2019/09/18
Америк доллар
МОНГОЛ БАНК:
2,669.57₮
B30
УЛААНБААТАР
20°
|
B30
УЛААНБААТАР
18°
|
B30
УЛААНБААТАР
19°
|
20:00
S29
14°
21:00
S29
13°
22:00
S29
10°
23:00
S29
00:00
S26
01:00
S26
02:00
S29
03:00
S29
04:00
S29
05:00
S29
06:00
S31
07:00
S32
Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2018/11/30 -нд нийтлэгдсэн мэдээ болно.

Бичил уурхай дахь хүний эрх

С.Уянга, Зууны мэдээ
2018 оны 11 сарын 30
Зууны мэдээ
Налайх, Гэрэл зургийг MPA.mn

Манай улсын иргэд алт, жонш, нүүрсийг гар аргаар олборлож эхлээд 30 орчим жил болж байна. Энэ хэрээр гар аргаар ашигт малтмал олборлохыг хумих төрийн бодлого, үйл ажиллагаа идэвхтэй өрнөж ирсэн ч нөгөө талаас орон нутгийн амьжиргааны эх үүсвэр болж буй нь бодит нөхцөл байдал юм.

Бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагааны эрх зүйн орчин бүрдсэн нь гар аргаар ашигт малтмал олборлохтой холбоотой үүссэн эмх замбараагүй байдлыг цэгцлэх, иргэдийг нөхөрлөлийн зохион байгуулалтад оруулах, ашигласан газраа нөхөн сэргээх, хүний эрх, эрх чөлөө зөрчигдөх, осол гарахаас урьдчилан сэргийлэх, улмаар аливаа хэлбэрийн химийн хорт бодисын хууль бус хэрэглээг хориглоход чухал түлхэц болсныг мэргэжлийн байгууллагууд мэдээл­дэг. Гэхдээ бичил уур­хай дахь хүний эрхийн асуудлыг орхигдуулж болохгүй.

УУРХАЙД АЖИЛЛАДАГ 122 ХҮҮХДИЙН  37.7 ХУВЬ НЬ  МӨНГӨН УСТАЙ ХАРЬЦДАГ

Бичил уурхайд хүүхэд, эмэгтэйчүүд олноор ажиллаж байгаа нь төрийн оновчтой  зохицуулалт шаардлагатайг харуулж байгаа юм. Тухайлбал, Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын тухай илтгэлд алтны ордуудад насанд хүрээгүй хүүхдүүд томчуудын нэгэн адил шороо зөөж ухах, ачиж буулгах, чулуу бутлах, мөнгөн устай ажиллах нь түгээмэл байгааг дурдсан байдаг. Алтны үндсэн болон шороон ордод хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлж байгаа бөгөөд уурхайнуудад ажилладаг 122 хүүхдийн дунд мөнгөн устай харьцаж ажилладаг хүүхэд 37.7 хувийг эзэлж байжээ.

Хүүхдүүд осолд өртөж болзошгүй газрын гүнд, нүх цооногт ажиллах, чулуу бутлах хүнд хүчир хөдөлмөр эрхэлж, хүүхдийн өргөх ачааны зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 2-3 дахин хүнд шороо, чулуу зөөж байжээ. Налайх дүүргийн нүүрсний уурхайд 200-300 хүүхэд тогтмол ажиллаж нүүрс чирч гаргах, шигших, түүх зэрэг хүнд хортой хөдөлмөр эрхэлж байгаад төр, засаг анхаарал хандуулах шаардлагатай байгаа талаар ХЭҮК УИХ-д өргөн мэдүүлж байсан юм.

Хүүхэд гар аргаар ашигт малтмал олборлоход оролцох, ажиллах нь тэднийг амь насаа алдах, бэртэж гэмтэх, өвчин эмгэгтэй болоход хүргэх эрсдэлтэйгээс гадна алт, жоншны уурхайд хийж буй ажил нь биеийн хүч их шаарддагаас  агааргүйдэх, шороонд даруулах, нүхэнд унах эрсдэлтэй байсан байна. Тухайлбал, алт олборлохоор хөдөлмөрлөж буй хүүхдүүдийн 18.7 хувь нь нүхэнд унаж, 17.1 хувь нь чулуу, багажинд цохиулж, 1.5 хувь нь шороонд дарагдаж, 3.1 хувь нь машин техникт дайруулж, 12.5 хувь нь усанд унаж, мөн 48.3 хувь нь бие эрхтэндээ гэмтэл авч байжээ.

