Өнгөрсөн чуулганы хугацаанд томилгооны асуудлыг хамгийн олон удаа хэлэлцжээ

Гэрэл зургийг MPA агентлагийн онцгой зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав

Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулган есдүгээр сарын 15-нд нээлтээ хийж, арванхоёрдугаар сарын 31-нд өндөрлөсөн. Энэ хугацаанд 75 удаа нэгдсэн хуралдаан болж, 14 хууль, 37 тогтоол хэлэлцэн баталсан хэмээн УИХ-ын Хэвлэл мэдээллийн газраа мэдээлжээ. 

Харин Ерөнхий сайд Г.Занданшатар аймгуудын Засаг дарга нартай уулзах үеэрээ "Парламент өнгөрсөн намрын чуулганаар хоёрхон бүтэн хууль баталсны нэг нь төсвийн тухай хууль, нөгөө нь О.Амгаланбаатар гишүүний санаачилсан чоно агнах тухай хууль. Бусад нь нэмэлт, өөрчлөлтүүд байсан" хэмээсэн юм. 

Өнгөрсөн чуулганы хугацаанд төр үймж, шил шилээ дарсан үйл явдал өрнөж байв. Засаг ганхаж, эрх баригч намын талцал хуваагдал дээд цэгтээ хүрсэн тэр өдрүүдэд хууль батлах гэдэг үндсэн үүргээ санаж байсан төрийн түшээ нэг ч байгаагүй болов уу. 

Ямартай ч парламентын үндсэн үүрэг болох төсөв болон түүнийг дагалдах хуулиудыг хугацаанд нь баталж амжсан. 

Тэгвэл өнгөрсөн намрын чуулганаар хэлэлцэн баталсан асуудлуудыг эргэн сануулъя. 

Албан тушаалтныг огцруулах, томилох тухай УИХ-ын тогтоолыг хамгийн олон удаа хэлэлцжээ

Дээр дурдсанчлан өнгөрөгч чуулганы хугацаанд өрнөсөн үйл явдлуудтай холбоотойгоор УИХ-аас томилж, чөлөөлдөг албан тушаалтнуудын томилгооны асуудлыг хамгийн олон хэлэлцсэн байна. Тодруулбал: 

• 2025 оны аравдугаар сарын 17-нд УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгаланг үүрэгт ажлаас чөлөөлөх тухай,
• Зарим байнгын хороонд өөрчлөлт оруулах тухай буюу УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргалыг Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны бүрэлдэхүүнээс чөлөөлж, Өргөдлийн байнгын хорооны гишүүнээр баталжээ. 
• 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 12-ны өдөр УИХ-ын дэд даргын огцруулах тухай, УИХ-ын дэд даргыг сонгох тухай, УИХ-ын даргын үүрэг гүйцэтгүүлэх тухай гурван асуудлыг буюу Х.Булгантуяг чөлөөлж, түүний оронд Ж.Бат-Эрдэнийг сонгож, УИХ-ын даргыг сонгох хүртэл Ж.Бат-Эрдэнээр үүрэг гүйцэтгүүлж байх тухай асуудлыг хэлэлцэн шийдсэн юм. 
• 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 20-нд Монгол Улсын Их Хурлын даргыг сонгох тухай асуудлыг хэлэлцсэнээр Н.Учрал спикер болов. 
• 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 28-нд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөх тухай, Улсын Их Хурлын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэгт ажлаас чөлөөлөх тухай болон Улсын Их Хурлын Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг томилох тухай асуудлуудыг хэлэлцсэн юм. Өөрөөр хэлбэл, ҮХЦ-ийн гишүүн Л.Өлзийсайханыг өөрийн хүсэлтээр чөлөөлж, УИХ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Б.Баасандоржийг чөлөөлж түүний оронд Л.Өлзийсайханыг томилов. 
• 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 5-нд Байнгын хорооны даргыг сонгох, чөлөөлөх тухай асуудлыг хэлэлцэж, Төсвийн байнгын дарга Х.Ганхуягийг чөлөөлж түүний оронд Н.Наранбаатарыг сонгов.
• 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 18-нд Сонгуулийн ерөнхий хорооны гишүүн, даргыг үүрэгт ажлаас чөлөөлөх тухай буюу СЕХ-ны дарга П.Дэлгэрнаранг өөрийнх нь гаргасан хүсэлтийг үндэслэн чөлөөлж, түүний үүргийг түр орлон гүйцэтгэж байхыг СЕХ-ны гишүүн Д.Даваа-Очирт даалгав.
• Мөн өдөр Монголбанкны ерөнхийлөгчийг томилох, чөлөөлөх тухай буюу Б.Лхагвасүрэнгийн бүрэн эрхийн хугацаа дуусан тул түүнийг чөлөөлж, С.Наранцогтыг Монголбанкны ерөнхийлөгчөөр томилов. 
• 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 30-нд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнээр томилох, чөлөөлөх тухай асуудлуудыг тус тус хэлэлцэн баталжээ. 

Баталсан хуулиуд 

Намрын чуулганы хугацаанд ирэх оны төсвийг батлах нь парламентын хамгийн чухал ажил байдаг. Гэвч гишүүдэд "мартагдсан" ирэх оны төсөв урсгалаараа явсаар батлагдсан. Салж бутарсан айлын хаягдаж үлдсэн хүүхэд өөрөө өөрийгөө аваад явдаг шиг л. Юутай ч төсөв болон түүнийг дагалдах хуулиудыг цаг хугацаанд нь баталсан. 

Мөн Монгол Улсын хөгжлийн ирэх таван жилийн төлөвлөгөөг батлав. Түүнчлэн Стратегийн ач холбогдол бүхий бүтээгдэхүүний хангамж, нийлүүлэлтийг дэмжих тухай хуулийг шинээр баталсан юм.

Харин Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын хэлсэнчлэн өнгөрсөн чуулганы хугацаанд парламент хоёрхон хууль баталсны нэг нь төсөв, нөгөө нь чоно агнах тухай хууль байсангүй. 

УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатарын санаачилсан чоно агнахыг зөвшөөрсөн хууль буюу Ан амьтны тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслийг 2025 оны гуравдугаар сарын 20-нд өргөн барьж, улмаар УИХ-ын 2025 оны хаврын ээлжит чуулганы тавдугаар сарын 9-ний өдрийн хуралдаанаар уг хуулийн нэмэлтийг хэлэлцэн баталсан байна. 

Өөрөөр хэлбэл, өмнө нь баталсан байсан хуулийг Ерөнхий сайд андуурч хэлжээ. 

Ерөнхийлөгчийн хориг 

УИХ-ын 2025 оны намрын чуулганы хугацаанд Ерөнхийлөгчийн нэг хоригийг хэлэлцсэн байна. "Алт 3" аяныг хэрэгжүүлэх тухай УИХ-ын 85 дугаар тогтоолын 5 дахь дэд заалтад Ерөнхийлөгч хориг тавьсан бөгөөд УИХ хүлээн авсан юм. 

Мөн Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай 95 дугаар тогтоолд Ерөнхийлөгч хориг тавьсан. Гэвч Үндсэн хуулийн цэц уг тогтоолын үндсэн хууль зөрчсөн хэмээн дүгнэж, УИХ тэрхүү дүгнэлтийг хүлээн авсан тул Ерөнхийлөгч тавьсан хоригоо буцаасан.