуулах, төлбөр болон арчилгааны тайланг өмчлөгчид тогтмол хүргэх зэрэг үйлчилгээ багтана.

Ингэснээр гадаадад ажиллаж буй хүн байрандаа холоос санаа зовж, шөнө бүр утсаа нээлттэй байлгах шаардлагагүй болж харин өөрийн нэр дээрх хөрөнгө, орлого, зардлын тайлантай болох юм.

Эхний алхамд тооцоогоо гарга

Та өнөөдөр байр авах албагүй. Харин байрныхаа үнийг өнөөдөр мэдэх хэрэгтэй. Ямар хэдэн метр квадрат байр, хаана, ямар хугацаанд, ямар валютаар төлөхөө тодорхойлоод одоогийн хуримтлалтайгаа харьцуул. Дараа нь 3 хувилбар гаргаарай. Одоо авах, урьдчилгаагаа бүрдүүлээд үе шаттай төлөх, эсхүл зорилгоо өөрчлөн дахин хуримтлуулах.

Хамгийн үнэтэй алдаа нь муу байр сонгох байж болно. Харин түүнээс ч чимээгүй алдаа нь олон жил хөдөлмөрлөж олсон мөнгөө зорилгогүй хэвтүүлсээр, буцаж ирэх өдөр авахыг хүссэн байр тань дахин нэг өрөөгөөр багассан байх вий.

Хуримтлал бол хөдөлмөрийн дүн. Хөрөнгө бол тэр хөдөлмөрийг ирээдүйд авч үлдэх нэг боломж. Шийдвэрээ айдас дээр бус, тоо, баримт, судалгаан дээр үндэслэн гаргаарай.

Нийтлэл бичсэн: А.Уянга