Алт, жоншийг гар аргаар олборлох хөдөлмөр нь хүүхдийн амь нас, эрүүл, мэнд, аюулгүй байдалд бодит эрсдэл учруулж, сурч боловсрох, хөгжих эрхэд нь сөргөөр нөлөөлж байгаа учраас тэвчишгүй хэлбэрийн хөдөлмөр мөн хэмээн үзэж таслан зогсоох, хүний эрхийн зөрчлөөс сэргийлэх чиглэлээр тодорхой саналууд тусгасан байдаг.

МОНГОЛ УЛСЫН ХҮНИЙ ЭРХИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ОЛОН УЛС АНХААРАЛТАЙ АЖИГЛАЖ БАЙНА

Өнгөрсөн хугацаанд гар аргаар ашигт малтмал олборлогч иргэдийг нөхөрлөлийн зохион байгуулалтад оруулж, хариуцлагатай бичил уурхай хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх, бичил уурхай бүхий орон нутгийн төрийн үйлчилгээ, засаглалыг хүний эрхэд ээлтэй болгох зорилгоор ХЭҮК, Швейцарын хөгжлийн агентлагтай хамтран ажиллаж энэ төрлийн судалгааг хийж, бичил уурхайчдад сургалт зөвлөгөө өгч иржээ. Энэ хугацаанд хүний эрхийн цахим сургалтын кампусыг бий болгож, хүссэн хүн бүхэн зайнаас суралцах боломжийг бүрдүүлэхийн зэрэгцээ хүний эрхийн зөрчил маргааны талаарх гомдлоо гар утасны аппликэйшнээр дамжуулан хүссэн газраасаа шууд гар­гаж шийдвэрлүүлэх боломжийг бүрдүүлсэн байна.

Бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагааны эрх зүйн зохицуулалтыг “Ашигт малтмалын тухай хууль” болон бусад холбогдох журмаар боловсронгуй болгож буй хэдий ч бичил уурхайчдын эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, ялгаварлан гадуурхалтгүйгээр ажил хөдөлмөр эрхлэх, цэвэр усаар хангагдах, газар эзэмших, эрүүл мэндээ хамгаалуулах, нийгмийн халамж хүртэх, амьдран суух газраа чөлөөтэй сонгох  эрх зөрчигдөж иржээ.

Монгол Улс дахь хүний эрхийн нөхцөл байдлыг олон улс анхааралтай ажиглаж байна. Үүний илэрхийлэл нь UPR буюу Хүний эрхийн ээлжит дүгнэлт хэлэлцүүлэг. 2015 онд НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс Монгол Улсын Засгийн газарт 164 зөвлөмж өгснөөс 150 зөвлөмжийг Монгол Улс хэрэгжүүлэх үүрэг амлалт авсан билээ. Эдгээр зөвлөмжийн дотор хүний эрхэд суурилсан бичил уурхайн бодлого, бичил уурхайчдыг дэмжих хүрээнд Монгол Улсын Засгийн газарт Итали, Унгар, Швейцарь улсаас дараах зөвлөмжийг өгсөн байдаг.

Тухайлбал, “Хүүхдийн хөдөлмөртэй тэмцэх ажлаа өргөжүүлэх, хүүхэд хөдөлмөрийн аюултай нөхцөлд, түүний дотор бичил уурхайд хөдөлмөр эрхлэхгүй байх нөхцөлийг хангах, Миниматагийн конвенцийг соёрхон батлах асуудлыг судлан үзэж, бичил уурхай эрхлэгчдийн олборлох эрхийг хангах, тэдгээрийн үйл ажиллагааг аль болох хурдан хугацаанд албажуулах.

Мөн гар аргаар уурхай эрхэлж байгаа ажилчдын эрүүл мэнд, байгаль орчныг хамгаалах зорилгоор тус салбар дахь мөнгөн усны хэрэглээг зохицуулсан үйл ажиллагааны үндэсний хөтөлбөр боловсруулж, хэрэгжүүлэх чиглэлээр Швейцарь улсаас тусгай зөвлөмж өгчээ. ХЭҮК-оос 2015-2016 онд долоон аймгийн 22 суманд ажиллаж бичил уурхай эрхэлж буй уурхайчдын хүний эрхийн нөхцөл байдалд үнэлгээ хийжээ.  Энэ үеэр бичил уурхай эрхэлж байгаа иргэдийн ажлын нөхцөл хүнд, эрүүл мэндээрээ хохирох, амь насаа алдах эрсдэл өндөр байсан байна.

x